**تلاشهای جمهوری اسلامی برای ایجاد سازوکار منطقهای با کشورهای حاشیه خلیج فارس با چالشها و موانع سیاسی مواجه است**
طبق گزارشات، جمهوری اسلامی ایران در سالهای اخیر به دنبال شکلدهی به یک سازوکار منطقهای بوده است که کشورهای حاشیه خلیج فارس را شامل میشود. پروژههای مختلفی از جمله «طرح هرمز» و «طرح امید» و همچنین نشستهای اخیر در عمان بخشی از این تلاشها بودهاند، اما هنوز با مشکلاتی همچون اختلاف نظر در خصوص مدیریت تنگه هرمز و نگرانیها از نفوذ ایران روبرو است.
برخی از این موانع شامل تأثیرگذاریهای عربستان و مخالفتهای احتمالی ایالات متحده میباشد. در این راستا، انصراف بحرین از شرکت در نشست عمان به پیچیدگیهای بیشتر این روند افزوده است.
عدم اعتماد میان کشورهای منطقه و وابستگی ساختار امنیتی به قدرتهای فرامنطقهای از دیگر چالشها برای ایجاد یک نظام امنیتی بومی محسوب میشود. با این وجود، همکاری میان ایران و کشورهای جنوبی خلیج فارس به عنوان یک ضرورت همچنان مطرح است، اما آیندهای روشن برای شکلگیری یک پیمان امنیتی مستحکم در کوتاهمدت به چشم نمیخورد.
در گفتوگویی با جهانبخش ایزدی، استاد روابط بینالملل دانشگاه آزاد اسلامی، ابعاد این موضوع مورد بررسی قرار گرفته است.
**ایزدی: کشورهای حاشیه خلیج فارس به تسلط ایران بر تنگه هرمز رضایت نخواهند داد**
ایزدی در پاسخ به این پرسش که آیا موافقت کشورهای منطقه برای برگزاری نشست به معنای پیشرفت در ایجاد سازوکاری همهشمول است، ابراز داشت که عدم حضور بحرین و اجماع دیگر کشورها در واقع به عدم موفقیت این تلاشها منجر خواهد شد. او تأکید کرد که اهمیت همسایگان در سیاستهای هر کشور غیرقابل چشمپوشی است و این نوع همکاریها به امنیت و توسعه این کشورها کمک میکند.
ایزدی همچنین اشاره کرد که تلاشهای قبلی برای برگزاری نشستهای مشابه در قالبهای مختلف نتیجهای نداشته است و موضوع نشست عمان که به تنگه هرمز مربوط میشود، از این لحاظ توجهات را جلب میکند.
**چرا بحرین از نشست کنارهگیری کرد؟**
ایزدی درباره دلیل انصراف بحرین توضیح داد که این کشور تحت فشار سایر همسایگان و به ویژه عربستان قرار دارد و نداشتن روابط دیپلماتیک با ایران بر این وضعیت تأثیر گذاشته است. همچنین، تأسساتی چون پایگاه دریایی آمریکا در بحرین نیز در ایجاد نگرانیها نقش دارد.
تحلیلگران بر این عقیدهاند که وضعیت کنونی بحرین و چالشهای موجود در زمینه امنیتی، نقش مهمی در این تصمیمگیری داشته است.**دلایل عدم شرکت بحرین در نشست عمان و تأثیرات آن بر منطقه**
به نظر میرسد که بحرین بهدلیل مجموعهای از عوامل سیاسی و امنیتی، در نشست اخیر عمان شرکت نکرد. عواملی نظیر تاثیرات جمهوری اسلامی در منطقه و بر هم خوردن اجماع همسایگان، نقش بسزایی در این تصمیم داشتهاند. به عقیده برخی کارشناسان، تصمیمگیرندگان بحرین بهتنهایی در این مورد دخالت نداشتند و نهادها و کشورهایی دیگر نیز در شکلگیری این موضع نقش ایفا کردند.
این عدم شرکت بحرین، بهعنوان یک واکنش، ممکن است اثرات منفی بر توازن قوا در منطقه داشته باشد و در نتیجه به تغییر در وضعیت و روابط موجود دامن بزند.
**آمریکا و مسائل کلیدی لغو نشست**
گزارشها حاکی از آن است که لغو برگزاری نشست عمان، تحت تأثیر مواضع آمریکا قرار دارد. دو دلیل اصلی برای این تصمیم مطرح شده است: اعتراض عربستان به توافق ایران و عمان و نیز فشارهای ناشی از جنگ یمن. کارشناسان بر این باورند که هردو دلیل میتواند به نوعی درست باشد و بیتردید، نفوذ آمریکا در این خصوص نیز غیرقابل کتمان است.
رئیسجمهور آمریکا، تلاش کرده تا اهمیت این نشست را کم رنگ جلوه دهد و خود را از آن کنار بکشد. به نظر میرسد که ترامپ تمایل دارد مسائل هستهای را اولویتدار نشان دهد و نسبت به موضوعات دیگر، همچون امنیت در تنگه هرمز، بیاعتنا باشد.
**چالشهای عمان در فضای سیاست منطقهای**
عمان قرار بود متن توافق خود با ایران را به کشورهای دیگر عضو اطلاع دهد، اما چالشهای سیاسی و فشاری که از سوی کشورهای حاشیه خلیج فارس بر این کشور وجود دارد، ممکن است مانع از اجرایی شدن این طرح شود. عمان بهعنوان یک کشور کوچک با امکانات محدود، در این فضای رقابتی، بیشتر به عنوان ابزاری در دست کشورهای شورای همکاری خلیج فارس عمل میکند.
از آنجا که هیچ توافقی بدون رضایت آمریکا قابلیت پیشرفت ندارد، به نظر میرسد که نشست عمان نیز در حالی که ممکن است برگزار شود، با تغییرات و تعدیلهای فراوانی مواجه گردد. این شرایط نشاندهنده عدم اطمینان و پیچیدگیهای موجود در دیپلماسی منطقهای است.### جنگهای اخیر با جمهوری اسلامی و دورنمای روابط منطقهای
تحلیلگران بر این باورند که شرایط کنونی منطقه و روابط ایران با کشورهای جنوب خلیج فارس تحت تأثیر جنگهای اخیر با جمهوری اسلامی قرار دارد و به همین دلیل دورنمای بهبود این روابط چندان مثبت به نظر نمیرسد.
در این زمینه، کارشناسان به چندین مشکل اساسی اشاره میکنند. نخستین مشکل، عدم اعتماد میان کشورها است که به دلیل تنشهای اخیر، این حس تقویت شده است. از سوی دیگر، امنیت منطقه به طور عمده تحت تأثیر و طراحی قدرتهای فرامنطقهای قرار دارد و هنوز بارقهای از ایجاد یک نظام امنیتی درونزا برای این منطقه مشاهده نمیشود.
از دیگر چالشها میتوان به رویکردهای سلبی اشاره کرد که به جای ایجاد همکاری و همافزایی، معمولاً به تضعیف طرف مقابل میپردازند. به گفته کارشناسان، ضروری است که رویکردهای ایجابی اتخاذ شود تا کشورها بتوانند تواناییهای خود را به اشتراک بگذارند و به توسعه پایدار و امنیت دست یابند.
با وجود این، تحلیلها حکایت از آن دارد که تا زمانی که این چالشها برطرف نشود، گزارشی از بهبود روابط به چشم نمیخورد و تحقق یک پیمان امنیتی پایدار در منطقه دور از دسترس است.
