**خبرآنلاین – فاطمه غریبی:** چارچوب هماهنگی شیعه در عراق با تأکید بر نامزدی نوری المالکی برای نخستوزیری، هرگونه تأثیر خارجی در انتخاب رئیس دولت را بهطور قاطع رد کرده است. با این حال، مخالفت شدید ایالات متحده، چشمانداز بازگشت نخستوزیر سابق عراق به قدرت را با چالشهای جدی مواجه کرده است.
دونالد ترامپ اخیراً در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال هشدار داد که ممکن است عراق اشتباهی بزرگ مرتکب شود و المالکی را دوباره نخستوزیر کند، و به یادآورده که دوران قبلی او با فقر و هرجومرج همراه بوده است. در عین حال، کشورهایی چون عربستان سعودی، ترکیه و اردن نیز به مخالفت با نامزدی مالکی پرداختهاند و این موضوع را عاملی برای بیثباتی مجدد در منطقه میدانند.
محمدصالح صدقیان، تحلیلگر عراقی، در گفتوگویی با **خبرآنلاین** اشاره کرد که مالکی همچنان از حمایت قابل توجهی از سوی جریانهای شیعه داخلی برخوردار است و تجربیات سیاسیاش میتواند شانس او را برای بازگشت به نخستوزیری افزایش دهد. او همچنین تأثیر روابط نزدیک مالکی با ایران را بر مقاومت آمریکا و برخی بازیگران منطقهای علیه او مهم توصیف کرده است.
نوری مالکی یک چهره سیاسی بارز در عراق به شمار میآید که نخستین نخستوزیر منتخب پس از اشغال این کشور در سال 2003 بوده است. وی توانست در طول دوران نخستوزیری خود، موافقتنامه خروج نیروهای آمریکایی از عراق را امضا کند که از اهمیت ویژهای برای کشور برخوردار بود.
مالکی رئیس حزب الدعوه الاسلامیه است که یکی از بزرگترین احزاب عراق محسوب میشود و تأثیرات زیادی بر ساختار سیاسی این کشور دارد. وی همچنین در تدوین قانون اساسی عراق نقش بسزایی ایفا کرده و به همین دلیل محبوبیت و قدرت سیاسیاش در طول سالها افزایش یافته است. او همچنان به دنبال اهداف بزرگتر و تأمین امنیت داخلی عراق است.
با این حال، گروههای سیاسی در عراق خواهان وجود یک نخستوزیر قوی نیستند و اعتراضات سنیها به سیاستهای مالکی نیز به تضادهای داخلی بیشتری دامن میزند.**اربيل** – در شرایط کنونی، موضع کردها و سنیها نسبت به بغداد و قانون اساسی این کشور مبتنی بر رویکردی مشخص است. آنها بر این باورند که تقویت بغداد به معنای تضعیف خودشان خواهد بود؛ بنابراین، آنها به تضعیف هسته مرکزی قدرت در بغداد روی آوردهاند تا توانایی و نفوذ مناطق خود را حفظ کنند.
این نگرش فقط به کردها محدود نمیشود؛ سنیها نیز ترجیح میدهند که نخستوزیر فعلی از قدرت کمتری برخوردار باشد تا بتوانند منافع خود را بهتر تأمین کنند. آنها معتقدند یک نخستوزیر قوی به نفع آنها نیست و این تفکر را حتی در میان شیعیان نیز میتوان مشاهده کرد. رقبای حزب الدعوه و نوری مالکی امیدوارند که نخستوزیری ضعیف در دست داشته باشند تا بتوانند در مباحث سیاسی و اقتصادی تأثیرگذار باشند.
نوری مالکی در دوران دو دوره نخستوزیری خود نشان داد که رهبری قوی است. به عنوان نمونه، او در جریان جنگ داخلی در بصره، ارتش را روانه این منطقه کرد تا به مقابله با شورشها بپردازد. اقدامات او منجر به کنترل شورشیان شد، هرچند که این روند با انتقاداتی مواجه شد و او را در برابر مخالفان قرار داد، به ویژه سنیها که نگران قدرت او بودند.
آمریکاییها در این خصوص نیز نظر مثبتی نسبت به مالکی ندارند. آنها بر این باورند که او روابط نزدیکی با ایران دارد و به همین دلیل تمایل ندارند که او دوباره به مقام نخستوزیری بازگردد. از نظر آمریکاییها، مالکی به عنوان مزاحمی برای منافعشان شناخته میشود و برخی از مقامات از او به عنوان مهره ایران در عراق یاد میکنند.
بهعلاوه، توافقنامهای که در سال 2009 میان عراق و آمریکا امضا شد، خروج نیروهای آمریکایی از این کشور را در سال 2011 به دنبال داشت. طبق این توافق، بازگشت نیروها به عراق در سال 2014 و به درخواست دولت عراق پس از هجوم داعش صورت گرفت و به عنوان یک اقدام اضطراری برای کمک به دولت عراق در مقابله با این تهدید تلقی شد.
در این شرایط، نقش نوری مالکی در شکلگیری حشد الشعبی در برابر داعش نیز به شدت مورد توجه قرار دارد. این موضوع نشانهای از روابط نزدیک او با گروههای شیعه و شاید مؤید نگرانی آمریکاییها از اوست.آقای نوری مالکی، نخستوزیر سابق عراق، طی روزهای اخیر با چالشهای زیادی در جهت بازگشت به قدرت روبرو شده است. بر اساس گزارشها، ایالات متحده به دنبال انتخاباتی است که در آن فردی با روابط نزدیک به ایران در رأس دولت عراق نباشد. این امر به طور خاص به معنای عدم تمایل آمریکا به به قدرت رسیدن مالکی است، شخصی که بسیاری او را مهرهای از سمت ایران میدانند.
تحلیلگران سیاسی指出ند که بر اساس عرف سیاسی عراق از سال ۲۰۰۳، اگر یک نامزد به اکثریت عددی نیز دست یابد، اما با مخالفت کردها و اهل سنت مواجه شود، نمیتواند دولتی تشکیل دهد. در حال حاضر، به نظر میرسد که کردها، به رهبری مسعود بارزانی، در حال موافقت با نخستوزیری مالکی هستند و حتی برخی از بزرگترین احزاب سنی نیز این نکته را پذیرفتهاند؛ این یک توافق ضمنی میان آنهاست.
با این حال، مشکل اصلی مالکی نه با کردها و اهل سنت، بلکه با ایالات متحده و شخص دونالد ترامپ است که به صراحت اعلام کرده است مالکی نباید تبدیل به نخستوزیر شود. برخی بر این باورند که اگر آمریکا به این موضوع معترض شود، ممکن است تشکیل دولت جدید به چالش کشیده شود، چرا که ممکن است آمریکا گروههای تندرو را تحریک کند. در این میان، کردها مسئولیت انتخاب رئیسجمهور را بر عهده دارند و پس از آن باید اعلام کنند که مالکی نخستوزیر خواهد بود و رأی اعتماد مجلس را بدست آورد.
کشورهای همسایه عراق، از جمله عربستان، ترکیه و اردن، نیز از بازگشت مالکی به قدرت نگرانند و معتقدند که این مسئله میتواند موجب بیثباتی منطقه شود. نگرانی آنها به دلایل مذهبی و تاریخی مربوط میشود، بهخصوص به خاطر اعدام صدام حسین توسط مالکی که تأثیرات خاصی بر روابط با کشورهای سنی منطقه داشته است. به علاوه، این کشورها نمیخواهند قدرت یک دولت شیعه در بغداد شکل بگیرد، چرا که تجربهای از مشکلات ناشی از رشد قدرت عراق در دوران صدام حسین داشتهاند.
در نهایت، به نظر میرسد که اگر مذاکرات ایران و آمریکا به توافقی بینجامد، فشارها بر مالکی ممکن است کاهش یابد. در غیر این صورت، با توجه به حساسیتها به روابط نزدیک مالکی با ایران، احتمالا این فشارها شدیدتر خواهد شد.درحالیکه برخی کشورهای منطقه با برنامههای دولت عراق در راستای تقویت نفوذ شیعه خود مخالفت کردهاند، این موانع بهویژه با حمایت از گروههایی مانند القاعده و داعش مشهود است. این دخالتها و مخالفتها، مانع از بازگشت یک دولت قوی شیعه به بغداد شده است.
مسئله مهم دیگری که در این زمینه مطرح است، انتخابات داخلی عراق و آینده نوری مالکی به عنوان نخستوزیر است. فراکسیونهای اصلی شیعه در مجلس گزینههای خود را مطرح کردهاند و در حال حاضر، مالکی به عنوان انتخاب این شورا شناخته میشود. او اعلام کرده که در صورت نیاز به انتخاب شخص دیگری، این موضوع را پذیرا خواهد بود. در زمینه داخلی، به نظر میرسد که مشکل خاصی وجود ندارد.
اما چالش اصلی، موضع ایالات متحده آمریکاست. بهنظر میرسد عراق در حال مذاکره با آمریکا درباره توافق بر سر مالکی است. در این راستا، عراقیها در تلاشند تا نظر آمریکا را نسبت به مالکی جلب کنند. پذیرش کامل نظرات آمریکا میتواند به تضعیف قدرت شیعه منجر شود و این موضوع نگرانیهایی را به همراه دارد.
باید اذعان کرد که این مذاکرات به تعاملات ایران و آمریکا نیز وابسته است. در صورت دستیابی به توافق، فشار آمریکاییها بر دولت مالکی ممکن است کاهش یابد، در غیر این صورت، با توجه به نگرانی آمریکا نسبت به روابط نزدیک مالکی با ایران، فشارها افزایش خواهد یافت.
