در پی افزایش نگرانیها از نفوذهای امنیتی، نمایندگان مجلس طرحی برای مقابله با این تهدیدات ارائه کردهاند. این در حالی است که انتقادات فراوانی نسبت به این طرح وجود دارد و به ویژه فیلترشکنها به عنوان یکی از عوامل اصلی نفوذ مطرح شدهاند. محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهوری، اخیراً اعلام کرد: «استفاده از فیلترشکنها راه نفوذ دشمن را تسهیل میکند.»
تحقیقات خبرنگاری نشان میدهد که تدابیر لازم در طرح مجلس برای مواجهه با تهدیدهای ناشی از فیلترشکنها و تکنولوژیهای جدید ارائه نشده است. حسینعلی حاجیدلیگانی، نماینده مجلس، به روند بررسی طرح صیانت از فضای مجازی اشاره کرد و بیان داشت که کمیسیون مشترکی برای این موضوع تشکیل شده است.
در این میان، چالش دیگری نیز همواره مطرح میشود: چرا فیلتر کردن پلتفرمها به راحتی انجام میشود، ولی رفع فیلترینگ به تعویق میافتد؟ منتقدان بر این باورند که برخی افراد از فیلترشکنها منافع مالی قابل توجهی کسب میکنند. محمدجواد آذری جهرمی، وزیر پیشین ارتباطات، در سال ۱۳۹۸ به تجارت چندصد میلیارد تومانی فروش فیلترشکن اشاره کرد.
در پاسخ به این سوال که چه کسانی از فیلتر بودن فضای مجازی بهرهمند میشوند، هنوز اطلاعات دقیقی منتشر نشده است. به گفته وزیر ارتباطات سابق، مشخص است که چه افرادی در این زمینه فعالیت میکنند، اما تلاشها برای شناسایی آنها تاکنون به نتیجه نرسیده است.
همچنین وزارت ارتباطات به دفعات درباره آلودگیهای ناشی از استفاده از فیلترشکنها هشدار داده، اما هیچ گزارشی درباره مقدار مالی ناشی از این بازار ارائه نکرده است. معاون اجرایی رئیسجمهوری نیز اذعان داشت که از فروش فیلترشکنها بین ۷ تا ۱۲ هزار میلیارد تومان عواید حاصل میشود، اما به جزئیات آن اشارهای نشده است.انجمن تجارت الکترونیک تهران در تازهترین گزارش خود که در فروردینماه ۱۴۰۵ منتشر شده، به بررسی ابعاد بازار و خسارات ناشی از قطع اینترنت در دیماه سال گذشته پرداخته است. بر اساس اطلاعات این گزارش، قطع ۲۲ روزه اینترنت در دیماه ۱۴۰۴، روزانه به کشور بیش از ۵ هزار میلیارد تومان آسیب رسانده و ایران به دلایل کندی، اختلال و محدودیتها رتبه پنجم نا کیفی اینترنت را میان ۱۰۰ کشور به خود اختصاص داده است.
طبق این گزارش، ۹۳.۸ درصد کاربران زیر ۳۰ سال ایرانی از فیلترشکنها استفاده میکنند و ۸۲ درصد نیز برای انجام فعالیتهای روزمره خود نیاز به VPN دارند. نکته جالب این است که حدود ۳۰ درصد از این کاربران را کودکان و نوجوانان تشکیل میدهند. اگر استفاده از فیلترشکنهای رایگان را در نظر نگیریم، قیمتهای بالای خرید یک گیگ VPN در زمان قطع اینترنت بینالملل قابل توجه است.
این واقعیت نشاندهنده وجود یک اقتصاد موازی است؛ اقتصادی که کاربران برای دسترسی به اینترنت، نیازی به پرداخت هزینه واسطهای دارند. به این ترتیب مفهوم «کاسبان فیلترینگ» اهمیت مییابد. کاربران باید ابتدا هزینه اینترنت را بپردازند و سپس برای دور زدن محدودیتها، هزینه دیگری متقبل شوند که این هزینه، بستر توسعه بازار فیلترشکنها را فراهم کرده است.
با توجه به اینکه بیش از ۸۰ درصد کاربران اینترنت به استفاده از فیلترشکن متوسل میشوند، قابل توجه است که اقداماتی که برای محدود کردن دسترسی انجام شده، به افزایش مشتریان این بازار انجامیده است. بر همین اساس، سوالی که مطرح میشود این است که چرا با وجود ادعاهای مسئولان درباره تهدیدات امنیتی ناشی از فیلترشکنها، سیاست فیلترینگ همچنان ادامه دارد و بازار چند هزار میلیاردی فیلترشکنها ساماندهی نشده است؟
