**شورای حقوق بشر سازمان ملل، جمهوری اسلامی ایران را به خاطر نقض حقوق بشر محکوم کرد**
شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد با برگزاری یک جلسه اضطراری و تصویب قطعنامهای، جمهوری اسلامی ایران را به دلیل ارتکاب «نقضهای گسترده و سیستماتیک حقوق بشر در جریان اعتراضات» محکوم کرد.
به گزارش «رویترز»، این قطعنامه با اکثریت ۲۵ رأی موافق تصویب شد و همچنین ماموریت گزارشگر ویژه و کمیته حقیقتیاب بینالمللی را تمدید کرد. فولکر تورک، کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل، این وضعیت را «به شدت نگرانکننده» توصیف کرد و بر لزوم پاسخگویی مسئولان تأکید نمود. در مقابل، نماینده ایران، علی بحرینی، این نشست را «فاقد مشروعیت» و نتیجه «اهداف سیاسی» قلمداد کرد.
در واکنش، نمایندگی دائم جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل قطعنامه شورای حقوق بشر را سیاسی و غیرقابل قبول معرفی کرد و اعلام کرد که این اقدام به هیچ وجه نشانی از دغدغه واقعی برای حقوق بشر ندارد. در این بیانیه تأکید شد که این کشور به شدت با تحریمهای غیرانسانی و تجاهل نسبت به نقض حقوق ایرانیان مخالف است.
بیانیه همچنین تصریح کرد که پروندههای بازداشتشدگان با عدل و انصاف رسیدگی خواهد شد و حقوق شهروندان ایرانی تنها از طریق روندهای مستقل قانونی تضمین میشود. شورای حقوق بشر نیز به صدور قطعنامهای درباره وضعیت حقوق بشر در ایران به کوشش کشورهای ایسلند، آلمان، مقدونیه شمالی، جمهوری مولداوی و انگلیس پرداخت.
این جلسه، سومین نشست اضطراری شورای حقوق بشر در خصوص ایران در سه سال اخیر بوده و نشاندهنده توجه مداوم جامعه بینالمللی به وضعیت حقوق بشر در این کشور است. اسناد ارائه شده در این نشست شامل مواردی از قبیل «استفاده نامتناسب از نیرو»، «بازداشتهای گسترده» و «محرومیت از دسترسی به اینترنت» بود و فولکر تورک در سخنرانی خود بر غیرقابل توجیه بودن خشونت و نقض کرامت انسانی تأکید کرد.
سوالی که مطرح میشود این است که پیامدهای این قطعنامه برای ایران در عرصههای داخلی، منطقهای و بینالمللی چه خواهد بود. نماینده پاکستان نیز در این نشست، با تاکید بر دوستی کشورش با ایران، نگرانی خود را از وضعیت جاری اعلام کرد و گفت که پاکستان خواستار بازگشت به شرایط عادی در ایران است و اعتقاد دارد تحریمها وضعیت حقوق بشر را بدتر کردهاند.
کارشناسان بر این باورند که قطعنامه شورای حقوق بشر بر اساس محتوای موجود، میتواند تأثیراتی از چهار محور اصلی بر موقعیت ایران داشته باشد.**تداوم نظارت بینالمللی بر حقوق بشر در ایران**
به گزارش منابع خبری، تداوم فعالیت نهادهای نظارتی مانند گزارشگر ویژه و کمیته حقیقتیاب به منظور تقویت نظارت بر وضعیت حقوق بشر در ایران، در حال تحقق است. این نهادها با هدف تسهیل پیگردهای قضایی احتمالی در آینده اقدام میکنند، چرا که گزارشهای آنها به عنوان شواهد اولیه در مراجع بینالمللی، از جمله دیوان کیفری بینالمللی، مورد استناد قرار خواهند گرفت.
یکی دیگر از اهداف این نهادها تحت تأثیر قرار دادن روابط سیاسی و اقتصادی ایران با کشورهایی است که از قطعنامههای بینالمللی حمایت میکنند، به ویژه اتحادیه اروپا. این اقدام میتواند به مشروعیت بخشیدن به تحریمهای بیشتر علیه ایران کمک کند.
افزایش توجه به افکار عمومی داخلی و تقویت گفتمان مخالفان نیز از دیگر محورهاست. نماینده آمریکا در این زمینه تأکید کرد که «جهان باید در کنار مردم ایران بایستد»، در حالی که نماینده چین این اقدام را نوعی «سیاسیسازی حقوق بشر» خوانده و آن را مداخله در امور داخلی دانست. گزارش اخیر «مؤسسه بینالمللی دموکراسی و کمکهای انتخاباتی» نیز هشدار داده که این قطعنامهها ممکن است دولتهای هدف را از تعاملات مؤثر دورتر کند.
**اهداف قطعنامههای حقوق بشری**
این قطعنامهها به دنبال افزایش فشار نرم بینالمللی و مشروعیتزدایی از اقدامات ایران هستند. تمدید مأموریت گزارشگر ویژه و کمیته حقیقتیاب مستقل همچنان تأکید بر ایجاد فشار نرم دارد. این نهادها به جای تحریمهای اقتصادی، بر «افشاگری» و «مستندسازی» تأکید دارند تا به شرمساری بینالمللی ایران منجر شوند.
گزارشهای دورهای این نهادها به شورای حقوق بشر و مجمع عمومی سازمان ملل، به زنده نگه داشتن پرونده حقوق بشر ایران کمک میکند و از عادیسازی روابط به ضرر ایران جلوگیری میکند. تحلیلگران شورای روابط خارجی آمریکا بر این باورند که این فرآیند، به تدریج میتواند هزینههای دیپلماتیک ایران را در سایر امور بینالمللی افزایش دهد.
از نظر داخلی، این فشار نرم ممکن است شکافهای موجود بین حاکمیت و بخشهای آگاه جامعه، به ویژه طبقه متوسط، را عمیقتر کند. در عرصه استراتژیک نیز ایران ناچار خواهد بود منابع بیشتری را برای «دیپلماسی حقوق بشری» صرف کند و روابط خود را با کشورهای منتقد غرب تقویت کند. این در حالی است که سؤالی مطرح میشود: چرا شورای حقوق بشر مشابه این اقدام را در قبال نقضهای حقوق بشر از سوی متحدان غربیاش در خاورمیانه انجام نمیدهد؟
**بستر حقوقی برای پیگرد قضایی آینده**
مسئله اصلی و بلندمدت ناشی از این قطعنامه، تهدید جدی ایجاد بستر حقوقی برای پیگردهای آینده است. کمیته حقیقتیاب موظف است به بررسی و مستندسازی «حقایق و شرایط» نقضهای حقوق بشر بپردازد، بهویژه مواردی که ممکن است به جنایت علیه بشریت یا جنایت جنگی مربوط باشد.
اسناد و شواهد جمعآوریشده توسط این کمیته میتواند در آینده به طرق مختلف استفاده شود. نخست، ممکن است به دیوان کیفری بینالمللی ارائه شود، اگر وضعیت ایران به شورای امنیت ارجاع گردد. همچنین امکان استفاده در دادگاههای ملی کشورهایی که صلاحیت قضایی جهانی دارند، وجود دارد و خانواده قربانیان نیز میتوانند در دادگاههای کشورهای ثالث پرونده تشکیل دهند.### تأثیر بر روابط دوجانبه و زمینهسازی برای تحریمها
تصویب قطعنامهای جدید با حمایت ۲۵ کشور، از جمله کشورهای اروپایی، آمریکای لاتین و برخی از کشورها در آفریقا و آسیا، به عنوان یک «اعلام نظر جمعی» علیه ایران شناخته میشود. این رای، به کشورهای عضو امکان میدهد تا مسائل حقوق بشر را در روابط دوجانبه خود با ایران جدیتر پیگیری کنند. برای اتحادیه اروپا، این قطعنامه به مثابه سندی معتبر برای توجیه ادامه یا تشدید تحریمها، به ویژه علیه افرادی و نهادهای مرتبط با نقض حقوق بشر خواهد بود.
این تحولات به نظر میرسد که فضای گفتوگوی ایران با کشورهای غربی را بیشتر تیره و قابل تنش کند و احتمال هرگونه بازگشت به مذاکرات جامع را کاهش میدهد. در این شرایط، ایران ممکن است به سمت تقویت روابط خود با کشورهایی مانند چین و روسیه گرایش پیدا کند که این امر خود میتواند تبعات امنیتی و اقتصادی خاصی به همراه داشته باشد.
تحلیلگران در کشورهای جنوب جهانی بر این باورند که غرب از موضوع حقوق بشر به عنوان ابزاری برای تضعیف دشمنان خود استفاده میکند، در حالی که در قبال متحدانش سکوت میکند. این رویکرد به قطعنامه نگاه منفی میدهد و آن را نه به عنوان دفاع از مردم، بلکه به عنوان اقدامی ضد ایرانی تعبیر میکند.
فعالسازی ابزارهایی مانند «گزارشگر ویژه کشوری» و «کمیته حقیقتیاب» نشاندهنده تلاش نهادهای بینالمللی برای پر کردن خلأ نظارتی در کشورهایی است که همکاری نمیکنند یا سیستم قضایی آنها ناکارآمد تلقی میشود. فرآیند تصویب این قطعنامه به دلیل تبعیت از آییننامههای داخلی شورای حقوق بشر، که بر اساس اکثریت آرا عمل میکند، توانست به تصویب برسد.
عوامل مؤثر در این تصمیمگیری شامل نقشی است که آمریکا از طریق متحدانش ایفا کرده و منابع تحرکات این قطعنامه را تقویت کرده است. از سوی دیگر، رفتار کشورهایی نظیر چین و روسیه نیز ناشی از نگرانی از ایجاد سابقهای است که ممکن است روزی علیه خودشان استفاده شود.
ایران نیز به همین دلیل قطعنامه را به شدت رد کرده و این واکنش را به عنوان راهی برای جلوگیری از تبدیل انتقادات به نقاط ضعف تعبیر کرده است. دیپلماسی ایران به خوبی آموخته است که هرگونه انعطاف در این زمینه میتواند منجر به درخواستهای بیشتر شود.
بنابراین، فشارها و تحریمهای حقوق بشری نه تنها رفتار ایران را تغییر نمیدهند، بلکه موجب میشوند مواضع این کشور قاطعتر شود، چرا که تهدیدات خارجی را افزایش میدهند. این تصمیمگیریها به لحاظ هویتی نیز حائز اهمیتاند و کنارهگیری از آنها میتواند هزینههای غیرقابل جبرانی ایجاد کند.
