### حادثه تروریستی سیدنی و نگرانیهای امنیتی در فیلیپین
حادثه تروریستی اخیر در سیدنی، سوالات متعددی در مورد امنیت عمومی را به وجود آورده است. یکی از نتایج مهم تحقیقات پلیس استرالیا، سفر خانواده مهاجمان به فیلیپین بوده است. این سفر همزمان با گزارشهایی از رسانههای جهانی، نگرانیها درباره احیای افکار افراطی در جنوب شرق آسیا را دوباره زنده کرده است. میندانائو در فیلیپین، به عنوان مقصد این سفر، پیشینهای طولانی از فعالیتهای گروههای شبهنظامی دارد.
برای درک ریشههای این ارتباط، باید به تاریخچه نفوذ داعش در فیلیپین پرداخت که به حدود یک دهه پیش برمیگردد. در آن زمان گروههایی نظیر ابوسیاف با داعش بیعت کردند. اوج این همگرایی در سال ۲۰۱۷ و با اشغال شهر ماراوی توسط نیروهای وابسته به داعش مشاهده شد. هرچند نیروهای دولتی بعداً کنترل این شهر را به دست آوردند، اما ایدئولوژی گروههای افراطی باقی ماند.
در سالهای اخیر، تمرکز بر مبارزه با افراطگرایی به فضای مجازی منتقل شده است. کارشناسان نسبت به این تغییر هشدار میدهند و عنوان میکنند که جوانان در مناطق جنوبی فیلیپین بیشتر در معرض پیامهای افراطی قرار دارند. بنابراین، سفر مظنونین سیدنی به میندانائو باید به عنوان نشانهای از جذابیت ادامهدار این افکار تلقی شود.
### ریشههای داعش در فیلیپین
حضور داعش در فیلیپین از تبدیل گروههای محلی شبهنظامی به شاخههای وابسته آغاز شده است. ابوسیاف، شناختهشدهترین این گروهها، در میانه دهه ۲۰۱۰ با داعش بیعت کرد که این پیوند به تغییر در گفتمان و تبلیغات گروههای محلی انجامید. اشغال ماراوی در سال ۲۰۱۷ نشان داد که این تهدید، واقعی و نزدیک است و توانایی گروهها برای همکاری در ایجاد بحرانهای وسیع را به نمایش گذاشت.
سقوط ماراوی به ساختار فیزیکی گروهها آسیب جدی وارد کرد، اما ایدئولوژی آنها از بین نرفت. برعکس، این شکست منجر به تمرکز بر عملیاتهای کوچک و استفاده از فضای مجازی شد.
### پاسخ دولت فیلیپین به چالشها
دولت فیلیپین در واکنش به بحران ماراوی، یک عملیات نظامی گسترده و قاطع اجرا کرد. با کمکهای بینالمللی، نیروهای امنیتی فیلیپین موفق شدند کنترل شهر را به دست آورند و ضربهای جدی به گروههای مسلح وارد کنند. در سالهای بعد، اقدامات پیگیرانه ادامه یافت و قوانین جدیدی برای مقابله با تروریسم تصویب شد.
اما چالش اساسی پس از ماراوی، مبارزه با ایدئولوژی افراطگرایی است که اکنون بیشتر در فضای مجازی گسترش یافته است. نیاز به پیدا کردن رویکردهای موثر برای مقابله با این پدیده، به یکی از اولویتهای دولت تبدیل شده است.**گروههای مسلح و دگرگونی تهدیدها در فیلیپین**
در عرصه نظامی، تهدیدات گروههای مسلح به وضوح قابل شناساییتر از پیامهای منتشر شده در شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای ارتباطی هستند. این تهدیدات به جای برخوردهای مستقیم، بیشتر بر مبارزات روایتها و جذب آرام افراد متمرکز شدهاند.
مقابله با پدیدههایی نظیر داعش نیازمند دو جبهه است: یکی نظامی و امنیتی برای مقابله با تهدیدات فیزیکی و دیگری فکری-اجتماعی برای پرداختن به ریشههای جذب افراد و گسترش ایدهها. موفقیت در جبهه نظامی لازم است، اما بدون توجه به ابعاد اجتماعی، امنیت پایدار به دست نخواهد آمد.
**وضعیت کنونی: تهدیدات پنهان**
شرایط کنونی در مناطق جنوبی فیلیپین نشاندهنده عدم حضور ساختاریافته داعش است. شهرها در محاصره نیستند و درگیریهای نظامی کاهش یافته است. با این حال، کارشناسان از “تهدید خاموش” یا “بقای ایدئولوژیک” سخن میگویند. بخشیهای کوچک و پراکنده هنوز فعالند، اما خطر اصلی ناشی از توان تبلیغاتی آنلاین است که افراد مستعد را در هر نقطهای رادیکالیزه میکند.
منطقه میندانائو، به دلیل ترکیب جمعیتی و سوابق تنش، همچنان با چالشهای توسعه مواجه است. در این شرایط، پیامهای سادهسازیشده که خشونت را راهحل مطرح میکنند، میتوانند بر اقلیتی ناامید تاثیر بگذارند و افراد را به اقدامهای فردی یا شکلدهی به گروههای کوچک تشویق کنند.
امروزه سلامت امنیت یک منطقه فقط به تعداد درگیریهای مسلحانه بستگی ندارد، بلکه شامل سلامت فضای اجتماعی، تعلق شهروندان و دسترسی به فرصتها نیز میشود. تهدید زمانی جان میگیرد که ایدئولوژی خشونتطلب در زمینههای نارضایتی و محرومیت رشد کند.
**دلایل نفوذ افکار افراطی**
نفوذ اندیشههای افراطی در جنوب شرق آسیا، بهویژه فیلیپین، تحت تأثیر دو عامل اصلی قرار دارد: عوامل محلی و تحولات فناوری. در ابعاد محلی، میندانائو با چالشهایی نظیر فقر، کمبود فرصتهای شغلی و احساس تبعیض دست و پنجه نرم میکند. این مسائل بستر مناسبی برای تبلیغ روایتهای افراطی فراهم میکنند.
عامل دوم ورود فناوری به این معادله است. اینترنت، بهویژه شبکههای اجتماعی، به ابزاری قوی برای گروههای افراطی تبدیل شده تا ارتباطات مجازی، جذب نیرو و حتی هماهنگیهای لازم را انجام دهند. این فضا مرزهای جغرافیایی را نادیده میگیرد و به گسترش سریع مسائل محلی به ابعاد جهانی کمک میکند.
ترکیب نارضایتیهای محلی با ابزارهای ارتباطی جهانی، چالشی جدی برای تهدیدات امنیتی معاصر به وجود میآورد. مقابله مؤثر به راهبردهایی دوگانه نیازمند است: یکی پرداختن به ریشههای اقتصادی-اجتماعی نارضایتی در سطح محلی و دیگری کوششهای بینالمللی برای کنترل سوءاستفاده از فضای مجازی.
در نهایت، برای درک پیچیدگی پدیده داعش در فیلیپین، باید به دو منظر مکمل مراجعه کنیم: یکی مؤلفههای قدرت سخت مانند عملیات نظامی و حاکمیت دولت، و دیگری که بر اهمیت توازن قوا و موفقیت های نظامی در راستای قدرت حاکمیت تأکید میکند.**تحلیل چالشهای داعش و پیامدهای آن برای امنیت جهانی**
گروه داعش فراتر از یک گروه مسلح، به عنوان ارائهدهنده یک روایت هویتی خاص با هدف بازسازی خلافت اسلامی و مبارزه با دشمنان فرضی خود شناخته میشود. فضای مجازی به عنوان بستری مناسب برای انتشار و تقویت این روایت، کمک میکند تا تصورات افراطی شکل بگیرد. حتی پس از ناکامیهای نظامی، این روایت توان ادامه حیات و تاثیرگذاری بر افراد در نقاط مختلف جهان، از جمله در سیدنی، را دارد.
برای مقابله با یک گروه تروریستی، نیاز به استفاده از ترکیبی از قدرتهای سخت و نرم احساس میشود. این بدان معناست که علاوه بر نابودی ساختارهای فیزیکی، ضروری است که روایتهای جایگزین ارائه و تابآوری اجتماعی تقویت شود تا تبلیغات ایدئولوژیک خنثی گردد. غفلت از این ابعاد میتواند به نتایج ناقص و موقتی منجر شود.
اتصال نقاط مختلف از سیدنی تا میندانائو نشاندهنده این است که تهدید افراطگرایی خشونتطلب به یک جغرافیا یا ساختارهای سلسلهمراتبی محدود نمیشود. سفر خانواده مظنونان سیدنی به فیلیپین نمونهای از این است که چگونه ایدهها در فضای مجازی به طور غیرمستقیم و به دور از مرزها منتقل میشوند و میتوانند در نقاط دیگر به انگیزهای برای اقدام تبدیل گردند.
وضعیت کنونی فیلیپین را میتوان “پارادوکس شکست و بقا” نامید. در حالی که ساختار فیزیکی داعش در این کشور شکست خورده، ایدئولوژی آن از طریق کانالهای جدید همچنان ادامه یابد. آینده این چالش به میزان موفقیت فیلیپین و همکاریهای منطقهای و بینالمللی در تدوین یک پاسخ جامع بستگی دارد. این پاسخ میبایست شامل عملیات امنیتی هوشمند و سرمایهگذاری در توسعه متوازن مناطق جنوبی و ایجاد فرصتهای شغلی برای جوانان و نیز کمپینهای موثری برای مقابله با روایتهای افراطی در فضای مجازی باشد.
