به گزارش خبرگزاری مهر، نمایش «پایین نردبان» به نویسندگی مهران عشریه و کارگردانی فرزین محدث این روزها در تماشاخانه خورشید به اجرا درآمده است. این اثر، با دوری از روایتهای کلاسیک و قالبهای سنتی، در فضایی مدرن و روانکاوانه به بررسی لایههای روانی شخصیتها میپردازد. در این نمایش، شخصیت اصلی که یک زن ۴۲ ساله و دندانپزشک است، با دغدغههای عمیق و ناگفته خود مواجه میشود. به نظر میرسد او با وجود دستاوردهای ظاهری، دچار بحران هویت و ناامیدی درونی شده است.
در ادامه، گفتگویی با مهران عشریه، نویسنده، و فرزین محدث، کارگردان این اثر صورت گرفته است.
عشریه در تحلیل ساختاری نمایش بیان کرد که متن فضای مدرن و روانکاوانهای را ایجاد میکند. وی افزود که شخصیت اصلی بهدلیل سرکوب امیال و آرزوهایش، دچار بحران هویت شده و نمایش به دنبال آن است که این ناخودآگاه را بهتصویر بکشد. نماد نردبان نیز بهعنوان مسیری برای انتقال این امیال از ناخودآگاه به خودآگاه در نظر گرفته شده است.
محدث نیز با اشاره به عدم استفاده از ساختار کلاسیک در روایت، بر اهمیت ایجاد فضایی عاطفی و روانی تأکید کرد. او هدف خود را در این نمایش، نمایان ساختن توانمندیهای بازیگران در قالب یک آزمون بزرگ تفسیر کرد. همچنین، وی ارتباط نزدیک با نویسنده در طراحی صحنه و میزانسن را از عناصر کلیدی موفقیت این نمایش برشمرد.
این نمایش به رایزنیهای مشترک در فرآیند اجرا و نوآوری در روشهای کار بازیگران نیز اشاره دارد و به بررسی چالشهای مربوط به ابراز احساسات و تجربههای شخصی آنها میپردازد.### تحولات در نمایش “پایین نردبان” از زبان نویسنده
یکی از نکات قابل توجه در روند ایجاد نمایش “پایین نردبان”، تأکید بر ارتباط میان نویسنده و کارگردان است. تغییراتی که در متن اصلی به وجود آمده، بر اساس تمرینها، زمان اجرا و توانایی بازیگران صورت گرفته و تمامی این اصلاحات با همکاری و نظر مهران انجام شده است. عشریه، نویسنده نمایش، به اهمیت ایجاد یک زبان مشترک میان خود و کارگردان اشاره کرده و این مسئله را به عصر طلایی تئاتر ایران نسبت داده است. او به یاد میآورد که ارتباط سازنده میان نویسندگان و کارگردانان نظیر آتیلا پسیانی و محمد چرمشیر، در شکلگیری آثار ماندگار تأثیرگذار بود.
از دیگر جنبههای مهم این نمایش، مکان اجراست که تأثیر بسزایی بر طراحی صحنه دارد. عشریه تأکید کرده است که در صورت انتخاب سالن متفاوت، طراحی نیز به شدت تغییر مییافت. طراحی صحنه با توجه به ویژگیهای فضای واقعی اجرا صورت گرفته و از عناصر مانند ستونها و آینهها به شکل خلاقانهای بهرهگیری شده است. او معتقد است که تماشاگر باید شخصیتها را از پشت یک تور مشاهده کند تا نتواند ارتباط عاطفی مستقیمی برقرار کند و در عوض بیشتر به عنوان یک ناظر حاضر باشد.
### ساختار روانکاوانه و تأثیر آن بر نوشتن نمایشنامه
عشریه در خصوص تأثیر ساختار روانکاوانه بر نوشتن نمایشنامه، به ضرورت ایجاز در روایت اشاره کرده است. در مواجهه با امیال و خاطرات متناوب شخصیتها، او نیاز به برجستهسازی بخشهای مهم را حس کرده و این امر منجر به خلق ساختاری منظم و هدفمند در نمایشنامه شده است. به اعتقاد او، این نمایش به دلیل گفتگوهای مداوم درباره فرم و درونمایه، تجربهای نوآورانه را به وجود آورده که خارج از مسیرهای متداول تئاتر است.
### تأثیر محدودیتها بر کیفیت نهایی اجرا
عشریه درحالیکه به تلاش و تلاشهای هنرجویان اشاره میکند، خاطرنشان میکند که محدودیتهایی در تواناییها و امکانات وجود دارد. اما او به کیفیت نهایی اجرا معتقد است و بر این باور است که این اثر بر اساس ویژگیها و امکانات موجود، ارزش خود را حفظ کرده است.
### فرآیند آموزش و رشد بازیگران
محدث به اهمیت فرآیند آموزش و نظم در تمرینات تأکید کرده و آن را بخشی از رشد بازیگران میداند. او گفت که اگر خود او به عنوان کارگردان، نظم و دیسیپلین را رعایت نکند، نمیتواند از هنرجویان این انتظارات را داشته باشد. این تجربیات منجر به شکلگیری اعتماد به نفس و قابلیتهای هنرجویان شده و آنها را به سوی حرفهایتر شدن سوق میدهد.کارگردان معتقد است که بدون گفتگو با او، نمیتوان از بازیگران انتظار داشت که ایدههای او را درک کرده و به درستی اجرا کنند. این نشان از اهمیت تعامل در فرآیند کار دارد.
این کارگردان که تجربه بازیگری خود را از سال ۱۳۷۶ آغاز کرده، تأکید دارد که بازیگری برای او فراتر از یک شغل به یک رفتار روزمره تبدیل شده است. او همچنان در زمینه تئاتر به کسب تجربیات جدید ادامه میدهد و به عنوان مدرس و کارگردان تلاش میکند که تمامی آموختههای خود را به بازیگران منتقل کند. او همچنین در اجراهای اخیر به بررسی مداوم صحنهها و تمرینهای حرکتی میپردازد و اعتقاد دارد که فرآیند آموزش به پایان نرسیده است. این رویکرد را او «مدرس-کارگردان» مینامد.
در پاسخ به سوالی درباره تأثیر این نگاه آموزشی بر تأسیس یک گروه تئاتری، او نسل جدید بازیگران را بسیار توانمند توصیف کرد و عنوان داشت که اگر با این نسل همکاری کند و تجربیات مشترکی را ایجاد کند، ممکن است در دهه آینده گروهی منسجم داشته باشد. او معتقد است که گروه تنها زمانی شکل میگیرد که افراد به یک نقطه مشترک عاطفی و ذهنی برسند.
او اظهار داشت که تمرکز او بر فرآیند طولانیمدت است و به همین دلیل کلاسی با هدف آمادهسازی سریع بازیگران برای اجرا نمیگذارد. او بر این باور است که کسانی که در این مسیر میمانند، میتوانند بهتر تمرین کرده و تجربیات جدیدی را کسب کنند.
بخش دیگری از گفتگو به ساختار چندلایه نمایش و ارتباط آن با زبان اثر پرداخته شد. کارگردان اشاره کرد که زبان اثر دارای معانی چندگانه است و هر صدا در این بین به شکل مستقل عمل میکند. این چندصدایی، که میتواند بر اساس نظریات باختین تحلیل شود، به نمایش کمک میکند تا وجوه مختلفی را در کنار هم به تصویر بکشد.
عشریه در پایان به این نکته مثبت اشاره کرد که نه تنها متن و اجرا Complementary هستند، بلکه به شکلی متقابل بر یکدیگر تأثیر میگذارند، و این قویترین جزء تجربه کار اوست.**اجرای نمایش «پایین نردبان» با رویکردی متوازن**
نمایش «پایین نردبان»، به نویسندگی مهران عشریه و کارگردانی فرزین محدث، از تاریخ ۲۸ تیرماه در تماشاخانه خورشید به روی صحنه رفته است. در این اجرای تئاتر، توجه به تعادل میان متن و هنر بازیگران به وضوح مشهود است.
کارگردان این نمایش به رویکرد خود در زمینه متن و اجرا اشاره کرده و اظهار داشت که در بسیاری از تولیدات تئاتر، یا متن به تنهایی جلوهگری میکند یا کارگردانی و متن به صورت هماهنگ عمل نمیکنند. با این حال، در این کار، متن به طور معقول و بیجهت خود را در مرکز توجه قرار نداده و از این رو فرصتی برای نمایش قدرتهای بازیگران و کارگردانی فراهم شده است.
وی همچنین به مقایسهای با موسیقی پرداخت و توضیح داد که موسیقی زمانی تأثیرگذار است که گاهی بهطور نامحسوس عمل کند. به همین ترتیب، در این نمایش، او از برقراری تعادل میان عناصر مختلف از جمله بازیگری و کارگردانی ابراز رضایت کرد.
گروه بازیگران «پایین نردبان» شامل حدیث ارمغان، روژینا اسدی، ریحانه اینانلو، اکرم طادی، ریحانه کیهان، نسیم صحرا و مهسا یزدانی است که هر یک در ایجاد این تجربه هنری نقش مهمی دارند.
به نظر میرسد این نمایش یکی از نقاط مثبت در عرصه تئاتر معاصر باشد و بازتابدهنده استعدادهای نسل جدید بازیگران باشد.
