**شیرمحمد اسپندار، هنرمند برجسته موسیقی نواحی، درگذشت**
به گزارش خبردونی، روزنامه اعتماد به زندگی و آثار شیرمحمد اسپندار اشاره کرده است. این هنرمند مشهور چندی پیش به دلیل بیماری نتوانست گفت و گویی داشته باشد و فرزندش، اللهبخش اسپندار، از وضعیت دشوار پدرش در آن زمان خبر داد. استاد اسپندار به دلیل کهولت سن و مشکلات جسمانی دیگر قادر به نواختن ساز نبود و به تازگی درگذشت، که این واقعه بار دیگر نام او را در زمره هنرمندان پرآوازه موسیقی کشور مطرح کرد.
در گفت و گویی با صادق چراغی، نوازنده و پژوهشگر، به بررسی مقام و اهمیت اسپندار در تاریخ موسیقی و به ویژه ساز دونلی پرداخته شد. چراغی توضیحاتی درباره پیشینه این ساز و تأثیرات اسپندار در دنیای موسیقی ارائه داد.
ساز دونلی، از جمله سازهای قدیمی است که رد پای آن در فرهنگهای مختلف از اروپا تا آمریکای لاتین دیده میشود. این ساز در ایران نیز بنا بر شواهد تاریخی، پیشینهای طولانی دارد. اسپندار، که در پاکستان به آموختن دونلی پرداخته بود، نشاندهنده پیوندهای فرهنگی بین بلوچهای ایران و پاکستان است. نواختن این ساز در ایران متوقف شده بود که اسپندار به احیای آن پرداخت.
چراغی درباره تأثیرات اسپندار و مقایسه او با هنرمندی چون اصغر بهاری توضیحاتی ارائه داد و به شرایط اجتماعی-سیاسی دوران اشاره کرد. وی یادآور شد که نوازندگان بزرگی مانند احمد عبادی و مهدی نوایی در دهههای گذشته توانستند به رشد و شکوفایی موسیقی ایرانی کمک کنند.
با درگذشت اسپندار، دنیای موسیقی نواحی یکی از بزرگترین چهرههای خود را از دست داد، که آثارش همچنان الهامبخش نسلهای آینده خواهد بود.سخنگویان هنر موسیقی با ابراز اندوه از فقدان دو استاد بزرگ، زندهیاد ماشاءالله رسام و استاد اسپندار یاد کردند که هر یک تأثیرات عمیقی بر یادگیری و هنر نوازندگی داشتند. زندهیاد رسام منبعی برای یادگیری سازهای سرنا و بالابان بود و استاد اسپندار در زمینه ساز دونلی راهنماییهای قابل توجهی ارائه داد.
این هنرمند به یاد میآورد که دهه هفتاد به دلیل برگزاری جشنوارههای هنری در تهران، فرصتی برای آشنایی با هنرمندان مختلف و یادگیری از آنها فراهم شد. با این حال، عدم دسترسی به ساز دونلی و شرایط امنیتی در سفر به پاکستان مانع از تهیه این ساز برای او شد. پس از مشاوره با استاد اسپندار، تصمیم گرفت از دوستان فنیاش کمک بگیرد و پروسه ساخت ساز را آغاز کرد. این فرایند نزدیک به شش تا هفت ماه به طول انجامید و در نهایت موفق به ساخت نمونهای شد که استاد اسپندار از آن تمجید کرد و آن را بهتر از ساز خود میدانست.
این هنرمند تاکید کرد که قصد نداشت خود را به عنوان نوازنده بومی ساز جا بیندازد، بلکه میخواست صدای این سازها را در آثار خود به کار ببرد. نواختن ساز دونلی در نمایش «شیخ صنعان» و سپس استفاده از آن در موسیقی سریال «تفنگ سر پر»، از دستاوردهای مهم او در این مسیر بود.
دربارهٔ استاد اسپندار و تاثیراتش بر نوازندگی ساز دونلی، این هنرمند به یکتایی شیوه نوازندگی ایشان اشاره کرد و بر این نکته تأکید کرد که اسپندار با به کارگیری این ساز در نواهایی که خود میشنید، آن را جایگاهی خاص بخشید.
در پایان، این هنرمند به نکتهای اشاره کرد که برخی افراد او را آخرین نوازنده ساز دونلی نامیدهاند؛ او با این نظر مخالف است و بر این باور است که چیرهدستی اسپندار ویژه بود، اما نوازندگان دیگری نیز وجود دارند که به هنر او ادامه خواهند داد. فقدان بزرگان موسیقی در سالهای اخیر حاکی از ضرورت حمایت بیشتر از هنرهای سنتی و پژوهش در این زمینه است.### وضعیت نوازندگان دونلی در شرایط اقتصادی پیچیده
نوازندگان حرفهای ساز دونلی در کشور با چالشهای جدی مواجه هستند. در شرایط اقتصادی کنونی، آنها حقوقی بین دو تا سه میلیون تومان دریافت میکنند و این در حالی است که بسیاری از آنها ممکن است درجه یک کشوری را نیز داشته باشند. این مخاطرات اقتصادی باعث شده تا نهادهای مختلف به منظور حفظ این میراث فرهنگی، به بیانیهها و اقدامات ویژهای دست بزنند. استاد محمد یگانه، از بزرگان این حوزه، در گفتگو با برنامه رادیویی «ایلبانگ» به ابراز نگرانی بابت نبود امکانات مالی برای ضبط شاهنامهخوانی خود پرداخت. ایشان اعلام کردند که اگر منابعی فراهم شود، مایل به اجرای آثار خود هستند که میتواند گنجینهای از این هنر باشد.
با این حال، کارگزاران رسانه ملی و برخی نهادهای فرهنگی به نظر میرسد که به موضوع هنر به صورت جدی ننگریسته و پیگیریهای لازم را انجام نمیدهند. این دوری از توجه به هنر موسیقی، باعث شده است که برخی پژوهشگران ناچار به استفاده از گفتار اغراقآمیز برای جلب نظر مسئولان شوند. اما امید به مردم، که این میراث را از تاریخ به ارث بردهاند، کماکان احساس میشود.
در مورد وضعیت نوازندگی ساز دونلی در حال حاضر، این استاد خاطرنشان کرد که در سالهای اخیر نوازندگان جوانی یافتهاند که میتوانند به آینده این هنر امید بدهند. با حمایتهای لازم، نسل جوان میتواند از آثار اسپندار پاسداری کند و این میراث را ادامه دهد.
### نیاز به توسعه دانستهها و مهارتها
به منظور زنده نگهداشتن میراث ساز دونلی و گسترش آن در فراتر از مرزهای کشور، استاد یگانه به نوازندگان جوان توصیه کرد که به یادگیری از نوازندگان چیرهدست هندی و پاکستانی بپردازند. او به نوازنده معروف پاکستانی، «خمیسو خان»، اشاره کرد و گفت که مهارتهای او به اندازهای است که میتواند الهامبخش نوازندگان ایرانی باشد. حضور نسل جدید نوازندگان در کشورهایی نظیر پاکستان میتواند فرصتهای بهتری برای یادگیری فراهم کند.
در نهایت، امیدواری وجود دارد که با استفاده از اینترنت و دسترسی به منابع جهانی، نوازندگان جوان ایرانی بتوانند مهارتهای خود را تقویت کرده و به گسترش این موسیقی ارزشمند کمک کنند.
