**خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، طاهره تهرانی:**
نوروز، یکی از قدیمیترین آیینهای ایرانی، با وجود گذشت قرنها، به شکلی هنرمندانه توانسته به زندگی ادامه دهد. این سنتها به دلیل ارتباط نزدیک با تقویم اداری ایران، نقش مهمی در سال مالی ایفا میکنند؛ به همین خاطر میتوان به چهار کارکرد نوروز شامل اداری، کشاورزی، اساطیری و آیینی اشاره کرد، که در نهایت به کارکرد مالی آن میرسد.
نوروزنامهها، نشریاتی ادبی و تاریخی هستند که به مناسبت سال نو نوشته میشوند و شامل تشریح آیینها، تاریخچه و توصیههای اخلاقی هستند. این رسالهها از دوران ساسانیان آغاز و در دورههای صفویه و قاجار به اوج خود رسیدند. نوروزنامهها نه تنها در کانون قدرت شاهان کاربرد داشتند، بلکه دارای مصارف اجتماعی و آموزشی نیز بودند و رابطه عمیق جشن نوروز با ادبیات و فرهنگ غنی ایران را نشان میدهند.
این نگاشتهها محدود به ایران نیستند و نمونههای برجستهای از نوروز در وسعت فرهنگی ایران و فراتر از مرزهای جغرافیایی کنونی وجود دارد. در میان نوروزنامهها، اثر خیام از اعتبار ویژهای برخوردار است و دیگر نسخ، همچون نوروزنامههای خواجه محمد بن علی ترمذی، غیاث الدین ادیب کاشانی و دیگران نیز در کتابخانههای کشور موجودند.
**وقت خجسته، کانون محوری نوروز**
یکی از مهمترین مباحث درباره نوروز، زمان آن است. این محور مرکزی، اهمیت ویژهای در نوروزنامهها دارد و روز نوروز به عنوان زمانی مقدس و مبارک مورد تأکید قرار گرفته است. نویسندگان این رسالهها، نوروز را با زمانهای مهم در اساطیر و مذهب پیوند میزنند.
قدیمیترین اشاره به نوروز در متون مکتوب به رساله ماه فروردین روز خرداد برمیگردد، که به احتمال زیاد در زمان خسروپرویز نوشته شده است. این رساله به وقایعی از جمله پیدایش کیومرث و دوران جمشید اشاره میکند و بر اهمیت تاریخی و مذهبی این روز تأکید دارد.
در دوران پس از اسلام نیز اعتقاد به نوروز استمرار یافته و به نقل از جاحظ، مراسم نوروز در زمان ساسانیان به تصویر کشیده شده است. او پایهگذاری نوروز را به جمشید نسبت میدهد، که با روایت فردوسی در شاهنامه نیز همخوانی دارد.
ابوریحان بیرونی نیز نگرشهای خاصی درباره نوروز داشته و آن را به عنوان نشانهای از آفرینش جهان معرفی میکند. طبق اعتقاد او، خداوند در این روز آفرینش را آغاز کرده و کیومرث به عنوان نخستین انسان شاهی را بر عهده گرفته است.در گزارش جدیدی، به نقل از ابن عباس از پیامبر اکرم (ص)، درباره روزی ویژه اشاره شده است که خداوند مردم «عسکره» را با پاشیدن آب و بارش ابر زنده کرد. این روایت ادامه یافته و گفته شده است: «کاش هر روزی برای ما نوروز بود»؛ روزی که سلیمان بن داوود پس از چهل روز توانست انگشتر خود را بیابد و سلطنتش به او بازگردد. ایرانیان بر این باورند که نوروز آغاز میشود و روز هرمزد، نام خداوند است. در این روز، جمشید به سلطنت میرسد و دین را تجدید میکند.
پیش از این، پس از دوران خلافت و در دوره صفوی، تفسیرهای جدیدی درباره نوروز با استناد به روایاتی از امام صادق صورت گرفت. دو اثر شیعی به نامهای «ما روی فی یوم النوروز» از نصر بن عامر ابوالحسن سنجاری و «رساله فضایل النیروز» از صاحب بن عباد، که هر دو پیش از صفویه تألیف شدهاند، اکنون در دسترس نیستند.
در دوران صفویه، احتمالاً با استفاده از این آثار و روایات مرتبط، مناسبتهای دینی پیش از اسلام و بعد از آن در نوروز بررسی شدند و لذا این روز از احترام ویژهای برخوردار گردید.
نوروز به عنوان نماد نو شدن، زایش و تغییر ، در دعای تحویل سال به وضوح دیده میشود که در آن از خداوند درخواست دگرگونی حال به بهترین شکل میشود. این مراسم فراتر از یک جشن معمولی است و به عنوان سلاح فرهنگی مهمی در مقابله با نیروهای اهریمنی و موانع زندگی عمل میکند. این سنت با سابقهای کهن در کنار فرهنگ ایران باقی مانده و امسال نیز با نگاهی نو، در صدد است تا به جامعه کمک کند و با نیروی الهی، علیرغم دردها و چالشها، با زشتیها و دروغها به مبارزه بپردازد.
