مذاکرات دیپلماتیک در حال حاضر در مسقط در حال انجام است، جایی که هیئتهای سیاسی ایران و ایالات متحده با میانجیگری عمان در تلاش برای حل مسائل پیچیدهای هستند. اما اوضاع کنونی ناشی از تحولات اساسی در کشورهای عربی نظیر عربستان سعودی و امارات متحده عربی است، که به درک جدیدی از موقعیت خود در برابر تهدیدات ایران دست یافتهاند.
در هتل مذاکرات سکوتی سنگین حاکم است. هماکنون ساعت ۱۰:۴۵ صبح جمعه است و دیپلماتها در یکی از مهمترین و پرچالشترین قمارهای سیاسی قرن بیست و یکم شرکت دارند. اما نکته اصلی در اینجا، نه در داخل اتاق مذاکره، بلکه در اتفاقاتی است که به این لحظه منجر شدهاند. اگرنه دخالتهای قاطع و غیرمعمول ۹ کشور عربی، احتمالا نسبت به وضعیت امنیتی خود نگرانتر بودند.
رویدادهای اخیر نشاندهنده یک تغییر عمیق در دیدگاه حاکمان عرب است. سالها دکترین امنیتی آنها بر این اصل استوار بود که تا زمانی که نفت و سرمایهگذاری وجود داشته باشد، غرب برایشان امنیت فراهم خواهد کرد. اما با ادعای اسرائیل مبنی بر لزوم خلع سلاح ایران، این مبنا به شدت زیر سؤال رفته است.
پیام اسرائیل به ایالات متحده واضح است: «باید توان موشکی ایران از بین برود، حتی اگر به قیمت شروع جنگ باشد.» در مقابل، عربها با واقعیتی مواجه شدهاند که وضعیت زیرساختهای حیاتی آنها بسیاری از مناطق را آسیبپذیر نگه میدارد.
در این شرایط، حاکمان عرب تنها چند روز پیش متوجه شدند که ممکن است بهعنوان قربانی در سیاستهای امنیتی غرب قرار بگیرند. به همین دلیل، آنها با ارایه اولتیماتوم به آمریکا، خواستار محدودیت در مذاکرات هستهای شدند تا نشان دهند به هر قیمتی نمیخواهند قربانی منافع دیگران شوند.
این تحولات نمایانگر یک شکست بزرگ برای استراتژی دفاعی اسرائیل است. اسرائیل در گذشته تلاش کرده بود که تهدیدات خود را به تهدیدات مشترک برای عربها تبدیل کند، اما اکنون مشخص شده که کشورهای عربی حاضر به فدای خود برای تأمین امنیت اسرائیل نیستند.
در سوی دیگر میز، دیپلماسی ایران نشاندهنده درک عمیق آنها از زبان جدید قدرت در واشنگتن است. تهران با قاطعیت نشان داد که از ترک میز مذاکره واهمهای ندارد و آماده رویارویی با هر سناریویی است که ممکن است به وقوع بپیوندد.### تغییرات محاسبات هزینه-فایده برای غرب در مذاکرات ایران
تحولات اخیر در مذاکرات ایران، محاسبات هزینه-فایده را برای کشورهای غربی دگرگون کرده است. به گفته تحلیلگران، اگر ایران در برابر فشارهای ابتدایی برای بحث پیرامون موشکهای خود کوتاه میآمد، امروزه به جای مذاکرات عمان، شاهد امضای توافقهای تسلیم بودیم. ایستادگی ایران و تأکید بر این که مسائل موشکی و منطقهای قابل گفتگو نیست، واشنگتن را به پذیرش واقعیتهای جدید مجبور کرده است. این نکته در روابط بینالملل به عنوان درسی مهم شناخته میشود: چیزی را که در میز مذاکره میگیرید، باید پیش از آن در میدان واقعیت ثابت کرده باشید.
پاسخ پهبادی ایران به اقدامات ایالات متحده در خلیج فارس نشان از آمادگی ایران برای پاسخ به چالشهای آمریکا دارد. این ماجرا به وضوح نشان میدهد که ایران تحولات را رصد کرده و به آنها واکنش نشان میدهد.
### تحلیل رابطه آمریکا و کشورهای عربی
برخی از تحلیلگران پذیرش شروط کشورهای عربی توسط آمریکا را به عنوان «لطف» ترامپ به این متحدان تفسیر کردهاند. اما واقعیت عمیقتری نهفته است؛ اعراب با وجود سرمایهگذاریهای کلان در اقتصاد ایالات متحده، مجبور به «التماس» و ایجاد فشار به آمریکا شدهاند تا منافع خود را حفظ کنند. اگر این کشورها اعتراض نمیکردند، ممکن بود منافع آنها نادیده گرفته شود. این وضعیت زنگ خطری برای آینده روابط اعراب و غرب است و ممکن است شاهد تنوع بخشی بیشتری در استراتژیهای اعراب باشیم.
### تحلیل برندگان و بازندگان احتمالی توافق
با ادامه مذاکرات، نگاهی به وضعیت بازیگران اصلی این روند میاندازیم:
1. **ایالات متحده:**
– **سود:** جلوگیری از جنگی که میتوانست به شدت قیمت نفت را افزایش دهد و اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.
– **زیان:** پذیرش واقعیت این که نمیتواند اراده خود را به صورت کامل بر منطقه تحمیل کند.
2. **کشورهای عربی (حاشیه خلیج فارس):**
– **سود:** حفظ زیرساختهای اقتصادی و به تأخیر انداختن تهدیدات بالقوه ایران.
– **زیان:** نمایان شدن آسیبپذیری و بیاعتمادی به حمایتهای غرب.
3. **اسرائیل:**
– **زیان:** شکست استراتژی «یکی کردن پروندهها»، چرا که اکنون باید به تنهایی با تهدیدات ایران روبهرو شود.
4. **ایران:**
– **سود:** تثبیت بازدارندگی موشکی و حفظ ابزارهای دفاعی.
– **زیان:** احتمال محدودیتهای هستهای، که در مقایسه با تثبیت توان موشکی، لطمه کمتری است.
5. **چین:**
– **سود:** عدم وقوع جنگ در خاورمیانه به نفع منافع پکن و ادامه پروژههای بزرگ اقتصادی.
6. **روسیه:**
– **موقعیت دوگانه:** تمایل به حفظ ایران به عنوان یک قدرت مستقل، در عین حال نگرانی از نزدیک شدن آن به غرب دارد.
این تحلیلها به وضوح نشان میدهند که وضعیت ژئوپلیتیک در منطقه در حال تحول است و بازیگران مختلف، با چالشها و فرصتهای متفاوتی روبرو هستند.### تحولات امنیتی در خاورمیانه و تأثیرات آن بر بازیگران منطقهای
در جریان تحولات اخیر در خاورمیانه، ساختار امنیتی این منطقه دچار تغییرات عمیقی شده است. استراتژیهای جدید عربها نشاندهنده ایجاد یک ضلع سوم به نام “ضلع بقای ملی” در برابر ایران و ائتلافهای غربی است. این تغییر استراتژیک به ویژه در مذاکرات اخیر در مسقط به وضوح دیده میشود.
#### اروپا در موقعیت جدید
اروپا، با توجه به شرایط جنگ در خاورمیانه، از عواقب ناشی از یک بحران انرژی دیگر و ورود میلیونها پناهجو به شدت نگران بود. این قاره اکنون وضعیت را به نحوی میبیند که اگرچه در این مناقشه هیچ نقشی نداشته، اما از امنیت انرژی بهرهمند میشود.
#### نگاه ترکیه و آذربایجان به تحولات
ترکیه با احتیاط بیشتری به تحولات اخیر نگاه میکند. از یک سو، وجود یک ایران فزاینده و کمتر تحت تحریم، ممکن است به رقیب اقتصادی جدیتری برای آنکارا تبدیل شود. اما از سوی دیگر، ثبات منطقه به نفع اقتصاد دچار تورم ترکیه است. در مورد آذربایجان، باکو نگرانیهایی از تلاشهای ایران برای تضعیف موقعیت خود در قفقاز دارد و توجه تهران به مرزهای شمالی، تهدیدی برای منافع علیاف خواهد بود.
#### بررسی نتایج مذاکرات
نتایج این مذاکرات، فارغ از توافق نهایی، تحولی در ساختار دوقطبی قدیمی خاورمیانه را نمایان میسازد. عربها نشان دادهاند که در صورت تهدید جدی به موجودیت خود، میتوانند از قواعد بازی مورد نظر آمریکا و اسرائیل خارج شوند. این روند نمادی از شکست سیاست “امنیت اجارهای” و پیروزی “رئالیسم” در سیاستگذاریهای منطقهای است.
#### ارزیابی رفتار کشورهای عربی
کشورهای عربی به این نتیجه رسیدهاند که خطر همزیستی با یک ایران هستهای و کنترل شده کمتر از ورود به جنگ برای تأمین امنیت اسرائیل است. اسرائیل، با رویکرد خودخواهانه نسبت به تعریف امنیت، به یکی از تنها بازیگران در این عرصه تبدیل شده است.
#### افقهای جدید پیش روی دیپلماتیک ایران
اگر توافقی حاصل شود، این توافق برروی خاکستر طرحهای جنگطلبانهای پایهگذاری خواهد شد که میتوانست منطقه را به عقب برگرداند. اکنون زمان آن رسیده که دیپلماتهای ایرانی به بهرهبرداری از این تحولات در جهت منافع ملی خود بپردازند. آینده به سرعت در حال تغییر است و نتایج مذاکرات در ساعات آینده، میتواند سرنوشت تحولات آتی را رقم بزند.
