**ایران در میانه بحران تورم شدید به سر میبرد**
ایران از حدود نیم قرن پیش درگیر یک معضل مزمن به نام تورم است که در ۴۶ سال گذشته نرخ تورم دو رقمی بهعنوان یک واقعیت عادی شناخته شده است. طی این سالها، کشور کمتر با نرخهایی مشابه وضعیت کنونی مواجه شده است. در سه دهه نخست بعد از انقلاب، اگرچه تورم همواره بالای ۱۰ درصد بود، تنها در سالهای ۷۳ و ۷۴ بود که نرخ آن از ۳۰ درصد فراتر رفت. اما از سال ۹۷ به این سو، نرخ تورم هیچگاه کمتر از ۳۰ درصد نبوده و اکنون به مرز ۶۵ درصد رسیده است.
تحلیلها نشان میدهند که از آغاز دهه ۹۰ بهدلیل تحریمهای هستهای، وضعیت تورم در ایران به طرز قابل توجهی وخیمتر شده و پس از خروج یکجانبه ایالات متحده از برجام، این روند شدت بیشتری پیدا کرده است. در این میان، میانگین تورم به شدت افزایش یافته و به بیش از ۳۴ درصد رسیده است. بر اساس آمارهای جهانی، نرخ تورم متوسط کشورهای مختلف به حدود ۴ تا ۵ درصد میرسد که این خود نشاندهندهی وضعیت غیرعادی تورم ایران است.
کارشناسان پیشبینی میکنند که نرخ تورم فعلی که توسط مرکز آمار ۶۹ درصد اعلام شده، تا پایان سال به رشد خود ادامه داده و احتمالاً به مرز ۱۰۰ درصد خواهد رسید. این نرخ، بالاترین رکورد تورم پس از خروج متفقین از ایران محسوب میشود.
در ایران، دو نهاد، مرکز آمار و بانک مرکزی بهطور جداگانه به ارائه آمار تورمی میپردازند. بانک مرکزی از سالهای دور این آمار را ارائه میکند، در حالی که مرکز آمار از سال ۹۰ بهطور رسمی محاسبات تورم را آغاز کرده است. بهدلیل عدم وجود دادههای کافی پیش از سال ۹۰، این گزارش از آمار بانک مرکزی استفاده کرده است.
**روند تورم پس از انقلاب**
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، روند افزایشی تورم که از ابتدای دهه ۵۰ آغاز شده بود، بهواسطه تأثیرات جنگ و سیاستهای اقتصادی تغییر شکل داد. بهعنوان مثال، نرخ تورم در سال ۵۸ به ۱۱.۴ درصد رسید و در سال ۵۹ به ۲۳.۸ درصد افزایش یافت. با این حال، در سالهای ۶۰ و ۶۴ نرخ تورم کاهش یافت و به ۶.۹ درصد رسید که این کمترین نرخ ثبت شده پس از انقلاب بود.
اما از سال ۶۵ بهدنبال کاهش قیمت جهانی نفت، کسری بودجه دولت افزایش یافت و این امر منجر به افزایش شدید تورم شد. بهدنبال آن، دولت در دو سال پایانی جنگ بهدلیل ناپایداریهای اقتصادی، نرخ تورم را بالای ۲۰ درصد حفظ کرد. با پایان جنگ، نرخ تورم در دو سال ۶۸ و ۶۹ کاهش یافته و به ۹ درصد رسید.
**دهههای ۷۰ و ۸۰؛ تحولات و ثبات**
دهه ۷۰ با وجود پایان جنگ، بهدلیل اجرای سیاستهای شوک درمانی، دورانی از نوسانات شدید تورم بود. رئیسجمهور وقت، آقای هاشمی رفسنجانی، در سال ۷۴ تصمیم به خاتمه این سیاستها گرفت و توانست تورم را کاهش دهد. در دهه ۸۰، کشور به نسبت بقیه سالها بیشترین ثبات اقتصادی را تجربه کرد و نرخ تورم به تدریج کاهش یافت. این وضعیت تا پیش از سال ۸۴ ادامه داشت. با توجه به این تحلیلها، وضعیت کنونی اقتصادی ایران به شدت درگیر چالشهای عظیم است و آینده مبهمی برای تصمیمگیریهای اقتصادی به نظر میرسد.تورم در سالهای اخیر به روندی پیچیده و نگرانکننده دچار شده است. بر اساس آمارها، میانگین تورم در دهه ۸۰ به ۱۴.۷۳ درصد رسید و رکورد بیشترین تورم ۲۵.۴ درصد در سال ۸۷ ثبت شد. در مقابل، کمترین نرخ تورم به ۱۰.۴ درصد در سال ۸۴ تعلق داشت.
با شروع دهه ۹۰، ایران سالها با تحریمهای شورای امنیت مواجه شد. اما با روی کار آمدن دولت روحانی در سال ۹۲ و مذاکره برای برجام، تورم به مدت دو سال به وضعیت تکرقمی رسید. این روند پس از ورود ترامپ و سیاست «فشار حداکثری» به سرعت تغییر کرد و از سال ۹۷ بالای ۳۰ درصد باقی ماند. در سال ۱۴۰۱، تورم به بیش از ۵۰ درصد افزایش یافت و در سال جاری نیز تا پایان مرداد به ۶۹ درصد رسید.
تحلیلها نشان میدهد که میانگین تورم از سال ۹۰ تا مرداد ۱۴۰۵ به ۳۴.۲۶ درصد افزایش یافته و این در حالی است که میانگین تورم در سالهای ۶۰ تا ۸۹ تنها ۱۹.۰۷ درصد بوده است. روند افزایشی تورم، از ابتدای ۱۴۰۰ شدت بیشتری یافته و به نظر میرسد اقتصاد ایران در شرایطی با تورمی به مراتب بالاتر و پایدارتر از دهههای گذشته روبهرو است.
