**انتقال کنترل کانال پاناما به پاناما: توافق تاریخی در سال ۱۹۷۷**
در تاریخ ۷ سپتامبر ۱۹۷۷ (۱۶ شهریور ۱۳۵۶)، جیمی کارتر، رئیسجمهور ایالات متحده و عمر توریخوس، دیکتاتور پاناما، در واشنگتن توافقی را امضا کردند که به موجب آن کنترل کانال پاناما به پاناما واگذار میشد. این معاهده در انتهای قرن بیستم اجرایی میشد.
واگذاری این کنترل با مخالفتهایی در کنگره آمریکا مواجه بود، چرا که کانال پاناما نماد قدرت و تکنولوژی ایالات متحده به حساب میآمد. با این حال، اداره این مسیر آبی به نحوی مشابه با نظامهای استعماری، سالها موجب نارضایتی مردم پاناما و سایر کشورهای آمریکای لاتین گردیده بود.
توسعه کانال پاناما به اوایل قرن نوزدهم بازمیگردد؛ زمانی که هجوم مهاجران به کالیفرنیا و اورگن دلیلی شد تا ایالات متحده به فکر ایجاد یک آبراه مصنوعی در آمریکای مرکزی بیفتد. در سال ۱۸۵۵، ایالات متحده موفق به تکمیل یک راهآهن در باریکه پاناما، که در آن زمان بخشی از کلمبیا بود، شد. اما امتیاز ساخت کانال به فردیناند دو لسپس، کارآفرین فرانسوی، واگذار گردید و ساخت کانال در سال ۱۸۸۱ آغاز شد.
با این حال، پروژه در سال ۱۸۸۹ به دلیل مشکلات مالی و شیوع بیماری متوقف شد. در پی آن، فیلیپ-ژان بونو-واریلا، مهندس فرانسوی، در سال ۱۸۹۲ اقدام به خرید داراییهای شرکت ورشکسته فرانسوی کرد و با نزدیک شدن به قرن بیستم، ایالات متحده نیاز بیشتری به این آبراه داشت.
کنگره آمریکا در سال ۱۹۰۲ توافق خرید این پروژه را تصویب کرد، مشروط به این که قرارداد مشابهی با کلمبیا منعقد شود. در سال ۱۹۰۳ و پس از عدم تصویب این پیمان در سنای کلمبیا، ایالات متحده از جنبش استقلال پاناما حمایت کرد و در ۳ نوامبر ۱۹۰۳، پاناما استقلال خود را اعلام کرد.
پس از این اعلام استقلال، ایالات متحده به سرعت جمهوری پاناما را به رسمیت شناخت و توافقی بین دو کشور به امضا رسید که ایالات متحده مالکیت انحصاری منطقه کانال را به دست آورد. این پیمان، با پرداخت ۱۰ میلیون دلار و سالانه ۲۵۰ هزار دلار به پاناما همراه بود.
جمهوری آمریکا در سال ۱۹۰۶ طراحی کانال را تغییر داد و پس از آن عملیات ساخت کار خود را آغاز کرد. در نهایت، کانال پاناما در ۱۵ اوت ۱۹۱۴ افتتاح شد.
در طی هفت دهه بعد، آمریکا تعدادی از حقوق را به پاناما واگذار کرد، اما کنترل کانال تا اواخر دهه ۱۹۷۰ همچنان در دست ایالات متحده باقی ماند. سرانجام در ۷ سپتامبر ۱۹۷۷، کارتر و توریخوس دو معاهده جدید را امضا کردند که به انتقال مسالمتآمیز کنترل کانال در ۳۱ دسامبر ۱۹۹۹ منجر شد. کارتر در دوران انتقال، به رئیسجمهور پاناما گفت: «این مال شماست.»
