**بازبینی لایحه بودجه ۱۴۰۵ و چالشهای یارانه نان**
به گزارش خبرآنلاین، روزنامه خراسان در گزارشی به بررسی بند بحثبرانگیز جدول شماره ۱۴ لایحه بودجه ۱۴۰۵ پرداخت که به مبلغ ۲۹۰ همت برای یارانه نان اختصاص یافته است. این رقم دوباره بحث «ذینفع نهایی» را به میان آورده است؛ آیا این نانواییها هستند، یا مردم، و یا دیگر حلقهها در زنجیره تولید و توزیع؟
**ابهامات در تخصیص بودجه**
طبق جزئیات مصوبه، رقم یارانه بدون تغییر از نسخه اولیه دولت باقی مانده است، اما عبارت «پرداخت به ذینفع نهایی» دو سناریوی متفاوت را پیش روی مسئولان قرار داده است: سناریوی اول، ادامه روش فعلی یعنی تزریق یارانه به نانواییها و یا آرد میباشد. در این روش، قیمت نان برای مردم ثابت مانده و هزینهها بهطور غیرمستقیم توسط دولت پرداخت میشود. این راهکار میتواند آرامش روانی را حفظ کند، اما خطراتی نظیر قاچاق آرد همچنان پابرجاست.
سناریوی دوم، پرداخت مستقیم یارانه به خانوارها به شکل نقدی یا کالابرگ یک میلیونی است. این سیاست به افزایش شفافیت مالی و کاهش واسطهگری کمک میکند، اما بازگشت به قیمت «واقعی» نان ممکن است عواقب اجتماعی سنگینی را به دنبال داشته باشد.
**تجربههای گذشته در قیمتگذاری**
تجربههای قبلی همچون اصلاح قیمت بنزین و حذف ارز ترجیحی نشان میدهد که انتظارهای تورمی میتواند اثرات عمیقتری از برآوردهای اولیه داشته باشد. کارشناسان پیشتر برآورد کرده بودند که اثر تورمی کاهش قیمت بنزین زیر ۲ درصد خواهد بود، در حالی که در عمل، این رقم به ۱۰ درصد رسید. اکنون نگرانی وجود دارد که آزادسازی قیمت نان نیز ممکن است با حساسیت بیشتری به همان نتایج منجر شود.
**آیا نظارت سیستمی به جای افزایش قیمت مؤثر خواهد بود؟**
برخی حامیان آزادسازی قیمتها، تفاوت شدید قیمت آرد دولتی و آزاد را عامل فساد و قاچاق میدانند. با این حال، دادههای سامانه هوشمندسازی نان نشان میدهد که با وجود افزایش شکاف قیمتی، میزان مصرف آرد یارانهای تقریباً ثابت باقی مانده است. این نشاندهنده موفقیت کنترل مبتنی بر فناوری در جایگزینی ابزار قیمتی میباشد.
**چالش عدالت توزیعی**
حامیان پرداخت نقدی بر عدالت و شفافیت تأکید میکنند، اما واقعیت این است که الگوی مصرف نان در ایران بسیار ناهمگون است. در مناطق روستایی و محروم، سرانه مصرف نان بهمراتب بیشتر از شهرهای بزرگ است و یارانه یکسان برای همه، عدالت را نقض میکند. همچنین، تجربه حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی نشان داده است که یارانه نقدی به سرعت تحت تأثیر تورم قرار میگیرد و نان ارزان بهعنوان یک حمایت پایدار باقی میماند.
