**تحلیل وضعیت تأمین دارو: حذف ارز ترجیحی و عواقب مالی آن**
به گزارش خبرگزاریها، در سال ۱۴۰۱، سازمان غذا و دارو به وزارت بهداشت پیشنهاد حذف ارز ترجیحی برای واردات دارو، مواد اولیه دارویی و تجهیزات پزشکی را ارائه کرد و تلاشهایی برای تجدید ساختار یارانه دارو آغاز شد. طرح جدید دارویار، با هدف حذف رانتهای موجود در تخصیص ارز و کاهش قاچاق دارو، انتظار داشت که یارانهها را از زنجیره تأمین به مستمریهای بیمه منتقل کند. هدف این طرح، کنترل قیمت دارو و کاهش هزینههای مستقیم بیماران بود.
اما در عمل، دولت با افزایش قیمت ارز دارو از ۴۲۰۰ به ۲۸۵۰۰ تومان، به درآمدی نزدیک به ۸۵ هزار میلیارد تومان دست یافت. این تغییر در نرخ ارز ناپایداریهایی ایجاد کرد؛ گرچه سالانه حدود ۳.۵ میلیارد دلار برای واردات هزینه میشود، منابع جدید به جای واریز به حساب بیمههای پایه، به سمت شرکتهای دارویی و تولیدکنندگان هدایت شد. این شرکتها برای تأمین ارز جدید به وامهای سنگین متوسل شدند و دچار مشکلات نقدینگی شدند. در این راستا، دولت درآمد حاصل از فروش ارز را در اختیار خود قرار داد و پرداختهای بیمه از منابع نامطمئن نفتی تأمین شد، که همچنان با عدم تحقق مواجه است.
بررسیها نشان میدهد که منابع حاصل از آزادسازی نرخ ارز باید به بیمهها منتقل شود تا بتوان تسویه در زنجیره تأمین را به زیر سه ماه کاهش داد. اما طراحی غیربهینه فرآیند موجب به تأخیر افتادن پرداختها شده است.
با توجه به برنامه هفتم توسعه، پرداخت یارانهها به ذینفع نهایی در نظام سلامت، باعث نگرانیهایی برای بیماران و متخصصان شده است. پیجیدگیهای زنجیره تأمین دارو و تجهیزات، تأثیر منفی بر عملکرد مالی این حوزه داشته و نیاز به تسهیلات بهداشتی از محل هدفمندی یارانهها، فشار مضاعفی بر زنجیره تأمین وارد میکند. طبق سیاستهای کلی سلامت، منابع مالی نیازمند اختصاص مستقیم به بیمهها است.
در پایان، باید توجه داشت که جایگزینی منابع مطمئن با منابع ناپایدار، چالشی اساسی در تامین مالی دارو و تجهیزات پزشکی ایجاد کرده است.### پیشنهادات جدید برای بهبود زنجیره تأمین مالی دارو
کارشناسان اقتصادی و سیاستگذاران نظام سلامت بر این باورند که راهکاری مؤثر برای حل مشکلات جاری، جایگزینی منابع نقدی ناشی از فروش ارز در ابتدای زنجیره تأمین با منابع مشکوکالوصول هدفمندی یارانهها است. این تعویض میتواند از فشار ناشی از تأخیر در پرداخت مابهالتفاوت ارز ترجیحی به زنجیره تأمین دارو و تجهیزات پزشکی جلوگیری کند. با این تغییر، دسترسی عادلانه بیماران به دارو و تجهیزات پزشکی تضمین خواهد شد و تابآوری زنجیره اقتصاد دارو در برابر نوسانات ارزی افزایش مییابد.
### توجه به پرداختهای بیماران
با توجه به برنامه هفتم توسعه، ضروری است که پرداخت از جیب بیماران از 30 درصد فراتر نرود. برای این منظور، لازم است منابع بیمهای تقویت شده و فرآیندهای آن بهبود یابد تا حمایت مالی از بیماران به نحو مقتضی تأمین شود.
### پیشنهادات قانونی برای بودجه 1405
دولت موظف است به منظور تسهیل جریان مالی در بخش دارو و تجهیزات پزشکی، افزایش تابآوری و جلوگیری از کمبودها، منابع ریالی ناشی از تخصیص ارز را به نرخ روز به حسابهای مشخص واریز کند. این مبالغ باید به طور مستقیم در اختیار بیمههای پایه قرار گیرد تا جزء یارانه ارزی دارو و تجهیزات مربوطه را حداکثر ظرف یک ماه پرداخت کنند. شورای عالی بیمه نیز گزارشهای ماهانه از عملکرد این حساب را به سازمان برنامه و بودجه ارسال کرده و مسؤولیتهای خود را در راستای تعیین نرخ فرانشیز دارو و تجهیزات به نحو مطلوب اجرا خواهد کرد.
