به گزارش خبرآنلاین از اصفهان، حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی در هفتههای اخیر بازار را دستخوش تغییرات شدیدی کرده و نوسانات قیمتی در بازار نهادههای دامی و محصولات مرتبط بهعنوان نشانههای اولیه این وضعیت جدید مشخص شده است.
تجارب گذشته نشان میدهد که چنین تصمیماتی اگر بدون بررسیهای کارشناسی و ابزارهای کنترلی لازم اجرا شوند، نهتنها منجر به افزایش قیمتها، بلکه میتواند به اختلال در تولید و کاهش عرضه و در نهایت تهدید امنیت غذایی بیانجامد.
مسئله اصلی، تنها تغییر نرخ ارز نیست؛ بلکه نحوه مدیریت زنجیره تأمین و دسترسی سیاستگذاران به دادههای واقعی بازار و توانایی پیشبینی عواقب این سیاستها در کوتاهمدت و میانمدت است.
در همین راستا، برای بررسی تاثیرات حذف ارز ترجیحی بر تولید و پایداری زنجیره ارزش دام و طیور، با فاطمه پاسبان، استادیار بخش اقتصادی و اجتماعی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی ایران به گفتوگو پرداخته شده است. این مصاحبه در تلاش است به پرسش کلیدی که چرا نبود اطلاعات کافی میتواند حتی منجر به بحران شود، پاسخ دهد و چگونگی استفاده از سامانههای هوشمند را در تصمیمگیریها مورد بررسی قرار دهد.
پاسبان در ارتباط با پیامدهای حذف ارز ترجیحی نهادههای دامی اظهار داشت که با حذف این ارز و جایگزینی آن با ارز آزاد، افزایش قیمت نهادههای دامی که عمدتاً وارداتی هستند، اجتنابناپذیر خواهد بود. این افزایش قیمت به طور مستقیم هزینه تولید و قیمت نهایی محصولات را تحت تأثیر قرار میدهد.
وی اضافه کرد که با توجه به وضعیت اقتصادی کشور، تخمین دقیق انتقال این افزایش هزینه به قیمت مصرفکننده دشوار است، اما تجربیات گذشته نشان میدهد که افزایش قیمتها در این حوزه محتمل است. همچنین، وی هشدار داد که تاثیرات حذف ارز ترجیحی تنها به بازار داخلی محدود نمیشود و تاثیرات منفی بر محصولات صادراتی نیز مشهود خواهد بود که سبب کاهش رقابتپذیری تولیدکنندگان ایرانی در بازارهای جهانی میشود.
پاسبان همچنین به رفتار تولیدکنندگان خرد و متوسط اشاره کرد و گفت که قیمتهای بالای نهادهها ممکن است برخی تولیدکنندگان را به سمت انتخاب جایگزینها سوق دهد. این مسأله، با وجود استفاده از نهادههای غیر استاندارد، برای سلامت دام و مصرفکننده خطرآفرین خواهد بود.
وی تأکید کرد که حذف ارز ترجیحی به نهادهها محدود نمیشود و دیگر هزینهها مانند آب، برق و نیروی کار نیز به شدت افزایش خواهند یافت. بهعلاوه، نهادههای تولید داخلی نیز از این نوسانات در امان نخواهند بود و ممکن است قیمت آنها به حد نهادههای وارداتی برسد، که بهدلیل عدم دید جامع و علمی در اقتصاد کشور به وجود آمده است.
در نهایت، این کارشناس اقتصاد کشاورزی بر نیاز به مدیریت هوشمند زنجیره تأمین تأکید کرده و هشدار داد که این عوامل مجموع خطرات تولید را به شدت افزایش میدهد.### بحران تأمین مالی؛ تولید در آستانه توقف
بر اساس گزارشها، شرایط تأمین مالی در حوزه تولید به شدت دچار بحران شده است. کارشناسان بر این باورند که حذف ارز ترجیحی، نیاز مالی تولیدکنندگان را به طرز چشمگیری افزایش داده و به همین دلیل، نرخ بهرهها در بازار آزاد به طور ناگهانی از حدود ۴ درصد به بیش از ۱۰ درصد رسیده است. این افزایش، دسترسی به منابع مالی را برای تولیدکنندگان به شدت دشوار کرده و نظام بانکی نیز توان کافی برای حمایت از این گروه را ندارد. در نهایت، این وضعیت ممکن است به زیاندهی تولید و وقوع توقف کامل آن منجر شود.
### سیاست ارزی بدون بسته حمایتی؛ نسخهای ناقص
برخی کارشناسان اقتصادی معتقدند که تغییرات نرخ ارز یک اقدام کلیدی است، اما اجرای آن بدون حمایتهای ضروری، پایداری تولید و صادرات را به خطر میاندازد. این تصمیم نه تنها تولیدکنندگان که تمامی فعالان زنجیره ارزش را درگیر میکند و نیازمند حمایتهای هدفمند دولتی برای جبران تبعات آن است.
### کالابرگ؛ مُسکن موقت در اقتصاد بیمار
با توجه به شرایط کنونی اقتصادی، برخی افراد به این باور رسیدهاند که استفاده از کالابرگ به عنوان یک راهکار موقتی نمیتواند مشکلات اساسی را حل کند. اقتصاد کشور که با کسری بودجه مواجه است، نیاز به اصلاحات جدی در زنجیره تولید دارد تا از چاپ پول و تورم بیرویه جلوگیری کند.
### لزوم شفافیت در زنجیره ارزش
تأکید بر شفافیت در زنجیره ارزش کالاهای اساسی مورد تأکید بسیاری از کارشناسان قرار گرفته است. ایجاد یک بانک اطلاعاتی جامع و هوشمند میتواند به رصد دقیق عملکرد هر حلقه زنجیره کمک کند. در این راستا، واسطهگری در صورت عدم ایجاد ارزش باید مورد بازنگری یا حذف قرار گیرد.
### نقش دولت در زنجیره ارزش
کارشناسان بر این باورند که نقش دولت در این زنجیره باید بر اساس تسهیلگری، تنظیمگری و حمایت هدفمند باشد. بدون اصلاح حکمرانی و پیشرفت به سوی زنجیرههای هوشمند، تکرار روشهای پیشین تنها منجر به فرسودگی منابع خواهد شد.
### راهکارهای پیشنهادی
در نهایت، به گفته تحلیلگران، برای عبور از بحران کنونی، لازم است به زنجیرههای هوشمند و دادهمحور توجه شود تا پایداری تولید، ثبات قیمتها و امنیت غذایی کشور تأمین گردد. این رویکرد جدید میتواند به حل مسائل موجود در بازار کمک شایانی کند.در تحلیلهای کارشناسانه اخیر، تاکید بر یک نکته کلیدی وجود دارد: بسیاری از مشکلات فعلی در بازار به دلیل حذف ارز ترجیحی نیست، بلکه ناشی از نبود دادههای معتبر و بهروز در زنجیره تأمین کالاها است.
در این زمینه، سامانه رهآوا میتواند به عنوان راهحلی جامع برای مشکلات موجود در زنجیره تأمین، عمل کند. این سامانه که با تجربه موفق خود در بازار مرغ و سایر کالاهای اساسی چندین استان کشور شکل گرفته، میتواند به عنوان پل ارتباطی میان تولیدکنندگان، سیاستگذاران و بازار عمل کند.
با گسترش چنین ابزارهایی در کشور و غلبه بر دیدگاههای جزیرهای، امکان پیگیری و رصد دقیق جریان نهادهها، تولید و عرضه فراهم میشود. این اقدام علاوه بر ایجاد تصویری روشن از وضعیت بازار، پیشنیاز هر گونه تنظیمگری هوشمند به شمار میآید. تجربیات گذشته نشان دادهاند که بدون شفافیت و اتکا به فناوری هوشمند، بازار از مقابله با نوسانات سیاسی ناتوان خواهد بود و امنیت غذایی نیز در خطر خواهد افتاد. بنابراین، تنها از طریق دادهها و ابزارهای مدرن است که میتوان به ثبات و پایداری در بازار دست یافت.
