### گزارش خبری: افزایش پدیده فرونشست زمین در ایران
به گزارش خبرگزاری، کاهش مستمر بارشها در سالهای اخیر، پدیده فرونشست زمین را به یکی از چالشهای جدی زیستمحیطی و زیرساختی تبدیل کرده است. این پدیده که به دلیل افت منابع آب زیرزمینی شدت یافته، در حال حاضر بخشهای وسیعی از کشور را تحت تأثیر قرار داده است.
تحلیل دادههای اقلیمی و هیدرولوژیک نشان میدهد که روند کاهش بارشها در ایران نه تنها متوقف نشده، بلکه در برخی مناطق افزایش یافته است. این کاهش به معنای آسیبدیدگی چرخه طبیعی تغذیه آبخوانهاست، که به نوبه خود وابستگی به منابع زیرزمینی را افزایش و فشار بیشتری به آنها وارد میکند. این فشار ناپایدار نهایتاً به فرونشست زمین منجر میشود.
علی بیتاللهی، رئیس بخش زلزلهشناسی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، در گفتوگو با این خبرگزاری بیان کرد که وضعیت فرونشست در ایران بیشتر از قبل نگرانکننده شده و این تغییرات به وضوح قابل مشاهده است. وی تأکید کرد که عامل اصلی این فرونشستها کاهش سطح آبهای زیرزمینی است. آبخوانها به طور طبیعی با نزولات جوی و آبهای سطحی تغذیه میشوند و اما کاهش بارشها این تعادل را برهم زده است.
بیتاللهی با اشاره به اینکه پاییز سال گذشته یکی از خشکترین فصول در طی پنج دهه اخیر بود، گفت: کاهش بارشها در سراسر کشور، از جمله در استانهای شمالی مانند مازندران، سبب خشک شدن تدریجی فضاهای سبز شده است. در این شرایط، برداشت بیشتر از منابع زیرزمینی برای تأمین نیازهای آبی، به کاهش بیشتر سطح آبخوانها و تشدید فرونشست زمین منجر میشود.
وزیر تهران، به ویژه منطقه ۱۸، شرایط نگرانکنندهتری را تجربه کرده و نرخ فرونشست در این منطقه سه برابر شده است. وی افزود که وسعت مناطق فرونشستی در جنوب و جنوبغرب تهران نیز حدود ۴۰ درصد افزایش یافته و ادامه این روند میتواند زیرساختهای حیاتی و بافتهای مسکونی را تهدید کند.
فرونشست زمین فقط مختص تهران نیست و استانهای خراسان رضوی، اصفهان، کرمان و فارس نیز با نرخهای بالای فرونشست مواجه هستند. بنابر گزارشات، در ۱۸ استان کشور، نرخ فرونشست زمین به بیش از ۱۰ سانتیمتر در سال رسیده که در استانداردهای جهانی بحرانی محسوب میشود.
بیتاللهی به نرخهای فرونشست در استانهای مختلف اشاره کرد و گفت: بالاترین نرخها در جنوبغربی بهرمان رفسنجان در استان کرمان با ۴۰ سانتیمتر، و در البرز جنوبی با بیش از ۳۰ سانتیمتر گزارش شده است. همچنین، در نقاط مختلف خراسان رضوی، گلستان و اصفهان نیز نرخهای قابل توجهی ثبت شده است.
این مقام مسئول تأکید کرد که پدیده فرونشست تقریباً در تمامی استانهای کشور به جز گیلان شناسایی شده است، نشان از چالشهای زیستمحیطی پیش روی ایران دارد.**گسترش پدیده فرونشست زمین در ایران**
به تازگی، گسترش پدیده فرونشست زمین در ایران، به ویژه در استانهای مازندران، اردبیل و آذربایجانها، توجه کارشناسان را به خود جلب کرده است. یافتههای مطالعات تطبیقی نشان میدهند که ایران در زمینه فرونشست زمین در مقیاس جهانی از وضعیت نگرانکنندهای برخوردار است. به گفته بیتاللهی، در سطح جهانی تنها حدود ۵ درصد از مناطق فرونشستی، نرخ فرونشست بیش از ۱۰ سانتیمتر در سال را تجربه میکنند، در حالی که این مشکل در ایران در چندین استان به وضوح مشاهده میشود.
وی همچنین تصریح کرد که ایران از لحاظ کسری منابع آب زیرزمینی پس از چین و اندونزی در مقام سوم قرار دارد و از نظر وسعت مناطق فرونشستی نیز در جایگاه سوم پس از چین و آمریکا قرار دارد. جالب است که ایران از نظر تعداد مناطق با نرخ بالای فرونشست، در رتبه نخست جهانی است.
این دادهها نشان میدهند که مشکل فرونشست در ایران تنها یک چالش محلی نیست، بلکه به یک مسئله ملی با ابعاد بینالمللی تبدیل شده که نیازمند اقدام فوری و سیاستگذاری مناسب است. به گزارش مهر، کارشناسان هشدار میدهند که ادامه روند فعلی میتواند منجر به تبعات جدیتری از تخریب زمین و زیرساختها شود و حتی به بحرانهای اجتماعی و اقتصادی دامن بزند. این شرایط تحت تأثیر کاهش بارشها و برداشتهای غیرمجاز از منابع آب زیرزمینی قرار دارد و نیاز به اصلاح الگوی مصرف و مدیریت منابع را به خوبی نشان میدهد.
در این راستا، ضروری است که بازنگری در سیاستهای تخصیص آب، کنترل برداشتهای غیرمجاز، توسعه روشهای آبیاری نوین و تقویت سامانههای پایش آبخوانها بهطور جدی در دستور کار قرار گیرد. به نظر میرسد فرونشست زمین تنها نمایانگر یک بحران عمیقتری در مدیریت منابع آب کشور است که در صورت عدم توجه میتواند هزینههای زیادی را برای کشور به همراه داشته باشد.
