**تحلیل جدید از وضعیت تنشها میان اسرائیل و ایران**
رافائل کوهن، پژوهشگر ارشد موسسه رند، در یادداشتی به تحلیل وضعیت کنونی تنشها میان اسرائیل و ایران پرداخته و تأکید میکند که اسرائیل هنوز به جنگ با ایران پایان نداده و تلاشهای اخیر برای کاهش درگیری، تنها یک تاکتیک موقتی به منظور بازسازی امکانات نظامی است.
این یادداشت از منظر یک تحلیلگر غربی نوشته شده و شامل دیدگاههایی است که ممکن است نمایانگر نظرات عمومی تحلیلگران غربی نسبت به ایران باشد. بازنشر این مقاله به معنی تأیید قطعی محتوای آن نیست و بهمنظور آشنایی مخاطبان ایرانی با نظرات معتبر خارجی صورت میگیرد.
رافائل کوهن در تحلیل خود به موضع سختگیرانه بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در قبال ایران اشاره کرده و بر اهمیت نگرانیهای او درباره تهدیدات هستهای ایران تأکید دارد. ایران که بهطور مستمر شعار “مرگ بر اسرائیل” را سر میدهد، به عنوان تهدیدی جدی برای بقای اسرائیل در نظر گرفته میشود. این دو کشور سالها در جنگی سایهوار به سر بردهاند و پس از درگیریهای مستقیم، به جنگی محدود در ژوئن گذشته منجر شدهاند.
در عین حال، در شرایط ناآرامیهای داخلی ایران، نتانیاهو تصمیم به کاهش تنشها گرفت و گزارشهایی مبنی بر توافق نانوشته برای عدم حمله متقابل به ایران را منتشر کرده است. این توافق به همراه تلاشهای اسرائیل برای متقاعد کردن دونالد ترامپ به جلوگیری از بمباران ایران، شواهدی را ارائه میدهد.
با این حال، به اعتقاد کوهن، دوری از درگیری با ایران صرفاً یک توقف موقتی است و ممکن است جنگ بعدی حتی شدیدتر از قبل باشد. اسرائیل به دلایل عملیاتی، در حال حاضر تمایل به تأخیر در رویارویی مستقیم دارد. در جنگ اخیر، بسیاری از اسرائیلیها جان خود را از دست دادند و آسیبهای زیادی به زیرساختهای کشور وارد شد.
علاوه بر این، اسرائیل با تهدیدهای فوریتری از طرف حزبالله روبروست، که پیشرفتهترین نیروی نیابتی ایران در مرزهایش محسوب میشود. هرچند ارتش اسرائیل در گذشته موفق به متوقف کردن حملات حزبالله شده است، اما این گروه هنوز تواناییهای خود را حفظ کرده و فشارهای نظامی ادامه دارد.
با توجه به تغییرات جدید، از جمله تخصیص منابع مالی به حزبالله از سوی ایران، این واقعیت که حملات هوایی ممکن است به سقوط نظام جمهوری اسلامی کمک کند یا خیر نیز باید در نظر گرفته شود. این عوامل باعث شکلگیری چشمانداز پیچیدهای برای آینده تنشها در منطقه میشود.به نظر میرسد اسرائیل پیش از ورود به دور جدیدی از درگیری با ایران، اولویتهای دیگری را مد نظر دارد. با این حال، محاسبات بنیامین نتانیاهو ممکن است به زودی تغییر کند. مقامات وزارت دفاع اسرائیل به تازگی اعلام کردهاند که تولید سامانههای پدافند هوایی «پیکان» را به طور قابل توجهی تسریع خواهند کرد و آزمایشهای جدیدی از سامانه «پیکان ۴» به تازگی انجام شده است.
در جبهه شمالی، دولت لبنان با توجه به توافق آتشبس، به حزبالله مهلت داده است تا خلع سلاح شود و نیروهای خود را به جنوب منتقل کند. دفتر نتانیاهو این اقدامات را «آغازی امیدوارکننده اما ناکافی» توصیف کرده و بیان کرده که اسرائیل باید تصمیم بگیرد که آیا روند خلع سلاح ادامه یابد یا اینکه خود بهطور نظامی اقدامی انجام دهد.
هر یک از این گزینهها ممکن است به تمرکز دوباره اسرائیل بر ایران منجر شود. با وجود این که عملیات هوایی اسرائیل و ایالات متحده در تابستان، برنامه هستهای ایران را به تأخیر انداخته، تهران ضمن عدم چشمپوشی از جاهطلبیهای هستهای خود، به توسعه کلاهکهای هستهای کوچکسازیشده نیز تمایل نشان داده است. گزارشی از یک موسسه تحقیقات سیاسی در ایتالیا، به منابع ناشناس در ایران استناد کرده و میگوید رهبری ایران به این توسعه چراغ سبز داده است.
همچنین، علیرغم رسمی بودن مخالفت روسیه با اشاعه هستهای، کرملین بارها حق ایران برای داشتن برنامه هستهای صلحآمیز را تأیید کرده و دشمنیاش با حملات هوایی اسرائیل را نیز نشان داده است. روسیه در توافقی ۲۵ میلیارد دلاری با ایران، قرار است چهار رآکتور هستهای غیرنظامی در این کشور بسازد.
ایران همچنین در راستای تقویت توان نظامی خود به سرمایهگذاری ادامه میدهد. گزارشها حاکی از آن است که چین به برنامه موشکی ایران کمک میکند و همچنین ایران به توسعه کلاهکهای شیمیایی و بیولوژیک نیز پرداخته است. در همین راستا، روسیه ماهوارههای مخابراتی ایرانی را به فضا پرتاب کرده که اگرچه به عنوان غیرنظامی معرفی شدهاند، اما برخی تحلیلگران به کارکردهای نظامی آنها شک دارند.
اسرائیل به احتمال زیاد اجازه نخواهد داد که بازسازی توان نظامی ایران بدون پاسخ بماند. نتانیاهو در گذشته نیز نسبت به تمایل ایران برای کنار گذاشتن برنامه هستهای خود ابراز تردید کرده و اکنون که ایران به توانی برای حمله مستقیم به اسرائیل دست یافته، این تهدید را جدیتر از پیش میبیند. ذهنیت راهبردی اسرائیل نیز به سمت پیشدستی بر بازدارندگی حرکت کرده است.
سال ۲۰۲۶ نیز سال انتخابات در اسرائیل خواهد بود و نتانیاهو سرنوشت سیاسی خود را به تأمین امنیت به ویژه در برابر ایران مرتبط کرده است. با توجه به وضعیت کنونی، تعدادی از اعضای ائتلاف راستگرای او با وضعیت آتشبس اخیر مخالفاند و خواستار اقداماتی قاطعتر هستند. حتی در صورت سقوط دولت نتانیاهو، روشن نیست که نیروی اصلی حاکم در اسرائیل، رویکرد نرمتری نسبت به ایران اتخاذ کند.
اسرائیل بهطور علنی از احتمال یک حمله پیشدستانه دیگر سخن گفته است.در اواخر دسامبر، ایال زامیر، رئیس ستاد ارتش اسرائیل، نسبت به ایران هشدار داد و اعلام کرد که این کشور بهطور مؤثر برنامههایی برای تهدید اسرائیل در نظر دارد. زامیر تأکید کرد که اسرائیل در هر کجا که لازم باشد، پاسخ خواهد داد. چند روز بعد، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در دیداری با دونالد ترامپ ایده حملات جدیدی به ایران را مطرح کرد. ترامپ نیز تأکید کرد که در صورت از سرگیری برنامه هستهای ایران، شدیداً به آن واکنش نشان خواهد داد.
به نظر میرسد که اگر اسرائیل در حال برنامهریزی برای حمله به ایران باشد، این اقدام ممکن است زودتر از آنچه پیشبینی میشود، انجام شود. جنگ اخیر بسیاری از سامانههای پدافند هوایی ایران را آسیبپذیر کرده و حدود نیمی از پرتابگرهای موشکی آن را نابود کرده است. در حالی که ایران پس از جنگ بازسازی پدافند هوایی خود را آغاز کرده، هنوز بهطور کامل از این ضربه بهبود نیافته است. حسن روحانی، رئیسجمهور پیشین ایران، در اظهاراتی بیان کرد که آسمان ایران بهطور کامل برای دشمن امن است. در این زمینه، اسرائیل تمایل دارد از این فرصت استفاده کند.
جنگ ممکن است به مراتب گستردهتر از کارزارهای گذشته باشد. ایران و اسرائیل حدود ۱۵۰۰ کیلومتر از هم فاصله دارند و این موضوع محدودیتهایی در عملیاتهای نظامی ایجاد میکند، اما این کشتار ممکن است به جنگ هوایی ویرانگری منجر شود. پس از جنگ اخیر، ایران اعلام کرد که گزارشدهی درباره ذخایر اورانیوم با غنای بالا را متوقف کرده و برخی تحلیلگران نگران جابهجایی این مواد هستند. همچنین، در صورت وجود برنامههای شیمیایی و بیولوژیک، تولید این سلاحها نیاز به زیرساختهای پیچیدهای ندارد.
تأسیساتی که در عمق زمین قرار دارند نیز نیاز به مواد منفجره بسیار قوی دارند تا مورد هدف قرار گیرند. با توجه به کمبود امکانات و بمبهای لازم از سوی اسرائیل، این کشور نیاز به حمایت ایالات متحده خواهد داشت که این ممکن است دامنه درگیری را افزایش دهد.
در عین حال، سپاه پاسداران معتقد است که اسرائیل قادر نخواهد بود یک کارزار طولانیمدت و پرهزینه را مدیریت کند و از این رو، تمایل به کشدار شدن جنگ خواهد داشت. به گفته تحلیلگران، شکست سریع اسرائیل میتواند ضربهای به اعتبار ایران بزند.
با این حال، در خاورمیانه وضعیت بهسرعت تغییر میکند. اعتراضات ممکن است به تغییرات در سیاست خارجی ایران منجر شود و همچنین تحمل عمومی در اسرائیل ممکن است تمایل به درگیری را کاهش دهد. ترامپ نیز میتواند تصمیمات غیرمنتظرهای بگیرد که بر تحولات آینده تأثیر بگذارد.
در نهایت، با توجه به شرایط فعلی، شواهد حاکی از آن است که احتمال تداوم آشتی بین ایران و اسرائیل کم است، و در صورت فروپاشی این آشتی، دور بعدی درگیریها میتواند حتی شدیدتر و خانمانسوزتر از گذشته باشد.
منبع: فارن پالیسی
