به گزارش خبردونی، فیلم «مهمان مامان» ساخته داریوش مهرجویی از نمونه‌های بارز سینمای ایران است که در آن از غذا و سفره به‌عنوان وسایلی برای روایت مسائل اجتماعی بهره گرفته شده است. این اثر به‌جای اینکه کمبود اقتصادی را به‌عنوان عامل نابودی روابط انسانی معرفی کند، آن را به فرصتی برای همدلی و حفظ کرامت خانواده بدل می‌سازد.
در گزارشی تحت عنوان «غذا چگونه طبقه، جنسیت و هویت را در سینما روایت می‌کند؟» به بررسی چگونگی تبدیل غذا از یک عنصر روزمره به نشانه‌ای برای تجزیه‌وتحلیل طبقه، خانواده و تغییرات اجتماعی در سینما پرداخته‌ایم.
«مهمان مامان» داستانی به‌ظاهر ساده از پذیرایی از مهمان در یک خانواده کم‌درآمد را روایت می‌کند. اما در تعمیق آن، مسائلی چون فقر، آبرو و همسایگی از طریق سفره به تصویر کشیده می‌شود. قصه از آنجایی آغاز می‌شود که خانواده‌ای در یک خانه قدیمی با ورود مهمان روبرو می‌شود و در این بین نیاز به پذیرایی از او به مشکل اصلی تبدیل می‌شود.
در این بحران، همسایگان وارد عمل می‌شوند و با به اشتراک گذاشتن منابع خود، سفره‌ای را می‌سازند که می‌تواند آبروی میزبان را حفظ کند. در این فیلم، غذا بیشتر از یک نیاز اصلی یا وسیله پذیرایی به نوعی سرمایه اجتماعی تبدیل می‌شود.
سفره‌ای که افراد برای پذیرایی آماده می‌کنند، نتیجه جمع‌آوری سهم‌های کوچک توسط همسایگان است. این امر به‌ویژه در شرایط فقر، به‌نوعی همبستگی اجتماعی تبدیل می‌شود و سفره به فضایی برای بازتولید روابط اجتماعی معنادار بدل می‌گردد.
«مهمان مامان» به مسئله کرامت نیز اشاره می‌کند. خانواده میزبان تلاش می‌کند تا مهمان با سفره‌ای خالی مواجه نشود و همسایگان نیز کمک می‌کنند تا احساس کمبود به تحقیر یا ناتوانی تبدیل نشود. در واقع، غذا به ابزاری برای حفظ شأن اجتماعی تبدیل می‌شود.
این دیدگاه با برخی از آثار سینما که غذا را در مورد رستوران‌های لاکچری و تمایز طبقاتی بررسی می‌کنند، تفاوت دارد. در فیلم‌هایی مانند «منو»، غذا می‌تواند نمایانگر قدرت اقتصادی باشد، در حالی که در «مهمان مامان» ارزش غذا از روابطی که برقرار می‌شود، ناشی می‌گردد.
هرچه سفره ساده‌تر باشد، اهمیت اجتماعی آن بیشتر می‌شود و این ارزش نه به قیمت مواد غذایی، بلکه به مشارکت افرادی که به یکدیگر کمک می‌کنند، مربوط است. این رویکرد به هم‌سفرگی برمی‌گردد و به نوعی همدلی در فرهنگ اجتماعی ایران اشاره دارد.
در «مهمان مامان»، آشپزخانه و سفره به مکان‌هایی برای گفتگو درباره فقر و آبرو تبدیل می‌شوند. شخصیت‌ها به‌جای انکار فقر، راه‌هایی برای مدیریت آن پیدا می‌کنند و در این میان، کمک‌های متقابل جایگزین بخشی از منابع مالی می‌شود.
این دیدگاه، «مهمان مامان» را به اثری قابل توجه در زمینه جامعه‌شناسی غذا در سینمای ایران تبدیل کرده است؛ فیلمی که به‌خوبی نشان می‌دهد غذا می‌تواند هم نشانه‌ای از کمبود اقتصادی باشد و هم ابزاری برای مقابله با تبعات اجتماعی آن.
برای دسترسی به متن کامل این گزارش و بررسی نمونه‌های دیگر از بازنمایی غذا در سینما، می‌توانید به لینک مرتبط مراجعه کنید.
