**خبرآنلاین – محمد عارف معزی:**
با ادامه تنشهای موجود میان ایران و آمریکا، احتمال وقوع یک جنگ تمامعیار بین این دو کشور بهنظر نمیرسد که در آینده نزدیک بالا باشد، هرچند تهدیدهای نظامی و احتمال درگیری در آینده همچنان وجود دارد. در کنار این، تفاهمنامه میان اسلامآباد و تهران با مشکلاتی در خصوص نحوه اجراییسازی آن و عبور کشتیها از مسیرهای مورد اختلاف مواجه شده و تلاشها برای بازگشت به چارچوب توافق پیشین ادامه دارد.
همچنان ممکن است که تنشها کاهش یابد و از گسترش درگیری جلوگیری شود، اما دستیابی به توافق نیازمند تأمین خواستههای حداقلی دو طرف است. ایران تمایلی به کنار گذاشتن نفوذش در تنگه هرمز ندارد و در مقابل، آمریکا به دنبال توافقی است که در عرصه سیاسی به عنوان دستاوردی مطرح شود.
بازگشت ترامپ به سیاستهای سختگیرانه، تقویت تحریمها و افزایش فشار اقتصادی میتواند معادلات تهران را پیچیدهتر کند. این در کنار فشارهای دریایی، بخشی از استراتژی فرسایشی واشنگتن خواهد بود. همچنین، تهدیدات عمان در حین مذاکرات این کشور با ایران درباره مسیرهای جدید در تنگه هرمز، میتواند به عنوان تلاشی برای افزایش فشار بر مسقط و جلوگیری از دستیابی آسان تهران و عمان به توافق مستقل تلقی شود.
در همین زمینه، خبرگزاری خبرآنلاین گفتوگویی با سیدجلال ساداتیان، کاردار پیشین ایران در انگلستان انجام داده که به بررسی جزئیات این موضوعات پرداخته است.
**گفتگویی با سیدجلال ساداتیان:**
سوال اصلی این است که با توجه به شرایط کنونی، چقدر میتوان احتمال وقوع یک جنگ تمامعیار میان ایران و آمریکا را جدی گرفت؟ به گفته ساداتیان، گزارشات پنتاگون نشان میدهد که ایران ممکن است خطرات جدی برای آمریکا به وجود آورد. ایران در واکنش، هدف قرار دادن پایگاههای آمریکایی در اردن و آسیب به نیروهای تجمع کرده در اقلیم کردستان را انجام داده است.
ساداتیان معتقد است که تا انتخابات میاندورهای آمریکا، ترامپ تلاش خواهد کرد که درگیری وسیع ایجاد نشود، ولی در آینده، باید دید که تدارکات او به کجا میانجامد. کنگره آمریکا پیشتر به قطعنامههایی رای داده که اختیارات رئیسجمهور در زمینه جنگ را محدود میسازد.
به گفته ساداتیان، وضعیت تسلیحات آمریکا لزوماً مناسب نیست و مشکلات جابهجایی آنها به لحاظ زمان و مسائل بینالمللی وجود دارد. گزارشی هم از نهادهای نظامی و امنیتی آمریکا منتشر شده که نشان میدهد استمرار جنگ با ایران میتواند خطرات جدی به همراه داشته باشد.
به طور کلی، این عوامل ترامپ را در شرایط خاصی قرار میدهند و در واشنگتن نیز دو گروه مختلف در حال کشمکش هستند. این وضعیت نشاندهنده فشارهایی است که ترامپ در سطوح مختلف داخلی و بینالمللی با آن مواجه است.**ایران: واکنش متقابل به تهدیدات نظامی آمریکا**
ایران به تازگی اعلام کرد که در صورت اقدام نظامی از سوی آمریکا، آماده پاسخگویی متقابل خواهد بود. این واکنش به تهدیدات اخیر از جانب ایالات متحده و همچنین کشورهای عربی است که در وضعیت حساس امنیتی قرار دارند و نسبت به پیامدهای احتمالی چنین اقداماتی هشدار دادهاند.
ترامپ در شرایط کنونی تحت فشارهای متعددی قرار دارد و علیرغم اینکه قادر به اجرای حملات هوایی یا شلیک موشک از ناوگان دریایی خود است، هر اقدام وی با واکنشهای ایران مواجه میشود. به نظر میرسد قدرت نظامی ایران همچنان برقرار باشد و به همین دلیل ترامپ تا میزان زیادی در حال مدیریت اوضاع است.
گزارشهای دریافتی از داخل ایران نشان میدهند که وضعیت اقتصادی این کشور به وخامت گرائیده و برخی حلقهها در امریکا امیدوارند که با ایجاد فشار اقتصادی، ایران برای تسلیم شدن به زانو درخواهد آمد. در این راستا، آمریکا به جای استفاده از دیپلماتها و نظامیان، بر روی وزیر خزانهداری خود تمرکز کرده تا فشارهای اقتصادی را افزایش دهد.
این استراتژی به دنبال تقویت وضعیت داخلی ایران به هزینههای معیشتی و اقتصادی مردم است. بهنظر میرسد که ترامپ plan ب برای آمادهسازی برای حمله نظامی به دلیل تغییر در معادلات داخلی و خارجی خواهد داشت. با این وجود، بهدلیل عدم پیشبینی وقوع جنگ در آینده نزدیک، تحلیلگران بر این باورند که برقراری صلح تا انتخابات پیشرو محتملتر است.
آمریکا به عنوان یک قدرت جهانی، به دنبال حفظ تسلط ژئوپلیتیکی در منطقه است. برخی تحلیلها میگویند که این تلاشها به دلیل رقابتهای جهانی به ویژه با چین و روسیه تقویت میشود. از سوی دیگر، وضعیت کنونی اقتصادی و سیاسی ترامپ بهگونهای است که وی تمایل دارد پیروزیهایی را برای خود رقم بزند، تا وجهه شخصیتی خود را تقویت کند.
در مجموع، سازوکارهای پیچیده و تحولات ژئوپلیتیکی و اقتصادی در این زمینه، ابعاد مختلفی از بحران کنونی را به تصویر میکشد، اما امکان تحقق آنها همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.### وضعیت تفاهمنامه اسلامآباد و چالشهای موجود
تفاهمنامه اسلامآباد در شرایط کنونی با چالشهای جدی مواجه شده و برخی تحلیلگران بر این باورند که این توافق عملاً کارکرد خود را از دست داده است. در این راستا، شایعاتی مبنی بر لزوم ورود طرفین به مذاکرات تازه برای ایجاد یک چارچوب جدید به گوش میرسد.
ایران بر این باور است که کشورهایی مانند آمریکا و انگلستان بخاطر نفوذ خود در عمان، بر این کشور فشار میآورند تا توافقی با ایران به سادگی بدست نیاید. در همین زمینه، سفر اخیر عاصم منیر به تهران نشان دهنده تلاش برای احیای این تفاهمنامه بود، اما به گفته تحلیلگران، انتقادات بسیاری نسبت به این توافق در سطح جهانی وجود دارد؛ بهویژه از سوی برخی شخصیتهای سیاسی در آمریکا که تأکید دارند این توافق بیشتر به نفع ایران است.
دولت ترامپ تفسیر خاصی از این تفاهمنامه ارائه کرده است که به موجب آن، آمریکا در طی ۶۰ روز فرصت مذاکره میتواند از آبراهها استفاده کند. این در حالی است که جمهوری اسلامی این تفسیر را نادرست دانسته و آن را دور زدن مفاد توافق میخواند.
سیاستهای ترامپ در زمینه عبور کشتیها از آبراههای مورد نظر ایران نیز به تنشهای موجود دامن زده است. بهتازگی اعلام شده که تعدادی از کشتیها ردیاب خود را خاموش کرده و با کمک ناوگان آمریکایی از مسیر جنوبی عبور کردهاند.
همچنین، ایران در واکنش به شرایط جاری، اعلام کرده که اگر نتواند نفت خود را صادر کند، اجازه نخواهد داد دیگران نیز در این زمینه موفق شوند. این مساله به افزایش تنشها منجر شده و کشورهای مختلفی، از جمله عربستان و ترکیه، در تلاش برای کاهش این تنشها و ایجاد زمینه توافق هستند.
در نهایت، طرفین در انتظار توافقهایی درباره مدیریت آبراهها و آبهای سرزمینی مشترک میان ایران و عمان هستند. پیشنهاداتی برای کنترل کشتیها از کانال شمالی و جلوگیری از عبور کشتیهای جنگی آمریکا مطرح شده، اما هنوز هیچ راه حل قطعی بهدست نیامده است.
فشارهای خارجی به ویژه از سوی برخی کشورهای عربی در این زمینه نیز بیتأثیر نبوده و بر روند مذاکرات تأثیر میگذارد.**توافقات با عمان تحت فشار و تنشهای موجود میان ایران و آمریکا**
در شرایط فعلی، مذاکرات میان ایران و عمان تحت تاثیر فشارهای بیرونی به کندی پیش میرود. وزیر امور خارجه ایران اعلام کرده که این فشارها مانع از رسیدن به توافق نهایی شده و مذاکرات همچنان بینتیجه باقی مانده است. آمریکا نیز به دنبال این است که توافقی حاصل شود تا بتواند کشتیهای خود را با آزادی بیشتری در منطقه عبور دهد.
ایران بهخوبی از اهمیت تنگه هرمز آگاه است و کنترل این مسیر برایش حیاتی است. بنابراین، احتمال توافق در این زمینه با موانع جدی مواجه است و باید منتظر ماند تا شاهد راهحلها و مشاورههای میانجیگران باشیم که بتواند طرفین را به متن سابق تفاهمنامه بازگرداند.
**احتمال کاهش تنشها میان تهران و واشنگتن**
کاهش تنشها برای ایران اهمیت زیادی دارد و این کشور نشان داده که به دنبال درگیری نظامی نیست. به نظر میرسد که آمریکا نیز در شرایط کنونی تمایلی به بازگشت به جنگ ندارد. اما پرسش اصلی این است که چه نوع توافقی میتواند رضایت طرفین را جلب کند، بهطوری که ترامپ بتواند از آن به عنوان موفقیت یاد کند و در عین حال ایران نیز ابزارهای خود، به ویژه در تنگه هرمز، را حفظ کند.
ایران به دنبال نگهداشتن این ابزار برای مقابله با فشارها، از جمله تحریمها و محدودیتهای مالی است. در این راستا، وابستگی میان دو طرف به وضوح دیده میشود؛ ایران به دنبال کسب امتیاز و طرف مقابل نیز در پی دستیابی به دستاوردهای خود است.
در حال حاضر، با وجود عدم برقراری گفتوگوی مستقیم، جریان تبادل پیامها ادامه دارد و نشاندهنده نوعی کشمکش است که هر دو طرف همچنان به دنبال منافع خود هستند. ایران به نظر میرسد منتظر فرصتهایی برای کسب امتیازات بیشتر است و از اینرو، ظهور تنشهای مستمر در این زمینه طبیعی است.
**تفاوت لحن ترامپ و تأثیر آن بر عمان**
در این میان، لحن ترامپ نسبت به عمان تغییر کرده و وی به این کشور هشدار داده که باید مراقب منافع آمریکا باشد. این تهدیدها به واقعیتهای جدیدی مرتبط هستند و نشان میدهند که آمریکا تلاش دارد تا بهواسطه روابط قدیمی عمان با ایران، نفوذ بیشتری در منطقه داشته باشد و مانع از هرگونه توافق میان دو کشور گردد.
تهدیدهای ترامپ میتواند به عنوان ابزاری برای افزایش فشار بر عمان تلقی شود و نشاندهنده نیاز او به جلوگیری از هرگونه اقدام مستقل از سوی این کشور در مذاکرات با ایران باشد. این وضعیت در بهترین حالت ممکن شرایط مذاکرات را پیچیدهتر میکند و به نظر میرسد که هرگونه توافق به زمان و تلاش بیشتری نیاز دارد.
