**خبرآنلاین** – «قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء(ص)» به عنوان نهادی استراتژیک در تاریخ جنگ ایران و عراق شناخته میشود. این قرارگاه به منظور هماهنگی و یکپارچهسازی توان نظامی ارتش و سپاه در عملیاتهای مشترک در سال ۱۳۶۲ ایجاد شد. مهم است که این سازمان را با «قرارگاه سازندگی خاتمالانبیاء» اشتباه نگیریم.
قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص) در آستانه عملیات خیبر تاسیس شد، در حالی که قرارگاه کربلا پیشتر وظیفه هماهنگی میان ارتش و سپاه را به عهده داشت. تجربیات ناشی از جنگ نشان داد که نیاز به ساختار جدیدی برای هدایت عملیاتهای مشترک وجود دارد. این قرارگاه همزمان با صدور حکم رهبر انقلاب در ۳۰ بهمن ۱۳۶۲ شکل گرفت و مأموریتش ایجاد یک فرماندهی جامع برای طراحی و هدایت عملیاتها بود.
برخلاف قرارگاه مرکزی، «قرارگاه سازندگی خاتمالانبیاء» پس از جنگ و در سال ۱۳۶۸ تشکیل شد و وظیفه آن بکارگیری ظرفیتهای مهندسی سپاه برای عمران کشور بود. این قرارگاه بعدها به یکی از ارکان مهم اجرای پروژههای زیرساختی در حوزههای مختلف تبدیل شد.
همچنین، «قرارگاه پدافند هوایی خاتمالانبیاء» که تحت نظر ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران فعالیت میکند، مسئول هماهنگی میان فعالیتهای پدافند هوایی ارتش و سپاه است. این قرارگاه در سال ۱۳۷۱ شروع بکار کرد و در سالهای بعد جایگاه جدیدی به خود گرفت.
تأسیس قرارگاه خاتمالانبیا را باید به عنوان پاسخی به چالشهای سازمانی و عملیاتی جنگ دانست. در آغاز جنگ، ارتش و سپاه رویکردهای متفاوتی داشتند و با گذشت زمان، این تفاوتها بیشتر نمایان شد. بنابر گزارشات، این قرارگاه برای پر کردن خلأهای موجود و ارتقای کارایی دو نیروی مسلح ایجاد شد، به گونهای که وظیفه هماهنگی و هدایت عملیاتهای مشترک را بر عهده گرفت.
عملیات خیبر در اسفند ۱۳۶۲ نخستین آزمون جدی برای این قرارگاه بود. در این عملیات، قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص) به عنوان هماهنگکننده میان نیروهای ارتش و سپاه عمل کرد. با گذر زمان، این قرارگاه به سطحی رسید که مسئولیت برنامهریزی و نظارت بر عملیاتهای مشترک را به عهده داشت، بدون اینکه بخواهد به جای ارتش یا سپاه بنشیند. تاریخ این قرارگاه نمایانگر تلاش مستمر برای ساماندهی «فرماندهی مشترک» در نیروهای مسلح است.### «خاتم» با چهرههای متفاوت
یکی از جنبههای مهم در نام خاتمالانبیا، وجود چندین نهاد نظامی با این عنوان است که میتواند منجر به اشکال در گزارشهای رسانهای شود. «قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص)» یک نهاد عملیاتی در نیروهای مسلح است که مسئولیت فرماندهی و هماهنگی عملیات مشترک را بر عهده دارد. در کنار این نهاد، «قرارگاه پدافند هوایی خاتمالانبیا(ص)» به صورت تخصصی وظایف خود را در زمینه دفاع هوایی پیگیری میکند و «قرارگاه سازندگی خاتمالانبیا(ص)» نیز با ماموریتهای عمرانی و اقتصادی در سپاه فعالیت میکند. این سه مجموعه هر یک به طور مستقل عمل میکنند و تمایز میان آنها در چارچوب ادغام اخیر بسیار مهم است، زیرا ادغام تنها به قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص) و ستادکل نیروهای مسلح مربوط میشود و شامل سایر قرارگاهها نمیباشد.
### از میدان جنگ تا ساختار دائمی
قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص) در زمان جنگ متولد شد، اما فعالیت آن محدود به دوران جنگ نشد. پس از پایان جنگ تحمیلی، این نهاد همچنان به عنوان بخشی از ساختار فرماندهی و هماهنگی عملیات نیروهای مسلح به فعالیت ادامه داد و با بروز تغییرات در شکل تهدیدات، نوع ماموریتها و شیوههای فرماندهی نیز دستخوش تغییراتی شد.
در سالهای گذشته، قرارگاه با چالشهایی روبرو شده که دیگر جنگ به شکل نبردهای کلاسیک زمین تعریف نمیشود. ظهور توانهای موشکی و پهپادی، اهمیت دفاع هوایی و دیگر حوزههای اطلاعاتی و سایبری، مفهوم عملیات مشترک را دستخوش تغییر کرده است. اگر در دهه ۶۰ تمرکز اصلی بر هماهنگی بین ارتش و سپاه در یک عملیات زمینی بود، امروزه این فرماندهی به هماهنگی مجموعهی ظرفیتهای متنوع و جامعتری نیاز دارد.
### فرماندهان در رأس قرارگاه
تاریخ این قرارگاه به نام فرماندهان نظامی متعددی گره خورده است. غلامعلی رشید یکی از معروفترین فرماندهان بود که سالها در ساختار فرماندهی قرارگاه حضور داشت و در سال ۱۳۹۵ نیز به فرماندهی منصوب شد. علی شادمانی و سپس سرلشکر علی عبداللهی دیگر فرماندهان این نهاد بودند. این تغییرات همزمان با تحول شرایط امنیتی منطقه و اهمیت بیشتر آمادگی عملیاتی نیروهای مسلح رخ داده است.
### قرارگاه در عصر جنگ چندلایه
امروز قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص) با نبردهای دهه ۶۰ متفاوت است. جنگ مدرن که شامل ترکیب توانهای موشکی، پدافندی، اطلاعاتی و سایبری است، مفهوم «عملیات مشترک» را تغییر داده و به ایجاد یک تصویر جامع از میدان جنگ نیاز دارد.
در این شرایط، قرارگاه باید قادر باشد اطلاعات مختلف را در کنار یکدیگر قرار دهد و از آنها تصویری واحد برای تصمیمگیریهای عملیاتی استخراج کند. تغییر در ماهیت میدان نبرد، اهمیت نهادهایی مانند قرارگاه مرکزی را دوچندان کرده است، زیرا سرعت تصمیمگیری و هماهنگی میان نیروها میتواند سرنوشتساز باشد.
### قرارگاه در آستانه یک تغییر بزرگ
اکنون قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص) در برههای حساس از تغییرات ساختاری خود قرار دارد؛ ادغام با ستادکل نیروهای مسلح. این تحول در صورت اجرای کامل، میتواند فاصله تاریخی میان فرماندهی و سیاستگذاری کلان را کاهش دهد.
قرارگاهی که در سال ۱۳۶۲ برای حل چالشهای فرماندهی مشترک شکل گرفته، اکنون در شرایطی قرار دارد که خود مفهوم فرماندهی مشترک در حال دگرگونی است. این قرارگاه از دل نیازهای جنگی متولد شده و اکنون با ادغام در ستادکل، میتواند فصل جدیدی از حیات خود را آغاز کند؛ فصلی که مرز میان «مرکز تصمیمگیری» و «فرماندهی عملیات» بیشتر به هم نزدیک خواهد شد.
**1717**
