**یادداشت خبری – جواد صفوی – نویسنده و منتقد**
اقامت هنری به عنوان یک فضای موقت برای زندگی و کار هنرمندان، از نظر تاریخی به سنتهای قدیمی کارگاه و سفر مرتبط میشود. این پدیده، با ورود آکادمیها و برنامههای حمایتی در قرن نوزدهم، به تدریج نهادینه شد و به هنرمندان اجازه داد تا از زندگی روزمره دور شوند و بر تولید آثار خود تمرکز کنند.
کلونیهای هنری، مانند باربیزون در فرانسه، به عنوان یکی از نمونههای اولیه این فضاها مطرح میشوند. هنرمندانی همچون ژانفرانسوا میله و تئودور روسو در این مکانها آثار خود را در تعامل با طبیعت خلق کردند. با گذشت زمان و در قرن بیستم، این شکل از اقامتها به مراکز رسمیتری تبدیل شد، از جمله کالج کوه سیاه در آمریکا که هنرمندانی چون جوزف آلبرز و روبرت راوشنبرگ در آن فعالیت کردند.
در نیمه دوم قرن بیستم، رزیدنسیها به محلی برای آزمایش و تجربههای هنری متعدد تبدیل شدند. هنرمندانی چون لوئیز بورژوا و آنیش کاپور از فضاهای کاری خارج از استودیو برای پیشبرد ایدههای خلاقانه خود بهرهبرداری کردند و آثار آنها به طور معمول به صورت نمایشگاهها و پروژههای محیطی ارائه شد.
در دنیای امروز، نمایش آثار هنری تولید شده در این فضاها به امری رایج تبدیل شده و مخاطبان اکنون با نتایج فرایند خلاقانه هنرمندان مواجه میشوند. اساسیترین عنصر در چنین نمایشگاههایی، تفکر درباره ماده، مکان و زمان است.
در میان رسانههای مختلف هنرهای تجسمی، سرامیک از جمله نخستین ابزارهایی است که بشریت برای بیان رابطهاش با بدن و طبیعت استفاده کرده است. این هنر از دیرباز با فرمهای مختلفی مانند ظروف آئینی و پیکرهها، پیوند عمیقی با انسان و طبیعت داشته و در بسیاری از فرهنگها به موضوعاتی چون بدن و هویت اشاره دارد.
با ورود به عرصه مدرن، هنرمندانی مانند پیتر وولکوس مرزهای میان سرامیک کاربردی و مجسمهسازی را شکسته و به این ماده روح جدیدی بخشیدند. آثار آنها به شکل تودههای زنده و باکیفیتهای ارگانیک، سرامیک را به بخشی از گفتگو درباره بدن و طبیعت تبدیل کرد.
با گذشت زمان، هنرمندانی مثل لوسیه ری و هانس کوپر به تداوم این مسیر پرداختند و آثار خود را به زبانی انتزاعی اما جسمانی رساندند. در دهههای اخیر، هنرمندانی مانند بتی وودمن و کیتی کالن نیز این روند را ادامه داده و به موضوعاتی همچون گیاه و تحول در آثار خود پرداختهاند.
در حال حاضر، هنرمندانی مانند جنیفر لی و کلر توومه با تمرکز بر مفهوم زیستمندی، به بررسی رابطه انسان با محیط و زمان از طریق سرامیک پرداختهاند. در این راستا، سرامیک نه تنها به عنوان یک ماده بلکه به عنوان یک بدن دیگر شناخته میشود که فرایندهای آسیبپذیری و زوال را تجربه میکند.
در میان هنرمندان معاصر ایران، آرزو زرگر با خلق آثار در این حوزه، ارتباط عمیقی با طبیعت و بدن انسان برقرار کرده و آثار او به خوبی مفاهیم زیست انسانی را منعکس میکند.در دومین تجربه خود به عنوان کیورتور مستقل، نمایشگاهی گروهی تحت عنوان “وضعیت سوم” از تاریخ ۵ تا ۱۹ دیماه ۱۴۰۴ در گالری شیدایی برگزار میشود. این نمایشگاه آثار هشت هنرمند زن را به نمایش میگذارد که شامل دلارام فغانی، سیما باقرزاده، هانیه خدابندهلو، نگار هنرپیشه، میترا زارعی، حمیده محبی، یاسمن صفاریان و هدیه نوبهار است. این آثار ارتباط نزدیکی با مضامین بدن، طبیعت و موجودات زنده دارند. بهطور خاص، این کارها نتیجه تجربیات زیسته هنرمندان در فضایی هستند که بهواسطه «پروژههای بن آرت» فراهم شده است.
«پروژههای بن آرت» در ابتدا بهمنظور انتخاب و نمایش آثار هنرمندان سرامیک بنیان از سرتاسر دنیا بهوجود آمد و در سال ۱۳۹۹ توسط آرزو زرگر تأسیس شد. پس از دوران همهگیری کرونا، این پروژه با راهاندازی یک فضای کارگاهی فیزیکی به هنرمندان امکان خلق آثار سرامیک بنیان متناسب با دیدگاههای هنرمندانه و ایدههای خلاقانهشان را فراهم کرد. نمایشگاه “وضعیت سوم” نتیجه اولین تجربه عملی این بستر به شمار میآید.
در میان هنرمندان حاضر، سیما باقرزاده، دلارام فغانی، یاسمن صفاریان و حمیده محبی، نخستین آثار سرامیک بنیان خود را در این اقامت هنری به نمایش گذاشتهاند، که بهنوعی ادامهدهنده آثار پیشین آنها در حوزههای نقاشی و عکاسی به شمار میرود. این تلفیق هنرمندانه با هدف رسیدن به ریشههای فکری مشترک پیرامون تن و ارتباطات زیستی در دنیای معاصر شکل گرفته است.
