**خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب** – مائده سادات مرویان حسینی
صنعت اسباببازی در ایران در سالهای اخیر با چالشهای جدی نظیر افزایش هزینههای تولید، کاهش قدرت خرید خانوارها، نوسانات ارزی و رقابت با محصولات وارداتی روبرو شده است. به رغم این شرایط، تولیدکنندگان داخلی به حفظ کیفیت محصولات اهمیت میدهند و در تلاشند تا راهکارهایی برای حفظ سهم خود در بازار پیدا کنند. در این میان، ورود اسباببازیهای ارزانقیمت و فاقد استاندارد نیز بر دشواریهای آن افزوده است.
با وجود این مشکلات، فعالان این صنعت معتقدند که ظرفیت تولید در ایران قابل توجه است. آنان بر این باورند که با تکیه بر خلاقیت و شناخت نیازهای کودکان، قادر به رقابت با بسیاری از محصولات خارجیاند، مشروط به اینکه فضای رقابتی عادلانهای ایجاد شده و سیاستهای حمایتی مناسب اتخاذ شود. برخی از تولیدکنندگان ایرانی توانستهاند علاوه بر تأمین نیاز بازار داخلی، در بازارهای خارجی نیز حضوری چشمگیر داشته باشند، هرچند نوسانات ارزی و مشکلات نقل و انتقال مالی مانع این مسیر شده است. به منظور بررسی چالشها و فرصتهای این صنعت، گفتوگویی با نرگس عسگری، مؤسس و مدیرعامل مجموعه اسباببازی «گالیله کوچولو» انجام شد.
عسگری در خصوص شروع فعالیت خود در عرصه تولید اسباببازیهای آموزشی گفت که از سال ۱۳۹۴ وارد این حوزه شده و هدفش ارتقای کیفیت فضای بازی و یادگیری کودکان بوده است. وی تأکید کرد که مشغول به کار کردن تنها با هدف سرگرمی نمیباشد، بلکه اسباببازیها باید به رشد کودکان کمک کنند.
عسگری در ادامه بیان کرد که تولیدات این مجموعه بر پایه متدهای علمی و بینالمللی طراحی میشود. او توضیح داد که برای نوزادان بیشتر بر تحریکات بصری و شنوایی تمرکز دارند و برای کودکان بزرگتر محصولات مهارتافزا طراحی میشود. به این ترتیب، هر محصول به یک نیاز تکاملی کودکان پاسخ میدهد.
وی در مورد مواد اولیه محصولات نیز اشاره کرد که بالغ بر ۹۰ درصد از مواد اولیه مورد استفاده داخلی است و شامل متریالهای نرم و ایمن مانند پارچه و کاغذ میشود. این امر زنجیره تولید را پایدارتر میکند و وابستگی به واردات را کاهش میدهد.
عسگری در نهایت با ابراز نگرانی از افزایش قیمت مواد اولیه داخلی، تأکید کرد که گرچه مواد اولیه داخلی کمتر تحت تأثیر نوسانات ارزی هستند، اما افزایش قیمتها همچنان فشارهایی به تولیدکنندگان وارد میکند.در سالهای اخیر، تولیدکنندگان با افزایش قابل توجه هزینهها، که در برخی موارد به دو یا دو و نیم برابر نیز رسیده است، روبهرو شدهاند. این موضوع به طور طبیعی بر قیمت نهایی محصولات تأثیر گذاشته است. در راستای این چالش، شرکتها از یک استراتژی دو مرحلهای استفاده کردند. در مرحله اول، قیمت مصرفکننده بهروز شد تا کیفیت محصولات حفظ شود.
در مرحله دوم، با توجه به محدودیتهای بازار و بهمنظور حفظ موقعیت رقابتی، شرکتها تصمیم گرفتند بخشی از فشار هزینهای را خودشان تحمل کنند و از حاشیه سود خود بکاهند. هدف اصلی این رویکرد، تضمین دسترسی و قدرت رقابت محصولات در بازار برای خانوادهها بود. در این راستا، اعتقاد بر این بود که نگهداری مشتری و ماندگاری در بازار از سود کوتاهمدت ارزش بیشتری دارد.
در خصوص تجربه صادرات، شرکتها با همکاری توزیعکنندگانی به بازارهای جهانی مانند لبنان، ارمنستان و عراق وارد شدند. اما در چند سال اخیر، صادرات به دلیل چالشهای بیرونی متوقف شد. ناپایداریهای سیاسی و شرایط جنگی در منطقه، بهویژه بر زنجیره تأمین تأثیر گذاشت. همچنین، مشکلات سیستمهای پرداخت بینالمللی و نوسانات شدید ارز، پیچیدگیهایی را در فرآیند صادرات ایجاد کرده بود.
با این حال، تولیدکنندگان همچنان اهداف صادراتی را در نظر دارند و بر این باورند که محصولات آنها به دلیل استفاده از متریالهای ایمن و رویکرد مهارتافزایی امکان پذیرش در بازارهای جهانی را دارند. فراهم شدن شرایط پایدارتر در آینده، فرصتی برای بازگشت به بازارهای خارجی محسوب میشود.
تولیدکنندگان اسباببازی در ایران با چهار چالش عمده مواجهاند: نوسان هزینههای تولید، رقابت ناعادلانه با کالاهای بیکیفیت وارداتی، نبود قوانین کافی در حوزه کپیرایت، و طرز فکر محدود در نوآوری به دلیل احتمال کپیبرداریهای سریع از محصولات جدید. این چالشها، بهویژه نقصهای قانونی در نظارت بر بازار، فشارهای اضافی بر تولیدکنندگان وارد میآورد.در روزهای اخیر، مسأله کاهش قدرت خرید مردم و کوچک شدن سبد مصرفی خانوارها، به ویژه در حوزه تولید اسباببازی، به یکی از چالشهای عمده تبدیل شده است. بسیاری از خانوادهها اولویت خود را به کالاهای اساسی اختصاص میدهند و این وضعیت موجب شده تا تقاضا برای اسباببازیها کاهش یابد. تولیدکنندگان با یک دوراهی دشوار مواجه شدهاند: آیا کیفیت را کاهش دهند تا قیمت پایین بیاید یا اینکه کیفیت را حفظ کنند و با کاهش حجم فروش روبرو شوند؟
برخی کارشناسان بر این باورند که مشکل اصلی تولیدکنندگان به واردات مربوط نمیشود، بلکه به کیفیت تولیدات داخلی بستگی دارد. واردات اسباببازیها را میتوان به دو دسته تقسیم کرد؛ دسته اول شامل محصولاتی با فناوری پیشرفته است که در حال حاضر تولید آنها در کشور امکانپذیر نیست یا توجیه اقتصادی ندارد. این گروه از واردات به عنوان مکمل بازار شناخته میشود.
دسته دوم شامل محصولاتی است که تولیدشان در داخل کشور ممکن است و تولیدکنندگان داخلی قادر به ارائه کیفیت بالا هستند. با این حال، برخی واردکنندگان به دنبال سود بیشتر، کالاهای بیکیفیت چینی را وارد میکنند که استانداردهای لازم را ندارند و از لحاظ بهداشتی و ایمنی برای کودکان خطرناک هستند. این روند به تولید داخلی آسیب میزند و استانداردهای بازار را زیر سوال میبرد.
این وضعیت نه تنها آسیب مالی به همراه دارد، بلکه معیارهای کیفیت در جامعه را نیز تغییر میدهد و تولیدکنندگان داخلی که به رعایت استانداردها پایبند هستند، در رقابت با محصولات بیکیفیت شکست میخورند.
واردات بیرویه، انگیزه تولیدکنندگان را برای نوآوری و ارتقای کیفیت کاهش میدهد و بازار را به سمت کالاهای کمدوام سوق میدهد. به گفته فعالان صنعت، محصولات ایرانی قابلیت رقابت دارند، اما این رقابت باید در شرایط عادلانهای صورت گیرد.
بر اساس تجربیات شخصی نویسنده، تنوع تولیدات ایرانی در مقایسه با کشورهای دیگر بینظیر است. در حالی که در بازارهای جهانی محصولات محدود و تکراری عرضه میشوند، در فروشگاههای ایران تنوع و نوآوری قابل توجهی وجود دارد. این قابلیت خلاقیتی، که در جشنوارههای ملی اسباببازی به وضوح دیده میشود، نقطه قوت تولیدکنندگان داخلی است. با وجود این ظرفیت، اقدامات حمایتی نیازمند توجه ویژهای هستند.**ضرورت حمایت از تولیدکنندگان: اهمیت کنترل واردات و توجه به تولید داخلی**
در حال حاضر، یکی از خواستههای اصلی برای ایجاد انگیزه در تولیدکنندگان، نیاز به اجرای قوانینی است که مانع از ورود محصولات بیکیفیت و غیر استاندارد به کشور شود. بد نیست که به یاد آوریم، در زمانی که واردات محدود بود، شاهد تحولاتی چشمگیر در کیفیت و تنوع محصولات داخلی بودیم. این تجربیات نشان میدهد که تولیدکنندگان ایرانی، هنگامی که در یک فضای رقابتی عادلانه قرار بگیرند، میتوانند موفقیتهای بزرگی را رقم بزنند.
علاوه بر این، چرخش اقتصادی کشور که میتواند با خلاقیت و تنوع به رشد و شکوفایی منجر شود، نباید به نفع سودآوری شرکتهای خارجی باشد. این موضوع به خطر افتادن سلامت نسلهای بعدی را نیز به همراه دارد. در این راستا، پیشنهاد میشود که دولت بسترهایی مانند نمایشگاهها و جشنوارههای ملی و بینالمللی را به همکاری انجمن اسباببازی ایران فراهم آورد تا کیفیت و تنوع محصولاتی که تولید میشود، به طور مدون و هدفمند به بازارهای جهانی معرفی شود.
از سوی دیگر، نقش خانوادهها نیز در حمایت از تولیدکنندگان اسباببازی بسیار مهم است. توجه به ایمنی و کیفیت مواد اولیه هنگام خرید به جای صرفاً توجه به قیمت، میتواند تأثیر بسزایی بر انتخابها داشته باشد. خانوادهها باید درک کنند که اسباببازیهای ایرانی دیگر صرفاً گزینههای ارزان نیستند، بلکه از نظر استانداردهای بهداشتی و ایمنی، در بسیاری موارد برتر از محصولات خارجی هستند. انتخاب این محصولات نه تنها سرمایهگذاری بر روی سلامت و آینده فرزندانشان است، بلکه به رشد صنعت داخلی نیز کمک میکند.
