به گزارش خبردونی، آرشیوها به عنوان حافظهای که از سطوح شخصی تا ملی و جهانی گسترده میشوند، نقشی حیاتی ایفا میکنند. آرشیوهای دیداری و شنیداری سازمان صداوسیما به عنوان یکی از قدیمیترین و بزرگترین آرشیوهای صوتی-تصویری ایران شناخته میشوند. اولین آرشیو شنیداری این سازمان در حدود یک دهه پس از تأسیس رادیو ایران در اواخر دهه ۱۳۲۰ راهاندازی شد و آرشیو تصویری آن نیز با تأسیس تلویزیون در سالهای ۱۳۳۷ و ۱۳۴۵ آغاز به کار کرد. به مرور زمان، با افزایش برنامههای رادیو و تلویزیون و راهاندازی شبکههای جدید، تعداد آرشیوها نیز به طرز قابل توجهی افزایش یافته است.
نورالله مرادی، اولین شخصی بود که پس از انقلاب، مسئولیت برنامهریزی برای ساماندهی آرشیوهای صداوسیما را بر عهده گرفت. آرشیوهایی که روزی به دلیل خطرات مختلفی از جمله احتمال از بین رفتن تعدادی از نوارها در معرض نابودی قرار داشتند، اکنون با دیجیتالی شدن و تغییر فرمت، با چالشهای دیگری روبهرو هستند. در طول چهار دهه گذشته، نکاتی درباره نحوه مدیریت این آرشیوها و آسیبهای وارده به آنها مطرح شده است، با این حال، نامی از افرادی که ممکن است به این اموال عمومی آسیب زدهاند، در میان نیست.
سازمان صداوسیما به عنوان یک نهاد انحصاری که با بودجه عمومی اداره میشود، مسئولیت مالکیت این اموال را بر عهده دارد و بر اساس قوانین جاری کشور، هیچ ارگان دولتی که شامل صداوسیما نیز میشود، حق ندارد در مورد اموال عمومی سهلانگاری کند.
نام برخی از مدیران پیشین، به ویژه عزتالله ضرغامی و پیمان جبلی در این زمینه برجسته شده است. هر کدام از آنها به نحوی به موضوع نامشخص خروج آرشیوها از صداوسیما اشاره کردهاند. در همین راستا، کامبیز نوروزی، حقوقدان، به مشکلات حقوقی در مالکیت این آرشیوها اشاره کرده و به سکوت صداوسیما در خصوص خبرهای مربوط به سرقت آرشیوها پرداخته است. او تأکید میکند که این آثار به لحاظ حقوقی متعلق به سازمان صداوسیما بوده و مدت زمان گذشته تأثیری بر این مالکیت ندارد. در نتیجه، این نگرانیها به عنوان یک واقعیت حقوقی و مالی همچنان در خصوص آثار به جای مانده از دورههای مختلف تاریخ این رسانه وجود دارد.### اهمیت مالکیت عمومی محتوای سازمان صداوسیما
نوروزی، حقوقدان و کارشناس رسانه، در مصاحبهای به نکات کلیدی درباره مالکیت مادی و معنوی برنامههای صداوسیما پرداخت و تأکید کرد که این برنامهها به شخصیت حقوقی سازمان تعلق دارند و عنصر زمان بر این مالکیت تأثیری ندارد. او همچنین به منبع مالی این برنامهها اشاره کرد و بیان داشت که بودجه عمومی از زمان پیش از انقلاب تاکنون، تأمینکننده هزینههای تولید و خرید این محتواها بوده است.
نوروزی یادآور شد که انحصاری بودن صداوسیما و درآمدزایی آن از بودجه عمومی، به این معنی است که داراییها و آرشیو این سازمان جزو حقوق عمومی محسوب میشوند و در نتیجه، مالکیت آن متعلق به ملت است. به گفته او، رسانههای خصوصی که با بودجه شخصی اداره میشوند، از این قاعده مستثنی هستند و مالکیت داراییهای آنها به مالکانشان تعلق دارد. این حقوقدان افزود که در صورت تضییع اموال عمومی، سازمان متبوع هیچگاه نمیتواند از حق پیگیری خود صرفنظر کند، مگر آنکه وجود تضییع بهطور مستند رد شود.
با این حال، نوروزی تأکید کرد که هیچ مستند و شواهدی برای تکذیب تضییع اموال صداوسیما ارائه نشده است. به گفته او، این سازمان باید در سطح محاکم بینالمللی، بهویژه بریتانیا، این موضوع را پیگیری کند؛ چراکه این کشور محل استقرار شبکهای است که به ربودن آرشیو این سازمان متهم است.
در ادامه، اشاره شد که کیوان عباسی، بنیانگذار شبکه «منوتو»، در مستند خود به انتقادات از عملکرد این شبکه پاسخ داد و توضیح داد که چگونه برخی شرکتهای خصوصی به آرشیو صداوسیما دسترسی پیدا کردند و تصاویر را برای غنیتر کردن آرشیو «منوتو» خریداری کردند.
آرشیو صداوسیما به لحاظ مالی بسیار ارزشمند است و بر اساس گزارشهای غیررسمی، شامل محتوای قابل توجهی است. نوروزی در پایان تأکید کرد که اگر خبرها در مورد تضییع اموال صحیح است، مسئولان باید پاسخگو باشند که چرا اقدامی برای حفظ حقوق ملت انجام ندادهاند. در غیر این صورت، باید به طور قاطعانه این ادعاها را تکذیب کنند.
