به گزارش خبرآنلاین، انتشار گزارش شاخص قیمت مصرفکننده در دیماه توسط مرکز آمار ایران، تغییرات نگرانکنندهای را در ساختار هزینههای خانوار ایرانی نشان میدهد. به نقل از قدس، در شرایطی که اقتصاد کشور تحت تأثیر نوسانات و ناامنیهای منطقهای قرار دارد، آمار جدید نشاندهنده نفوذ تورم به «هسته سخت» معیشت خانوارهاست. بر این اساس، زمستان امسال برای خانوادههای ایرانی با دشواری بیشتری نسبت به سالهای قبل آغاز شده و عبور تورم سالانه از ۴۴.۶ درصد و افزایش چشمگیر تورم نقطهای به مرز ۶۰ درصد، بیانگر انتقال از وضعیت «مزمن» به «حاد» در کالاهای ضروری است.
**شوک تورمی؛ تهدیدی خاموش برای قدرت خرید**
گزارش مرکز آمار ایران به نرخ تورم ماهانه ۷.۹ درصدی اشاره دارد که با توجه به وضعیت اقتصادی کشورهای پایدار، عددی قابل توجه محسوب میشود. این افزایش قیمت در دیماه نشان میدهد که سطح افزایش قیمتها از سرعت تعدیل دستمزدها فراتر رفته و توان خرید حقوقبگیران به شدت افت کرده است. همچنین، تفاوت معنادار میان تورم گروه خوراکیها (۱۳.۷ درصد) و غیرخوراکیها (۴.۴ درصد) نشاندهنده فشار اصلی بر نیازهای اساسی خانوارهاست که امکان مدیریت هزینهها را به چالش میکشد.
**نان؛ آخرین پناه معیشت**
بر اساس گزارش مرکز آمار، نرخ افزایش قیمت نان و غلات به ۱۳۳.۶ درصد رسیده که این امر تأثیر شدیدی بر گروههای کمدرآمد داشته است. افزایش قیمت این کالاها، به ویژه برای طبقات محروم، به بحران غذایی جدی منجر شده و مقایسه با تورم ۱۱۲.۷ درصدی آذرماه، نشان از روند افزایشی این پدیده دارد.
**نابرابری در تحمل بار تورم**
یکی از نکات مهم گزارش مرکز آمار، تفاوت در نرخ تورم بین دهکهای مختلف درآمدی است. بر اساس آمار، دهک دوم با نرخ تورم ۴۶.۸ درصدی نسبت به دهک دهم با نرخ ۴۳.۵ درصد مواجه است. این واقعیت نشاندهنده نابرابری در تأثیرات تورم بر اقشار مختلف است و دهکهای پایین درآمد میبایست بار بیشتری را تحمل کنند.
**کالاهای اساسی در خطر**
بررسی دقیقتر آمار نشان میدهد در دیماه کالاهای اساسی به ویژه روغن و پروتئین با افزایش قیمتهای قابل توجهی مواجه بودهاند. خود قیمت روغنها بهتنهایی ۵۱.۸ درصد افزایش یافته، که این موضوع حکایت از اختلالات جدی در زنجیره تأمین دارد.**حذف ارز ترجیحی و تأثیرات آن بر معیشت خانوادهها**
با حذف مستقیم ارز ترجیحی از زنجیره تأمین، قیمت کالاها به شدت افزایش یافته است. برای نمونه، هزینه خرید روغن برای خانوادهها در دیماه نسبت به آذرماه، بیش از ۱.۵ برابر شده است. همچنین، آمارها نشان میدهد که گوشت قرمز و لبنیات در دیماه به ترتیب با رشد ۱۹.۹ و ۱۹.۳ درصدی روبهرو شدهاند که این امر موجب «پروتئینزدایی» در سفرههای ایرانی شده است. این شرایط نشان میدهد که طبقه متوسط به سمت دهکهای پایینتر مصرفی در حال حرکت است و همچنین، افزایش قیمت پنیر و تخممرغ که به عنوان جایگزینهای گوشت شناخته میشوند، فضای انتخاب خانوارها برای تأمین پروتئین را به شدت محدود کرده است.
**تحولات جدید اقتصادی در حوزه خوراکیها و غیرخوراکیها**
اخیراً تورم خوراکیها در مرکز توجه قرار گرفته، با این حال، بخشهای غیرخوراکی نیز آمارهای نگرانکنندهای از خود ارایه دادهاند. تورم ۵۹.۷ درصدی در بخش «آب، برق و سوخت» نشاندهنده افزایش هزینههای پایه زندگی است. همچنین، تورم ۱۰ درصدی برای خرید وسایل نقلیه، منتقلکننده فشار هزینهها به بخش خدمات است و به نگرانیها درخصوص بروز تورم ثانویه در بخش خوراکیها افزوده است.
**تدابیر لازم برای حمایت از معیشت خانوارها**
تحلیلگران بر این باورند که برای پاسخگویی به چالشهای فعلی اقتصادی، سیاستگذاران باید از رویکردهای سنتی فاصله بگیرند. با توجه به تورم ۱۳۳ درصدی نان و بیاثر شدن یارانه نقدی، نیاز به تقویت سیستم «کالابرگ الکترونیکی» احساس میشود تا قدرت خرید کالاهای اساسی برای دهکهای یک تا پنج تضمین شود. بهعلاوه، مهار انتظارات تورمی از طریق انضباط پولی ضروری است.
دولت باید بر حمایت از زنجیره تأمین تمرکز کرده و به جای سرکوب قیمتها، هزینههای تولیدکنندگان را از طریق تأمین نهادههای ارزان کاهش دهد. تجارب اخیر نشان داده که قیمتگذاری دستوری در برابر فشارهای هزینهای ناکارآمد بوده است و نیاز به سیاستهای کارآمدی احساس میشود.
**نیاز به بروزرسانی تدابیر حمایتی خانوارها**
در شرایطی که تورم خوراکیها به ۹۰ درصد نزدیک شده است، دیگر نمیتوان با ابزارهای قدیمی از معیشت مردم دفاع کرد. یارانه نقدی در برابر تورم ماهانه ۷.۹ درصدی عملاً بیاثر شده و قدرت خرید خانوارها را به شدت کاهش داده است. در این مواقع، سؤال اصلی این است که چه نوع حمایتی میتواند واقعاً فشار معیشتی را کاهش دهد؟
کالابرگ الکترونیکی هدفمند، با توجه به نیاز روز جاری، میتواند یکی از گزینههای نجاتبخش باشد. اگر قیمت روغن در یک ماه بیش از ۵۰ درصد افزایش یابد، لازم است تدابیری اتخاذ شود تا خانوارها بتوانند همچنان از کالاهای اساسی بهرهمند شوند.با افزایش نزدیک به ۲۰ درصدی قیمتها در بازار نان، لبنیات و پروتئین، ضروری است که اعتبار حمایتی خانوارها بر اساس واقعیتهای موجود برای اقلام اساسی به روزرسانی شود. کارشناسان معتقدند که اگر طرح کالابرگ به درستی اجرا گردد، میتواند از حذف این اقلام حیاتی از سفره دهکهای کمدرآمد جلوگیری کند و به کاهش شکافهای تغذیهای کمک کند.
تنها راه جلوگیری از تأثیرات منفی شدید بحران تورمی بر اقشار آسیبپذیر، مدیریت موثر این طرح است. البته، مشخص است که کالابرگ نمیتواند تورم را از بین ببرد، اما به کاهش آثار آن کمک کرده و فرصتی را برای سیاستگذاران فراهم میآورد تا به ریشههای مشکل بپردازند.
برای موفقیت این طرح، نیاز است که با سیاستهای پولی منظم، ثبات ارزی و پشتیبانی از زنجیره تأمین همراستا شود؛ در غیر این صورت، ممکن است خود به یکی از عوامل افزایش تورم تبدیل شود.
واقعیت این است که در زمستان ۱۴۰۴ دغدغه اصلی، حفظ حداقلهای معیشتی و کرامت غذایی است و عدم اجرای سیاستهای حمایتی هوشمند میتواند به کاهش سرانه مصرف مواد غذایی و تبعات اجتماعی خطرناک منجر شود. در شرایط کنونی، دقت در وضعیت سفره مردم به عنوان نشانهای از پایداری اقتصادی، بیش از هر زمان دیگری ضروری به نظر میرسد و نیاز به اقدام فوری دارد.
