**تحولات اخیر میان تهران و واشنگتن به اوج جدیدی رسیده است و گمانهزنیها درباره احتمال یک حمله نظامی به ایران در رسانههای جهانی افزایش یافته است. در این راستا، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بار دیگر ایران را به گفتگو و کنار گذاشتن برنامه هستهای خود فراخوانده است.**
براساس اطلاعات دریافتی، طی ماههای اخیر، دولت ایالات متحده به شکل محسوسی خواستههای خود از ایران را افزایش داده و علاوه بر توقف غنیسازی اورانیوم، محدود کردن توان موشکی و فعالیتهای منطقهای ایران نیز در دستور کار مذاکرات قرار گرفته است. در هفتههای اخیر، منابع خبری از افزوده شدن «بهرسمیتشناختن اسرائیل» به این خواستهها خبر دادهاند. این درخواست جدید به وضوح در راستای منافع اسرائیل در منطقه تعبیر میشود.
در دورهای قبلی مذاکرات ایران با طرفهای غربی، موضوع اسرائیل و سیاست فلسطینی این کشور همواره مورد توجه قرار داشته است. سیاستهای ایران، به ویژه دعوت صریح آن به «نابودی اسرائیل»، همواره مورد انتقاد غرب، به ویژه ایالات متحده قرار گرفته است. به نظر میرسد بدون «اصلاح» موضع ایران در این زمینه، دستیابی به صلح و تفاهم میان ایران و غرب دشوار خواهد بود. اسرائیل به دنبال آن است که از این تغییر رفتاری ایران بهرهبرداری کرده و مواضع قبلی آن را در حمایت از حقوق فلسطینیها تغییر دهد.
تسلیم به این درخواست و بهرسمیتشناختن رژیم صهیونیستی، بهویژه با توجه به تنشهای اخیر در غزه، نه تنها برای جمهوری اسلامی غیرقابل قبول است بلکه توجیه قانونی، انسانی و بینالمللی نیز ندارد. همچنانکه اکثریت کشورهای اسلامی و عربی از جمله متحدان آمریکا در منطقه مانند عربستان و قطر، اسرائیل را به رسمیت نمیشناسند. در واقع، از میان ۲۲ کشور عربی، تنها ۵ کشور (مصر، اردن، امارات، بحرین و مراکش) به این رژیم به رسمیت شناختهاند.
ایران در تضاد با این کشورها، قطعنامههای سازمان ملل و روند صلح خاورمیانه را رد کرده و به همین خاطر در موضع انزوا قرار دارد. کشورهای عربی با پیروی از طرح صلح ملک عبدالله، اعلام کردهاند که در صورت تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی و عقبنشینی اسرائیل از سرزمینهای اشغالی، حاضرند اسرائیل را به رسمیت بشناسند. این طرح هر چند که از نظر اخلاقی ایدهال نیست، اما با اصول حقوق بینالملل مطابقت دارد.
این مواضع کشورهای اسلامی، بهویژه با توجه به پشتیبانیهای بینالمللی از اسرائیل، منطقی به نظر میرسد. آنها ترجیح میدهند برای مقابله موثر با تجاوزات اسرائیل و حمایت از حقوق مردم فلسطین، به حقوق بینالملل استناد کنند؛ رویکردی که حماس نیز در اساسنامه خود بدان پرداخته است.
استدلال کشورهای عربی در این زمینه منطقی است؛ چرا که اسرائیل در مقایسه با کشورهای مسلمان به لحاظ قدرت نظامی و حمایتی برتری دارد. جهتگیری کشورهای اسلامی برای توجیه این عدم بهرسمیتشناسی به تشکیل کشور فلسطین مشروط شده است، که این موضوع میتواند پاسخی به فشارهای بینالمللی برای شناسایی اسرائیل باشد. اسرائیل تحت هیچ شرایطی حاضر به پذیرش تشکیل کشوری مستقل برای فلسطینیها نیست، و به نظر میرسد پس از وقایع اخیر، این وضعیت پیچدگیهای بیشتری به خود خواهد دید.**تحلیل روابط ایران و اسرائیل در پرتو طرح صلح ملک عبدالله**
در حالی که ایران به توسعه روابط خود با دیگر کشورها میاندیشد، موضوع برقراری رابطه با اسرائیل و پذیرش شرطهای مربوط به تشکیل کشور فلسطینی به چالشهای جدیدی منجر شده است. عدم تمایل اسرائیل به عقب نشینی از اراضی غزه و کرانه باختری ناشی از عوامل سیاسی، امنیتی و تاریخی است که بر تصمیمات آنها تأثیر میگذارد.
حمایت ایران از طرح صلح ملک عبدالله میتواند به اهداف راهبردی متعددی منجر شود. این رویکرد ممکن است باعث جلب رضایت کشورهایی مانند آمریکا و غرب شود، اگرچه دیدگاههای این کشورها با اسرائیل در این زمینه متفاوت است. بهویژه که اسرائیل در حال حاضر به تغییر رژیم در ایران امیدوار است و از هرگونه موضع تسهیل کننده کمتر از این رضایت نخواهد داد.
در این میان، تغییر موضع ایران میتواند از انزوای بینالمللی خارج شود و تنشهای موجود را کاهش دهد. همچنین حمایت از طرح ملک عبدالله میتواند زمینه را برای تقویت همکاریهای ایران با کشورهای عربی و اسلامی فراهم آورد و راه را برای همافزایی علیه اسرائیل هموار کند.
زمان و نحوه حمایت ایران از این طرح نیز در تعیین تأثیرگذاری آن بسیار مهم است. در صورت همراستایی با کشورهای عربی، این اقدام میتواند به نوعی تقویتکننده همکاریهای منطقهای و اسلامی بدل شود. ایران میتواند با پذیرش طرح ملک عبدالله و در عوض جلب حمایت کشورهای عربی نسبت به گزینههای دیگر، فشار بیشتری بر اسرائیل و سیاستهای آن ایجاد کند.
به طور کلی، چالشهای مربوط به به رسمیت شناختن اسرائیل در مذاکرات ایران و آمریکا میتواند به فرصتی برای توسعه روابط بینالمللی ایران مبدل شود و به کشورها این امکان را دهد که برای مقابله با سیاستهای اسرائیل متحد شوند.
این تحلیل به قلم استاد مطالعات اسرائیل در دانشگاه تهران نگاشته شده است.
