**خبرگزاری مهر-گروه هنر-آزاده فضلی؛** هنرهای تجسمی در ایران، به عنوان یکی از زمینههای هنری، علیرغم ظرفیت بالای خود در واکنش به وقایع اجتماعی، معمولاً کمتر مورد توجه قرار میگیرد و در سایه هنرهایی مانند سینما و موسیقی باقی میماند. در سلسله گزارشهای «هنرهای تجسمی در هفتهای که گذشت»، به بررسی تحولات این هنرها در هفتههای اخیر پرداخته شده است. به دلیل جنگ تحمیلی علیه ایران، این گزارشها برای مدتی منتشر نشد و اکنون وضعیت دو ماه گذشته این هنرها را مرور میکنیم.
در دوره زمانی ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵، هنرهای تجسمی ایران تحت تأثیر تغییرات عظیم قرار گرفت. آغاز تهاجم نظامی آمریکایی-صهیونیستی به ایران در اسفند ۱۴۰۴ و شهادت رهبر فقید انقلاب، دنیای هنر را از گالریها به خیابانها و جبهه نبرد سوق داد.
**هنر در سنگر مقاومت**
در حالی که هجدهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر با عنوان «ایران، تجسم آب» در شوشتر در آغاز اسفند ۱۴۰۴ برگزار شد، وقوع جنگ و شهادت رهبر انقلاب سبب تعطیلی نمایشگاهها شد. با این حال، هنرمندان با برپایی فعالیتهای فردی و گروهی، انزجار خود نسبت به دشمن و احساس خود از این رخدادها را در آثارشان به تصویر کشیدند.
همچنین، کارگاهی سه روزه تحت عنوان «رهبر شهید» به منظور گرامیداشت یاد رهبر شهید و تأکید بر نقش هنرمند در زمانههای بحرانی، توسط مرکز هنرهای تجسمی حوزه هنری از ۱۲ تا ۱۴ اسفند برگزار شد. این مراسم، که نخستین رویداد هنری در شرایط جنگ بود، هنرمندانی مانند عباس گنجی، محبوبه قطب و حسین عصمتی را گرد هم آورد.
**کاریکاتور و خبرنامه جنگی**
«خبرنامه جنگی» به سرپرستی عباس ناصری، مجموعهای از کاریکاتورهای مطبوعاتی است که در روزهای بحرانی جنگ، تلاش به حفظ سنت روایت طنزآمیز را دارد. این مجموعه تا تاریخ ۱۷ اردیبهشت به شماره پنجاه و هشت رسید و به عنوان سندی از استقامت فرهنگی ایران شناخته میشود. ناصری به اهمیت روایتگری در این ایام اشاره و تأکید کرد که ارائه دیالوگهایی از سبکهای قدیمی میتواند به کاهش فشار روزمره کمک کند.
در این راستا، کاریکاتوریستهایی از جمله سید مسعود شجاعی طباطبایی و هنرمندانی از سایر کشورها، با به کارگیری طنز تلخ، کنار هم آمده و قدرت پوشالی مهاجمان را به چالش کشیدند.
گروهی از هنرمندان گرافیک و نقاشی نیز با آثار خود، صدای اعتراض و مقاومت را تقویت کردند. این تحولات نشاندهنده تأثیر عمیق هنر تجسمی در لحظات تاریخی و بحرانی ایران است.**هنر به عنوان سلاح در گرافیک و دیوارنگارههای شهری**
در نیمه دوم اسفند ۱۴۰۴، بیش از ۱۰۰۰ اثر گرافیکی و پوستر با موضوع «روایت فتح و ایستادگی» تولید شد. خانه طراحان انقلاب اسلامی با طراحی پوسترهایی مانند «عرصه سیمرغ» و «بلعیده میشوید»، به تقویت روحیه حماسی در جامعه پرداخت.
مرکز هنرهای تجسمی حوزه هنری با برگزاری کارگاههای تخصصی، بیش از هزار اثر گرافیکی تولید کرده و فراخوانی ملی برای تبیین روایت فتح و ایستادگی منتشر نمود. این آثار به صورت شابلون تهیه شدند و در اختیار تجمعات، دانشگاهها و نیروهای بسیج قرار گرفتند همچنین به سایر استانها نیز ارسال شدند. به منظور وقایعنگاری مردمی از دانشگاهها، پویش ملی عکاسی موبایلی «حماسه بعثت» راهاندازی شد که به ثبت حضور مردم در خیابانها در زمان جنگ رمضان پرداخت.
در واکنش به تجاوزات به خاک ایران و شهادت کودکان و نوجوانان، مجموعه هنری «به کدامین گناه؟» به سه زبان فارسی، عربی و انگلیسی منتشر شد.
**نوروز حماسی و هفته هنر انقلاب**
نوروز ۱۴۰۵ با تقارن عید فطر و شرایط جنگی، رنگ و بوی خاصی به خود گرفت. شعار «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت و امنیت ملی» به موضوع اصلی آثار تجسمی تبدیل شد. برنامههای هفته هنر انقلاب اسلامی در میدان ولیعصر (عج) و دیگر میادین تهران برگزار گردید که شامل چیدمانهای هنری و نمایشهای اجرایی بود. اثر «بذرهای ماندگار» که ایران را به صورت پازلی از نیلوفرهای صلح و مقاومت ترسیم کرده بود، توجهات را به خود جلب کرد.
در ۲۶ فروردین، ۶۱ نمایش میدانی در ۱۱ نقطه تهران به شهدای اورژانس و مدافعان وطن تقدیم شد و مراسم اعلام چهره هنر انقلاب نیز در ۲۷ فروردین در میدان ولیعصر (عج) ترتیب داده شد.
**بازگشایی گالریها و «تجسمی فجر» پس از ۲ ماه**
با بهبود شرایط، از ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ نمایشگاههای حضوری جشنواره تجسمی فجر دوباره شروع به کار کردند. فرهنگسرای نیاوران میزبان بخش «انسجام ملی» بود و موزه هنرهای معاصر تهران به مرجعی برای هنر کلاسیک و هنر مقاومت تبدیل شد. در این ایام، هنرمندانی آثار الهام گرفته از «ترکشهای جنگ» را به نمایش گذاشتند.
در هفته اول اردیبهشت، ۲۷ گالری در سطح کشور با رعایت دستورالعملهای بهداشتی، فعالیت خود را از سر گرفتند که نشاندهنده تداوم و پویایی هنرهای تجسمی در کشور است. همچنین، کارگاه خلق اثر «تون و طبس» در ۶ اردیبهشت به مناسبت سالروز حادثه طبس در خانه کاریکاتور ایران برگزار شد.
**نقاشیهای میرزااحمد در مدارس آسیبدیده**
میرزاحمید، هنرمند نماهنگ، پس از جنگ رمضان به نقاشی دیواری در مدارس آسیبدیده از جنگ پرداخت. او که به خاطر سبک خاصش شناخته شده است، عکسهایی از آثارش در ۳ مدرسه را در صفحه شخصی خود منتشر کرد.
**نمایش آثار جهانی «هنر و جنگ» در موزه هنرهای معاصر تهران**
موزه هنرهای معاصر تهران با برگزاری نمایشگاهی به نام «هنر و جنگ» به مناسبت روز جهانی موزه، آثار ضد جنگ را به نمایش گذاشت. این رویکرد جدید نشاندهنده توجه موزه به مسائل انسانی و جنگ میباشد.**افتتاح نمایشگاههای هنری در تهران و فقدان دو هنرمند پیشکسوت**
در شیوهای نوین برای نمایشگاههای هنری، موزه هنرهای معاصر تهران به معرفی آثار تحت عنوان «نمایشگاه تکاثر» پرداخته است. در این مدل، هر اثر به تنهایی یک روایت مجزا و قابل توجه است که موجب جذب مخاطبان به موزه میشود.
در این رویداد، شش اثر از پنج هنرمند در زمینه «پاپآرت» به نمایش درآمده که همه آنها پس از جنگ جهانی دوم به نقد وضعیت سرمایهداری پرداختهاند. این نمایشگاه به زودی با آثار هنرمندان اسپانیایی، مکزیکی و ایرانی ادامه خواهد یافت.
در همین راستا، دو هنرمند برجسته نقاشی به دیار باقی شتافتند. علیمحمد شیخی، هنرمند پیشکسوت و همدوره حبیبالله صادقی، در نیمه اردیبهشت به دلیل بیماری درگذشت. شیخی که در هنرستان هنرهای زیبای پسران تحصیل کرده بود، در کوشش برای ترکیب سنتهای ایرانی با شیوههای معاصر فعالیت میکرد. آخرین اثر او تابلویی مفهومی تحت عنوان «رهبر شهید» بود. مراسم تشییع او در امامزاده فضلعلی و مراسم یادبودش در مسجد پارک ساعی تهران برگزار شد.
به دنبال آن، علی خسروی، نقاش و تصویرگر معروف به دلیل بیماری در ۹ اردیبهشت درگذشت. آثار وی که شامل بازآفرینی چهره مشاهیر ایرانی میشود، در نمایشگاههای متعددی به نمایش درآمده و طراحیهای او در کتاب «نقشی به یاد» منتشر شده است. مراسم وداع با این هنرمند نیز در خانه هنرمندان ایران برگزار شد.
همچنین در این هفته، نمایشگاههای هنری متعددی به نمایشگاهها اضافه میشود. از جمله آنها میتوان به نمایشگاههای گروهی و انفرادی چون «به طور مثال چشمام سوت میکشن» در گالری والی، «۱۴۰۵ Untitled» در آرت سنتر، و «قبل از هرچیزی، اینها زیبا هستند» در گالری ۳۳ اشاره کرد که عصر جمعه ۱۸ اردیبهشت افتتاح میشوند.
