به گزارش خبرگزاری مهر، مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» به ارائه آثار مهم و کمتر شناختهشده از منابع این سازمان میپردازد و در هر شماره یکی از این آثار را به محققان و علاقهمندان معرفی میکند.
در پنجاهوششمین شماره این مجموعه، کتاب «سفرنامه ابودلف در ایران (در سال ۳۴۱ هجری)» به نمایش درآمده است. این اثر که ترجمهای از سید ابوالفضل طباطبایی است، شامل رساله دوم ابودلف مسعر بن مهلهل خزرجی میباشد و در سال ۱۳۵۴ با تعلیقات ولادیمیر مینورسکی توسط انتشارات زوار منتشر شده است.
ابودلف خزرجی به عنوان یک جهانگرد و جغرافیدان برجسته سده چهارم هجری شناخته میشود. ابن ندیم درباره او به عنوان «جوّال» یاد کرده و دیگر تاریخنگاران نیز او را عالمی دانستهاند که اطلاعات مهمی درباره جغرافیا و ویژگیهای اجتماعی سرزمینها را جمعآوری کرده است. او در طول زندگی خود بیش از نود سال به سفر پرداخته و بخش زیادی از عمرش را در این راه سپری کرده است.
او در سال ۳۳۱ هجری قمری به همراه هیأتی از دربار سامانیان به چین سفر کرد و در طول مسیر از سرزمینهای متعددی چون هند و آذربایجان دیدار کرد و تجربیاتش را در چندین رساله مستند کرد. بخشهایی از مطالعات او در آثار دیگر تاریخنگاران نیز بازتاب یافته و نشاندهنده دقت او در توصیف ویژگیهای جغرافیایی و اقتصادی مناطق مختلف است.
کتاب «سفرنامه ابودلف در ایران» از شیز آذربایجان آغاز میشود و به مرور از شهرهای مختلف ایران عبور میکند. نویسنده نه تنها به ویژگیهای جغرافیایی این شهرها میپردازد، بلکه جزئیات مربوط به معادن، آداب و رسوم محلی و فعالیتهای اقتصادی را نیز ثبت کرده است.
یکی از نقاط قوت این اثر، تکیه بر مشاهدات شخصی ابودلف است. او ضمن انتقاد از دیدگاههای گذشتگان، اطلاعات جدیدی درباره سرزمینهای مختلف ارائه داده و به همین دلیل بسیاری از محققان او را پیشگام در علم جغرافیا در دنیای اسلام میدانند.
علاوه بر ارزش تاریخی، این سفرنامه منبعی مهم برای مطالعات جغرافیایی و اجتماعی ایران در سده چهارم هجری به شمار میرود. با وجود توصیف دقیق معادن و ویژگیهای شهرها، ابودلف همچنین روایتهای محلی و باورهای عامیانه را نیز ضمن نگارش به تصویر کشیده است.
تصحیح این اثر به دست ولادیمیر فدورویچ مینورسکی انجام شده که با مقدمه و توضیحات خود، کمک شایانی به معرفی ابودلف و اعتبارسنجی سفرنامه کرده است.
کتاب «سفرنامه ابودلف در ایران (در سال ۳۴۱ هجری)» با شماره کتابشناسی ۸۶۹۴۳۶ در کتابخانه ملی ایران موجود است و بخشهایی از این کتاب به شکل فایل PDF نیز برای علاقهمندان قابل دسترسی است.
