**به گزارش خبرگزاری ایرنا، سارا معصومی نوشت:** جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده حدود هشت ماه بعد از ترک یک دور مذاکرات که تحت تاثیر تحرکات تلآویو قرار داشت، به دوباره به اتاق مذاکرات بازگشتند. این گفتگوها به صورت غیرمستقیم و با میانجیگری سلطنت عمان در حال انجام است. یکی از تغییرات قابل توجه در این مذاکرات، حضور جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ و استیو ویتکاف، نماینده ویژه رئیسجمهور آمریکا، به همراه رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، است.
هیات ایرانی به ریاست سیدعباس عراقچی، وزیر خارجه، تا کنون دو دور مذاکرات را در تاریخهای ۱۷ و ۲۸ بهمنماه در مسقط و ژنو با هیات آمریکایی برگزار کرده است. طبق گزارشهای رسمی از این مذاکرات، گفتگوها در مسقط بیشتر به ارزیابی جدیت طرفین برای حل اختلافات با استفاده از دیپلماسی اختصاص داشت و در ژنو به توافقهای کلی درباره اصول مذاکراتی برای آینده متمرکز بود.
وزیر خارجه ایران در تازهترین اظهارات خود اعلام کرد که دور سوم مذاکرات روز پنجشنبه، ۷ سفندماه در ژنو برگزار خواهد شد و اطلاعاتی نیز درباره دستور کار این دور در دسترس است. در این میان، آرایش نظامی گسترده ایالات متحده در نزدیکی مرزهای ایران به مثابه عاملی سنگین بر سر این مذاکرات سایه افکنده است. برخی بر این باورند که این اقدام در راستای استراتژی «برقراری صلح از طریق قدرت» رئیسجمهور آمریکا طراحی شده تا ایران را تحت فشار قرار دهد. در عین حال، این وضعیت میتواند به فوریت مذاکرات و لزوم رسیدن به توافق سریع برای کاهش تنشها در منطقه دامن بزند.
سوالاتی کلیدی پیرامون امکان دستیابی به توافق هستهای سریع و همچنین نقش آژانس بینالمللی انرژی اتمی در این روند وجود دارد. نظرها درباره صداقت دونالد ترامپ در دیپلماسی نیز هنوز در حال بررسی است و باید دید این توافق چه تفاوتهایی با برجام خواهد داشت که توسط شش کشور و آژانس تأیید شده بود.
**چرا رافائل گروسی وارد اتاق مذاکره شد؟**
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در مذاکرات ژنو حضور یافت و نقش او در هر توافق هستهای میان ایران و آمریکا انکارناپذیر است. با توجه به اوضاع فعلی، به نظر میرسد که طرف آمریکایی تمایل دارد تا مذاکرات را به مسائل هستهای محدود کند تا به توافق سریعتری دست یابند. حضور گروسی میتواند در صورت توافقهای فنی با آژانس، به پیشرفت مذاکرات سیاسی کمک کند.
نکته دیگری که باید در نظر گرفت، انگیزههای شخصی گروسی برای تلاش به سمت توافق میان ایران و آمریکا به منظور دستیابی به موقعیتهای بالاتر بینالمللی است.
**ژنو؛ محل تعریف «ستونهای فنی توافق»**
رافائل گروسی در چند نوبت پس از ترک ژنو توسط هیاتهای ایرانی و آمریکایی، موضعگیریهایی داشته که به نظر میرسد به نفع ادامه دیپلماسی و افزایش شانس توافق است. به طور کلی، آثار مثبت این مذاکرات بر روند دیپلماتیک به تصویر کشیده شده و گروسی در تمام این مصاحبهها سعی کرده است از موقعیت خود برای تسهیل این روند بهرهبرداری کند.### تحلیل جدید مذاکرات هستهای ایران و آمریکا
در یک رویداد مهم، آژانس بینالمللی انرژی اتمی به صورت مستقیم در گفتوگوهای ایران و آمریکا در ژنو شرکت داشت. این مورد به عنوان نشانهای از جدیت در مذاکرات ارزیابی شده است. مدیرکل آژانس، رافائل گروسی، اعلام کرد که این گفتوگوها از مرحله کلیگویی عبور کرده و به مباحث عملی و عینی پرداختهاند. او مطرح کرد که موضوعاتی چون راستیآزمایی، وضعیت تاسیسات هستهای و ذخایر اورانیوم ایران در کانون توجه قرار دارد.
گروسی تأکید کرد که اجزای توافق از پیش مشخص شدهاند، اما هنوز در مورد جزئیات محدودیتها اختلافاتی وجود دارد. به نظر گروسی، ژنو بستری مناسب برای تعریف «ستونهای فنی توافق» تلقی میشود، در حالی که مسائل سیاسی دیگر مانند رفع تحریمها در مسیری جداگانه دنبال میشود.
### نقش آژانس بینالمللی انرژی اتمی
فرآیند مذاکرات هستهای ایران و آمریکا شامل سه بخش اصلی است: مسائل هستهای، رفع تحریمها و منافع مشترک اقتصادی. حضور گروسی در این مذاکرات به دنبال تسریع در بررسی جزئیات مرتبط با مسائل هستهای بوده و او مسئولیتهایی برای خود در راستای ترکیب دیدگاهها مشخص کرده است. این مسئولیتها شامل طراحی توافق قابل اعتماد، تعریف سازوکار راستیآزمایی، بازگشت بازرسان به سایتهای مورد حمله و شفافسازی در زمینه مواد هستهای است.
گروسی بر اهمیت دسترسی آژانس به تاسیسات آسیبدیده تأکید کرده و آن را از ارکان اصلی مذاکرات معرفی میکند.
### اختلافات درباره غنیسازی اورانیوم
مسئله غنیسازی اورانیوم به عنوان یکی از اصلیترین نقاط اختلاف میان ایران و آمریکا مشخص شده است. در حال حاضر، آمریکا خواهان توقف غنیسازی و کاهش ذخایر اورانیوم ایران است، در حالی که ایران بر ادامه این فرآیند تأکید دارد. گروسی این اختلاف را به عنوان یک «شکاف روشن» توصیف کرده و بیان کرد مذاکرات در حالت حساسی در حال انجام است که نیازمند ایجاد توازن میان خواستههای دو طرف است.
### وضعیت مواد هستهای پس از حملات
یکی از نقاط کلیدی در مذاکرات، شرایط مواد هستهای ایران پس از حملات اخیر است. گروسی توضیح داد که بیشتر مواد هستهای موجود تا ژوئن ۲۰۲۵ علیرغم بمبارانها در مکانهای قبلی باقی مانده و به طور کل از بین نرفته است. این موضوع برای حل یکی از بزرگترین موانع توافق هستهای اهمیت بالایی دارد.مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در آخرین اظهارات خود تأکید کرده که «هیچ نشانهای از وجود برنامهای منظم و فعال برای تولید سلاحهای هستهای، نه پیش از حملات و نه در حال حاضر، مشاهده نمیشود». وی به تغییر احتمالی «نیتها» اشاره دارد ولی در عین حال اعلام کرده که در حال حاضر نشانهای از تغییر در مسیر نظامیسازی مشاهده نمیشود.
این مقام مسئول که در طول سفر خود به ژنو دو بار با وزیر خارجه ایران تماس گرفته و جلسات منظمی با نمایندگان ایران، روسیه و چین در وین داشته، فضای جاری مذاکرات هستهای را به این ترتیب توصیف کرده است:
1. برای نخستین بار گفتوگویی واقعی در حال شکلگیری است.
2. امکان دستیابی به توافق وجود دارد.
3. چارچوب کلی توافق مشخص شده است.
4. اختلافات واقعی هستند ولی تحت کنترل قرار دارند.
5. اگر توافقی قوی شکل گیرد، میتواند مانع از وقوع جنگ گستردهتری شود.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور پیشین آمریکا، در سخنرانیها و مصاحبهها بارها بر ضرورت «عدم دسترسی ایران به سلاح هستهای» تأکید کرده و این موضوع را توجیهی برای حمله به تأسیسات هستهای ایران معرفی نموده است. وی همچنین در دو ماه گذشته، در زمانی که گمانهزنیها درباره توافق احتمالی بین ایران و آمریکا افزایش یافته، اعلام کرده که شرط او برای دستیابی به توافق، عدم دسترسی ایران به سلاح هستهای است و تهدید کرده که «در صورت عدم توافق، پیامدهایی برای ایران در پی خواهد داشت».
استیو ویتکاف نیز در مصاحبهای اعلام کرده که ترامپ متعجب است چرا ایران با وجود فشارهای نظامی همچنان تسلیم نشده است و تأکید کرده که هنوز از ساخت سلاح هستهای در ایران خبری نیست.
تحلیلها نشان میدهد که «برنامه جامع اقدام مشترک» که با هدف ایجاد اطمینان از عدم قصد ایران برای تولید سلاح هستهای طراحی شده بود، با محدودیتهای فنی و نظارتهای دقیق و حقوقی به موفقیتهایی در این مسیر دست یافته است.
انجام محدودسازی در سطح و ظرفیت غنیسازی، کاهش ذخایر اورانیوم و بازطراحی راکتور اراک به نحوی بوده که امکان تولید سلاح هستهای را به حداقل رسانده است. همچنین، پروتکلهای نظارتی و راستیآزمایی بیسابقهای نیز بر اجرای تعهدات ایران نظارت میکردند.
این موارد به وضوح نشان میدهد که توافق هستهای نه بر پایه اعتماد سیاسی بلکه بر اساس محدودیتهای فنی و بازدارندگی حقوقی به تأمین امنیت در این زمینه کمک کرده است و نتایج آن میتواند به شفافسازی وضعیت هستهای ایران کمک شایانی کند.### روابط ایران و آمریکا: چالشها و احتمالات توافق جدید
با توجه به تحریمها، سازوکاری ویژه برای تضمین منافع اقتصادی ایران در زمان رفع تحریمها ایجاد شده بود. اما با خروج ایالات متحده از توافق هستهای و ناتوانی دیگر اعضای برجام در اجرای تعهدات، ایران نیز در یک بازه زمانی یکساله به تدریج از اجرای تعهدات خود خارج شد. این وضعیت، با توجه به تغییرات کیفی و کمی در برنامه هستهای ایران در ده سال گذشته، میتواند زمینهساز یک توافق سریع و جدید میان ایران و آمریکا باشد.
#### تحلیل اقدامهای امنیتی ترامپ
پرسش مهمی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور سابق آمریکا، در زمان خروج از برجام و همچنین پس از حمله به تأسیسات هستهای ایران از پاسخ به آن امتناع کرده، این است که آیا این اقدامات توانستهاند دسترسی ایران به سلاح اتمی را محدود کنند یا خیر. کارشناسان امنیتی بر این باورند که خروج آمریکا از برجام به تدریج محدودیتهای فنی و نظارتی را تضعیف کرده و به افزایش سطح غنیسازی و کاهش نظارتها منجر شده است.
بسیاری از تحلیلگران معتقدند که این خروج نه تنها شفافیت را کاهش داده، بلکه به عدمقطعیت درباره برنامه هستهای ایران افزوده است. همچنین حمله به تأسیسات هستهای نیز اگرچه ممکن است به تأخیر در تقویت توان فنی ایران بینجامد، ولی دانش فنی و مواد هستهای ممکن است از بین نروند و ابهام در وضعیت واقعی برنامه هستهای را تشدید کند.
به طور کلی، اگرچه این اقدامات ممکن است در کوتاهمدت تأخیر ایجاد کنند، اما به افزایش فضای بیاعتمادی در مورد برنامه هستهای ایران دامن زدهاند.
### آینده مذاکرات ایران و آمریکا
در آستانه دور سوم مذاکرات میان ایران و آمریکا، طرف آمریکایی اعلام کرده است که دیپلماسی را به گزینههای دیگر ترجیح میدهد. سیدعباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در مصاحبهای اعلام کرد که دستیابی به توافقی جدید مطلوب و ممکن است. وی بر این باور است که مسیر اطمینان از عدم دستیابی ایران به سلاح هستهای از دیپلماسی میگذرد.
عراقچی همچنین اظهار امیدواری کرد که بتوان به توافقی بهتر از برجام دست یافت و بر اهمیت تمرکز بر اصول کلی و مسائل اساسی تأکید کرد. به گفته وی، وضعیت و شرایط سیاسی تغییر کرده و میتوان از تجربه گذشته برای ایجاد یک توافق موثرتر استفاده کرد.**توافق هستهای ایران: تلاش برای صلح و ثبات**
ایران بر این باور است که برنامه هستهای کشورش صلحآمیز است و این موضوع باید به رسمیت شناخته شود. تهران همچنین خواستار کاهش تحریمها در راستای دستیابی به توافقی پایدار و عادلانه است. با این حال، اختلافات معناداری میان درخواستهای ایران و آمریکا در زمینه برنامه هستهای وجود دارد که دستیابی به یک متن توافق مشترک را دشوار میسازد.
وزیر خارجه ایران در مصاحبهای اخیر تاکید کرد که دستیابی به توافقی میتواند ممکن باشد، اما نیازمند خلاقیت و انعطافپذیری از سوی هر دو کشور است. این واقعیت نشاندهنده ضرورت تنظیم انتظارات و پذیرش این نکته است که هیچ توافقی به صورت کامل نخواهد بود.
خطوط قرمز ایران در این مذاکرات شامل ادامه غنیسازی اورانیوم در داخل کشور و عدم انتقال مواد غنیشده خارج از مرزها است. تهران اعلام کرده است که میتواند راهحلهایی برای برآورده کردن خواستههای آمریکا پیدا کند و در عین حال اطمینان دهد که به سلاح هستهای دست نخواهد یافت. همچنین، گزارشها حاکی از آن است که تیم دولت ترامپ ممکن است غنیسازی محدود را در ایران بپذیرد، که میتواند در کاهش اختلافات موثر باشد.
با نزدیک شدن به دور سوم مذاکرات، نشانهها حاکی از آن است که مسیر مذاکرات چالشبرانگیز اما قابل طی است. اگر ایران و آمریکا بتوانند اصول توافق را با رعایت خطوط قرمز و تضمینهای لازم برای صلحآمیز بودن برنامه هستهای تدوین کنند، ممکن است توافقی سریع و قابل اتکا حاصل شود که مانع از تشدید تنشها و به تثبیت ثبات در منطقه کمک کند.
