به گزارش خبرآنلاین، سازمان انرژی اتمی ایران در بیانیهای اعلام کرد که رژیم آمریکا در یک اقدام تجاوزکارانه و غیرقانونی، در تاریخ ۲۸ تیر ۱۴۰۵، حدود ساعت ۳:۳۹ بامداد به وقت محلی، به سایت در حال ساخت نیروگاه هستهای دارخوین حمله کرد. این سازمان این سایت را نمادی از عزت و خودکفایی علمی ملت ایران توصیف کرده و این حمله را به شدت محکوم نمود. این تهاجم به ساختگاه غیرنظامی در شرایطی صورت گرفت که پروژه هستهای دارخوین متحمل فشارها، تحریمها و عهدشکنی های مکرر غربیها شده بود.
سابقه این نیروگاه به نیمه دوم دهه ۱۹۷۰ میلادی برمیگردد، زمانی که به دلیل موقعیت استراتژیک این منطقه، طرح ساخت دو راکتور ۹۱۰ مگاواتی با همکاری شرکتهای فرانسوی آغاز شد. اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۸ و تحت فشار غرب، فرانسه به یکباره ساخت را متوقف کرد و از ایران خارج شد. این تصمیم در حالی اتخاذ شد که ایران قبلاً میلیونها دلار در این پروژه سرمایهگذاری کرده بود. جالب است که بخش عمدهای از برق هستهای فرانسه به همین سرمایهگذاری بستگی دارد.
در دهه ۱۹۹۰ میلادی، ایران با چین قراردادی برای ساخت دو راکتور ۳۰۰ مگاواتی امضا کرد، اما در سال ۱۳۷۴، تحت فشارهای آمریکا، این همکاری نیز به نتیجه نرسید. در پی این ناکامیها، سازمان انرژی اتمی ایران تلاش کرد تا از تمام شرکتهای بینالمللی برای تکمیل پروژه دعوت کند که با بیحالی از طرف آنها مواجه شد. در نتیجه، اراده کشور به سمت بومیسازی پروژه دارخوین متمایل شد.
با ورود متخصصان داخلی به کانون کار، دور جدیدی از فعالیتهای نیروگاه دارخوین آغاز شد. شرکت تولید و توسعه انرژی اتمی ایران از اوایل سال ۱۳۸۴ مطالعات مجددی برای این پروژه شروع کرد و در نهایت دارخوین بهعنوان محل ساخت انتخاب شد. طراحی راکتور IR-360 در سال ۱۳۸۵ تایید شد و از سال ۱۳۸۶ با حضور ۲۲۰ متخصص شروع به کار کرد و پیشرفت ۲۷ درصدی آن در همان سال اعلام شد.
مهندسان ایرانی در مراحل اولیه طراحی از نمونههای خارجی نیز استفاده کردند اما با وجود پیشرفت، تحریمها و فشارهای بینالمللی بر روند کار تاثیر گذاشت. روند طراحی از ۳۳ درصد در سال ۲۰۱۲ به حدود ۵۴ درصد در سال ۲۰۱۸ رسید. گزارشها دلیل این تأخیرها را کمبود تجهیزات و نیروهای متخصص عنوان کردهاند.
همچنین، این پروژه با چالشهای زمینشناسی نیز مواجه بود. در طراحی اولیه، گودبرداری بزرگی انجام شد که به دلیل مجاورت با رودخانه کارون، با آبگرفتگی شدید روبرو شد و سایت به حال خود رها شد. مهندسان به رویکرد جدیدی برای بازطراحی و بهبود وضعیت سایت روی آوردند.### آغاز ساخت نیروگاه اتمی کارون با رویکردی نوین
در راستای حل مشکلات اساسی، طرحی جدید برای ساخت راکتور مدرن برنامهریزی شده است که این بار بالای سطح زمین و بر روی یک پد بتنی مرتفع احداث میشود. این راکتور، نوعی از راکتور آب سبک تحت فشار (PWR) با ظرفیت ۳۰۰ مگاوات است که به عنوان ایمنترین نوع راکتور در جهان شناخته میشود. سوخت این راکتور با غنای ۴ تا ۵ درصد از اکسید اورانیوم تأمین خواهد شد که تماماً در داخل ایران غنیسازی میشود.
### احیای پروژه دارخوین به عنوان نیروگاه اتمی کارون
پس از سالها وقفه، پروژه دارخوین به نام «نیروگاه اتمی کارون» در اوایل دهه ۱۴۰۰ وارد مرحله اجرایی شده است. در تاریخ ۱۲ آذر ۱۴۰۱، با حضور محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی، ساخت این نیروگاه ۳۰۰ مگاواتی در زمینی به مساحت ۵۰ هکتار با هزینهای حدود ۲ میلیارد دلار و زمان اجرایی پیشبینیشده ۸ سال شروع شد. در این راستا، شرکتهای داخلی با حداکثر توان به ساخت تجهیزات مکانیکی و سیستمهای راکتور مشغول هستند.
در اسفند ۱۴۰۳، رئیس سازمان انرژی اتمی در مراسمی در دارخوین با اشاره به پیشرفتهای چشمگیر این پروژه، بر اهمیت احیای صنعتی آن برای کل کشور تأکید کرد و آن را محفلی مقدس دانست که یادآور زحمات رزمندگان در دوران دفاع مقدس است.
### بحران حقوقی و نگرانیهای غربی
یکی از دلایل فشارهای سیاسی و تهاجمهای غرب علیه این طرح، گزارشهای مراکز تحقیقاتی غربی است. در مارس ۲۰۲۴، دو تحلیلگر از اندیشکده ISIS نوشتهاند که با تمایل ایران به ساخت این نیروگاه، این کشور به سمت خودکفایی در فناوری هستهای پیش میرود. آنها همچنین هشدار دادهاند که این پیشرفت میتواند به نقلوانتقال فناوری به کشورهایی منجر شود که مورد نظر غرب نیستند.
این ترس با بنبست حقوقی میان ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز همراه شد. آژانس در گزارشی اعلام کرده است که آغاز گودبرداری دارخوین بر اساس «نسخه اصلاحشده کد ۳.۱» غیرقانونی است. ایران با توجه به تحریمها و عدم پایبندی به توافقها، اجرای این کد را معلق کرده و بر اطلاعات طراحی تأکید دارد که در زمان مناسب ارائه خواهد شد. این موضوع، نگرانیهای امنیتی غرب را دوچندان کرده است.
### نشانهای از استقلال هستهای ایران
نیروگاه دارخوین، فراتر از یک سازه صنعتی، نماد پیشرفت و توانمندی ایران در زمینه فناوری هستهای است. این پروژه با همکاری دانشگاههای برتری چون شهید بهشتی، امیرکبیر و شیراز انجام میشود و بر تکیه بر دانش داخلی تأکید دارد. با وجود تلاشهای تروریستی اخیر برای متوقف کردن روند ساخت این نیروگاه، عزم و اراده ملی برای تکمیل این پروژه مهم به قوت خود باقی است و نشاندهنده خودباوری و استقلال فناوری بومی در کشور است.
