**خبرگزاری مهر- زهره نوروزپور:** به دنبال پایان جنگ ۱۲ روزه و مذاکرات در مسقط، ایران در آستانه یک درگیری گسترده منطقهای قرار دارد. در این شرایط بحرانی، کشورهای همسایه به جستجوی راهی برای جلوگیری از وقوع جنگ پرداختهاند. به محض رخ دادن این درگیری، به عقیده بسیاری، کنترل و خاموش کردن آن به راحتی میسر نخواهد بود و میتواند به آتشسوزی فرسایشی در تمام منطقه بدل شود. این موضوع نیاز به میانجیگری کشورهای عربی و ترکیه را دوچندان کرده است.
سیدجلال ساداتیان، کارشناس مسائل خاورمیانه و کاردار پیشین ایران در انگلیس، در گفتوگو با مهر به نکاتی در مورد مذاکرات اخیر اشاره کرد. وی خاطرنشان کرد که مهمترین نکته در مذاکرات، مکان آن نیست، بلکه ضرورت مذاکره مستقیم و حضور نمایندهای از طرف ایالات متحده، مانند ویتکاف، در تهران است. ساداتیان همچنین بر لزوم تعیین نماینده ویژه از جانب ریاستجمهوری و انتخاب محمدجواد ظریف تأکید کرد و گفت که او با تسلط بر روند مذاکرات میتواند نقش موثری ایفا کند.
این کارشناس در ادامه، به تأثیرات منفی از دست رفتن فرصتهای دیپلماتیک در گذشته پرداخت. به گفته وی، در شرایط فعلی باید از هر فرصتی برای جلوگیری از جنگ استفاده کرد. او به نقش دکتر عراقچی در مذاکرات و هماهنگی با شورای عالی امنیت ملی و ریاستجمهوری اشاره کرد و پیشنهاد داد که برای تقویت مذاکرات، نمایندهای ویژه از سوی رئیسجمهور انتخاب شود.
وی خاطرنشان کرد که فرصتهای بسیاری در گذشته باوجود امتیازهای منطقهای به هدر رفتهاند و بیان کرد که ایران باید از تمامی ظرفیتهای سیاسی خود بهرهبرداری کند و از خطاهای گذشته درس بگیرد. ساداتیان در بخش پایانی گفتههای خود در مورد وضعیت مذاکرات به مسئله دعوت ویتکاف به تهران و ضرورت مذاکرات مستقیم ادامه داد.### ادامه مذاکرات هستهای ایران و آمریکا؛ پیشنهادهایی که باید مورد بررسی قرار گیرد
اخیراً اعلام شده است که مذاکرات هستهای ایران و ایالات متحده ممکن است در ترکیه و به ریاست آقای اردوغان آغاز شود. با این حال، انتظار میرود که نشست اصلی در مسقط برگزار گردد. به رغم تعیین مکان برای مذاکرات، برخی کارشناسان معتقدند که این موضوع نمیتواند مشکلات اساسی را حل کند. به عنوان نمونه، این پرسش مطرح است که چرا آقای ویتکاف، نماینده آمریکایی، به تهران دعوت نشده است، در حالی که هدف از مذاکرات، برقراری ارتباط مستقیم است.
گفته میشود که در گذشته اعلام شده بود که تحت شرایط کنونی، وقت مذاکره نیست. اما اکنون که مذاکرات دوباره در حال شکلگیری است، چه عیبی دارد که این گفتوگوها در پایتخت ایران صورت گیرد و از قابلیتهای تهران بهرهبرداری شود؟ این امر میتواند تاثیر مستقیمی بر تصمیمسازی و نتایج مذاکرات داشته باشد.
### محورهای کلیدی مذاکرات هستهای
به گفته منابع آگاه، طرف آمریکایی سه پیششرط اصلی را برای ادامه مذاکرات اعلام کرده است. این در حالی است که در دوران ریاستجمهوری ترامپ، تعداد این پیششرطها به ۱۲ مورد میرسید. پیششرطهای جدید شامل مسائل هستهای، منطقهای و برنامه موشکی ایران است.
ایران بارها تاکید کرده است که موضوعات مربوط به برنامه موشکیاش قابل مذاکره نیست. همچنین، آنها اعلام کردهاند که درباره هر یک از پیششرطها به صورت مجزا گفتگو خواهند کرد. در این راستا، موضوع هستهای از اهمیت ویژهای برخوردار است.
در بحث هستهای، طرف آمریکایی نگران است که ایران به سلاح هستهای دست یابد، حال آنکه ایران تصریح کرده است که به عنوان بخشی از دکترین خود به دنبال سلاح هستهای نیست. اما طرف مقابل به دنبال اطمینان از عدم غنیسازی در ایران است. همچنین، انتقال اورانیوم غنیشده و تعطیلی سانتریفیوژها نیز از دیگر موضوعات مهم است. به ویژه اینکه ۴۰۹ کیلوگرم اورانیوم غنیشده ۶۰ درصدی باید مورد بررسی قرار گیرد.
ایران اعلام کرده است که بازرسیها از تاسیسات هستهای در شرایط امن و عادی باید صورت گیرد و نه زمانی که این اماکن تحت فشار قرار دارند. به نظر میرسد که این اختلافها میتواند به عنوان جلوگیری از پیشرفت مذاکرات تلقی شود.
### دعوت به همکاری برای کنسرسیوم غنیسازی
ایران در تلاش است تا پیشنهادهایی را مطرح کند که به نظر میرسد به همکاریهای بینالمللی در زمینه غنیسازی مربوط است. در صورت علاقهمندی واقعی جامعه جهانی به کنترل برنامه هستهای ایران، دعوت به مشارکت در کنسرسیومهای غنیسازی میتواند راهکار مناسبی باشد.تحلیلهای جدیدی از وضعیت کنونی ایران در مورد برنامه هستهای در دسترس است که بر اساس آن، پیشنهاد شده یک کنسرسیوم هستهای تشکیل شود که شامل کشورهای همسایه ایران، از جمله امارات و عربستان، و برخی کشورهای غربی نظیر فرانسه باشد. این کنسرسیوم قرار است نظارت بر غنیسازی اورانیوم را انجام دهد و هر کشور عضو به فراخور سهم خود، از تولیدات بهرهبرداری کند. این در شرایطی است که آمریکا به دلیل فشارهای اسرائیل بر جمعآوری غنیسازی تأکید دارد و ایران به شدت با این موضوع مخالف است. مقامات ایرانی اعلام کردهاند که غنیسازی را به طور صلحآمیز ادامه خواهند داد و از طرف غربی خواستهاند که با عضویت در کنسرسیوم بر فرآیند نظارت کنند.
در محور مذاکرات، بحث تحویل اورانیوم غنیشده 60 درصدی مطرح است. ایران اعلام کرده که میتواند این ماده را به یک کشور ثالث منتقل کند یا بفروشد، اما غربیها با نگرانی به این مساله نگاه میکنند و خاطرنشان کردهاند که ایران با 409 کیلوگرم اورانیوم غنیشده قادر به ساخت حداقل 10 بمب هستهای است.
مساله دیگر بازرسیهاست؛ ایران به بازرسان آژانس اجازه فعالیت نمیدهد و این در حالی است که اگر توافقی در زمینههای ذکر شده به دست آید، احتمالا این موضوع نیز حل خواهد شد.
گفتنی است که در زمینه حمله نظامی به ایران، دو دیدگاه مختلف در حال شکلگیری است؛ یکی از آنها حامیان اسرائیل و لابیهای آن در کنگره آمریکا هستند که معتقدند ایران در حال حاضر در ضعیفترین موقعیت خود قرار دارد و بایستی مورد حمله قرار گیرد. این در حالی است که کشورهای همسایه مانند عربستان و ترکیه به این نتیجه رسیدهاند که ایران به عنوان یک قدرت میتواند مانع توسعهطلبی اسرائیل شود.
از سوی دیگر، رئیسجمهور سابق آمریکا، دونالد ترامپ، به دنبال دستیابی به اهداف خاص خود از طریق ارعاب و نمایش قدرت به ویژه در برابر کشورهای نظیر ایران است، به طوری که تجربه موفقیتی در ونزوئلا را در ذهن دارد. او به دنبال حفظ قدرت جمهوری اسلامی ایران در چارچوبی خاص است اما به دنبال بهرهبرداری از منابع نفتی و تأثیرگذاری در منطقه نیز هست.### نگرانیهای آمریکا از قدرت ایران و استراتژی ترامپ
تحلیلگران بر این باورند که ایالات متحده تحت رهبری ترامپ به دنبال کنترل ایران است. این مولفهها شامل دیپلماسی و فشار اقتصادی میشود، اما در صورت ناکامی در این زمینه، ممکن است اقدام نظامی محدودی نیز انجام گیرد. با این حال، ترامپ به دلیل هزینههای بالا و خطرات جنگ فرسایشی، که ممکن است باعث درگیری با کشورهایی نظیر چین و روسیه شود، از این گزینه پرهیز میکند. هدف او ایجاد یک ایران ضعیف است؛ کشوری که به آسانی تحت تأثیر ارادههای آمریکا قرار گیرد.
### هدف اصلی ترامپ: کنترل انرژی در تنگه هرمز
ترامپ در تلاش است با یافتن راهکارهای دیپلماتیک، کنترل انرژی منطقه بهویژه در تنگه هرمز را در دست بگیرد. از این تنگه، ۴۰ درصد از انرژی جهان عبور میکند و در دست گرفتن کنترل آن به آمریکا قدرت میدهد تا تقاضای انرژی چین را تحت تأثیر قرار دهد. این استراتژی میتواند شامل محدود کردن دسترسی چین به منابع انرژی و حتی تحت فشار قرار دادن تایوان باشد.
### زمستان سخت و تبعات آن برای ایران
به تازگی، کشورهای عربی به دلیل تهدیدات امنیتی احساس خطر کردهاند و در مذاکرات جدید نشانههایی از تمایل این کشورها به همکاری با ایالات متحده علیه ایران مشاهده میشود. این تغییر در سیاست به دلایل متعددی برمیگردد؛ یکی از آنها اشتباه ایران در مدیریت روابط با اروپا طی بحران انرژی ناشی از جنگ اوکراین بود. ایران بهجای کمک به اروپا برای تأمین انرژی، بهدلیل محاسبات سیاسی، این فرصت را از دست داد و حالا به نظر میرسد که کشورهای عربی به سمت ایالات متحده گرایش یافتهاند.
### تحولات منطقهای و تأثیرات آن بر ایران
از سوی دیگر، تحرکات ترکیه به رهبری اردوغان نیز در وضعیت جغرافیایی کنونی تأثیرگذار بوده است. اقداماتی مانند تقویت نیروهای داعش به هدف کنترل بیشتر بر سوریه، به مشکلات بیشتری در روابط با اسرائیل منجر شده است. در شرایط کنونی، همکاریهایی مانند درخواست اردوغان و بن سلمان برای خروج اسرائیل از سوریه نشان میدهد که تنشها در منطقه به سمت افزایش یافته و ایران ممکن است از این تحولات آسیب ببیند.### اسرائیل در ناآرامیهای منطقه نقش پررنگی ایفا کرده است
در تحولات اخیر، اسرائیل بهطور محسوسی از شرایط موجود بهرهبرداری کرده و نگرانیهایی را در میان همسایگان و کشورهای عربی ایجاد کرده است. این کشور با عدم پایبندی به اصول و قواعد بینالمللی در حال به نمایش گذاشتن تسلط خود است که به نوبه خود میتواند بر طرحهای توسعهای این کشورها تأثیر منفی بگذارد. از این رو، همسایگان به شدت نگران شکلگیری تنشهایی هستند که ممکن است بر ثبات منطقه تأثیر بگذارد.
### اعراب در برابر فشارهای آمریکا دچار چالش هستند
در شرایط کنونی، کشورهای عربی به ویژه مصر، نمیتوانند در مقابل خواستههای ایالات متحده مقاومت جدی داشته باشند. آنها به دلیل محدودیتهای مالی و نظامی قادر به ایستادگی نیستند و در تلاشند تا از طریق دیپلماسی، اجازه ندهند که گزینه ایران در منطقه از بین برود. قطر و مصر به عنوان میانجیگری در این زمینه عمل میکنند، در حالی که عربستان و ترکیه نیز به دنبال جلوگیری از جنگ هستند.
### اهمیت مذاکرات و نقش عراقچی
در زمینه مذاکرات هستهای، آنچه که عراقچی بتواند در مورد مفهوم کنسرسیوم به ویتکاف جا بیندازد، تأثیر ویژهای خواهد داشت. توافق در این مورد میتواند به عنوان نقطه عطفی در حل مسائل موجود عمل کند. اعلام آمادگی ایران برای تحویل اورانیوم غنیشده و بازرسی از سایتهای نظامی از دیگر نکات مهمی است که در این مذاکرات باید مدنظر قرار گیرد.
برخی از کارشناسان نظامی معتقدند که ایران باید در برابر فشارها ایستادگی کند و انعطاف نشان ندهد، در حالی که برخی البته بر این باورند که احتیاط در این شرایط میتواند از تضعیف موضع ایران در مذاکرات جلوگیری کند. در نهایت، مردم و کشورهای عربی خواهان دیالوگ و گفتگو به منظور کاهش تنشها هستند.
