**گزارش خبردونی از خاطرات اسحاق جهانگیری: ابعاد تغییر قیمت بنزین**
در کتاب خاطرات اسحاق جهانگیری به مسأله بررسی تغییر قیمت بنزین اشاره شده است. از سال ۱۳۹۷، این موضوع مطرح گردید که دولت میتواند با استفاده از منابع بهدستآمده از افزایش قیمت بنزین به اقشار آسیبپذیر کمک کند. برخی از اعضای دولت نگرانی داشتند که چنین اقداماتی ممکن است فشار اضافی به مردم وارد کند و بر همین اساس با این تغییر مخالف بودند. اما ضرورت اقدام قانونی برای افزایش قیمت سوخت و نیاز به تأمین منابع جدید سبب تغییر رویکرد دولت شد.
بر اساس گزارشی از جماران، یکی از دغدغههای اصلی در ارتباط با تغییر قیمت بنزین، فاصله زمانی میان اعلام و اجرای آن بود. این فاصلۀ زمانی میتوانست منجر به سرازیر شدن حجم بالایی از مراجعه به پمپهای بنزین و تبعات امنیتی مرتبط با آن شود. در آن زمان، بیش از ده میلیون خودرو بدون کارت سوخت بودند و ناگهانیبودن اجباری کردن کارت سوخت میتوانست به واکنشهای منفی منجر شود. وزارت نفت هم در حال آمادهسازی اسناد لازم برای صدور کارت سوخت جدید بود.
با اینکه زیرساختهای لازم برای اجرای طرح تا حدی مهیا شده بود، فضاسازیهایی که از سوی آمریکا در آستانه چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب شکل گرفته بود، منجر به تأخیر در تصمیمگیری در مورد سهمیهبندی تا پایان بهمنماه ۹۷ شد. بر اساس نظر رهبری، باید هر چه سریعتر اصلاحات در پرداخت یارانهها انجام میشد، اما مسئولان اجرایی حق تصمیمگیری نهایی را داشتند.
**سهمیهبندی و تنشهای آغازین**
طرحهای متعددی برای اصلاح و توزیع یارانه سوخت مطرح شد. یکی از این پیشنهادات شامل پرداخت سهمیه به افراد به جای تحویل آن به خودروها بود. این ایده مورد حمایت مرکز پژوهشهای مجلس و سازمان برنامه و بودجه قرار گرفت، اما وزرای نفت و کشور به همراه رئیس جمهور موافقتی با آن نکردند که به تبع آن امکان اجرایی شدن این پیشنهاد از بین رفت.
از آغاز سال ۹۸، مجدداً موضوع بنزین در دستور کار قرار گرفت. در نظر رئیس جمهور، قیمتهای ۱۵۰۰ و ۲۵۰۰ تومان مورد بررسی قرار گرفت و برای ایجاد زمینه اجرایی، گروهای مختلف مسئولیت بررسی ملاحظات مختلف را بر عهده داشتند. با این حال، به نظر میرسد مردم آمادگی لازم برای اجرای این طرح را نداشتند و فراهم کردن بستر مناسب دشوار بود. تدابیر اولیه برای اجرای طرح سهمیهبندی در اردیبهشتماه آغاز شد.
اما دولت با غافلگیری از رسانههای منتقد خود روبرو شد که اعلام کردند قیمت بنزین در تاریخ معینی تغییر خواهد کرد. این موضوع منجر به تشکیل صفهای طولانی در پمپبنزینها و افزایش مصرف بنزین از ۹۲ میلیون لیتر روزانه به ۱۵۵ میلیون لیتر شد و دولت مجبور به تعویق اجرای طرح گردید. رئیس جمهور تأکید داشت که هر قیمتگذاری باید اجرا شود، اما با پیام پیشآمده، تحقق این مسأله دشوار گردید. نهایتاً، دولت منتخب تصمیم به اجرای فرمول سهمیه ۶۰ لیتر برای هر خودرو و قیمت آزاد برای موردтасیس کرد که در شورای عالی سهقوه تأیید شد.
**توسعه سازوکار جدید سهمیهها**
از اواخر سال ۹۷، گفتوگوهایی با کارشناسان اقتصادی برای سنجش راهکارهای جدید در این زمینه آغاز شد.یک ایده جدید درباره توزیع سهمیه بنزین به هر فرد به جای خودرو مطرح شده است که مورد توجه کارشناسان و اقتصاددانان قرار گرفته است. این طرح به منظور افزایش عدالت در توزیع یارانهها طراحی شده و در آن پیشنهاد شده که به هر فرد به طور ماهانه بین ۲۰ تا ۲۵ لیتر بنزین اختصاص داده شود.
در جلسات متعددی که با صاحبان اندیشه و متخصصان مرتبط برگزار شد، مشخص شد که این روش ممکن است عادلانهتر از طرح فعلی باشد، که بر مبنای تعداد خودروها یارانهها را توزیع میکند. به گفته تحلیلگران، خانوادههایی که چند خودرو دارند از یارانه بیشتری بهرهمند میشوند، در حالی که خانوادههای روستایی ممکن است هیچ خودرویی نداشته باشند.
با این حال، چالش اصلی در اجرای این طرح، نحوه شکلگیری بازار برای خرید و فروش سهمیه بنزین و تعیین قیمت آن است. پس از بررسی کارشناسی، نویسنده این ایده را به طور جدی پذیرفته و معتقد است که در این مدل یارانه بین تمامی شهروندان به طور مساوی توزیع میشود. این امکان به دولت کمک میکند تا از قیمتگذاری دستوری رهایی یابد.
نویسنده چندین بار با رئیسجمهور درباره این طرح گفتگو کرده، اما پاسخهای او نشان داده است که ایشان با این ایده موافق نیست. رئیسجمهور در پاسخهایش به شوخی به مسائلی از جمله توزیع بنزین برای نوزادان اشاره کرده و نگران بوده که سهمیه افراد تنها کاهش یابد.
در نهایت، با وجود پافشاری بر مزایای طرح و ارائه آمار، حمایت عمومی در میان اعضای دولت جلب نشد و به همین دلیل بررسی این ایده متوقف ماند.
