**خبرگزاری مهر-یادداشت حسین عصمتی هنرمند نگارگر**
واقعه کربلا یکی از مهمترین موضوعات مورد توجه هنرمندان ایرانی در عرصههای مختلف هنری است. هنر عاشورایی توانایی تأثیرگذاری عمیقی بر مخاطب دارد و میتواند به بازخوانی اهداف عاشورا در زندگی شیعیان کمک کند. یکی از دغدغههای اصلی هنرمندان این است که چگونه باید به این واقعه نگاه کنند تا بیانی مؤثر ایجاد کنند. سؤالهایی که در این زمینه مطرح میشود شامل این است که آیا باید کربلا را به شکل واقعنگاری روایت کرد یا باید از زوایای دیگری به آن پرداخت. واقعنگاری بیشک دارای اهمیت است، اما میزان و روش آن چه باید باشد؟
در متون تاریخی مانند مَقاتل، جزئیات واقعه به روشنی بیان شده است. آیا ضرورت دارد هنرمند هم همه جنبههای کربلا را با جزئیات کامل تصویر کند؟ متن نوشتاری به دلیل ویژگیهای خاص خود میتواند معانی عمیقتری را به مخاطب منتقل کند. برای مثال، واژه «شهادت» در ذهن بیننده تداعیهای بسیاری ایجاد میکند. در مقابل، آیا تصویر به این عمق و وسعت معنایی دست مییابد؟ وقتی در یک اثر هنری، فردی زیر سم اسبها به تصویر کشیده میشود، چه نوع تداعیای برای بیننده شکل میگیرد؟ این چالشهای موجود در تصویرگری واقعگرا، از جمله مسائل هنر عاشورایی به شمار میرود.
از این رو، هنرمند باید با دقت به واقعنگاری کربلا بپردازد تا حقیقت این واقعه بهدرستی منتقل شود و خاطره شهادت شهدای کربلا به یک واقعه صرف دنیوی تبدیل نشود. هنرمند میتواند از زوایای مختلف به کربلا نگاه کند، مانند زیباییهای آن واقعه که شامل رستگاری شهیدان و احیای دین است. حضرت زینب (س) جمله معروفی در توصیف کربلا فرمودند: «ما رأیتُ الّا جمیلاً»، که میتواند به عنوان منبع الهام برای هنرمندان قرار گیرد. این سؤال مطرح است که آیا این جمله صرفاً پاسخی به یزید و دشمنان اهل بیت بوده یا عمیقتر از آن است؟
تحلیلی که از قرآن نیز میتوان کرد، نشان میدهد که بارها به رستگاری شهیدان و جایگاه ویژه آنان در نزد خداوند پرداخته شده است. با وجود آنکه حضرت زینب (س) در کربلا شاهد نبردی سهمگین بودند، آنها زیبایی و عظمت این حضور را احساس کردند. در نتیجه، اگر ایشان جز زیبایی را در این واقعه ندیدهاند، هنرمند چه رسالتی دارد؟
زاویه زیباییشناختی کربلا همواره مورد توجه هنرمندان بوده و به نظر میرسد این ابعاد قابلیت بیشتری برای انتقال معنای حقیقی کربلا دارند. اگر بر اساس فرمایش حضرت زینب(س) تصویرگری شود، هدف دیگر تنها نمایش مظلومیت نیست بلکه باید به تجلی جایگاه شهدا و آرمانهای آنان هم پرداخته شود. در این راستا، هنرمند باید به تصویرگری توجه کند تا مخاطب ضمن تماشای اثر، به عمق معانی و آرمانهای نهفته در آن دست یابد و از طریق آن به امید به عدالت الهی متصل شود.
