**درگذشت آیتالله شبیری زنجانی در پی عارضه ریوی**
خبرگزاریها گزارش دادند که آیتالله سیدموسی شبیری زنجانی، مرجع بزرگ شیعه، به رحمت ایزدی پیوست. وی که در شامگاه جمعه ۲۷ شهریور به دلیل مشکل ریوی بستری شده بود، در روزهای آخر زندگیاش در شرایط سختی قرار داشت. همچنین گزارشها حاکی از خونریزی معده و کاهش هوشیاری او در زمان بستری است.
شبیری زنجانی در سال ۱۳۰۶ در قم و در یک خانواده روحانی به دنیا آمد و از کودکی تحصیلات دینی را آغاز کرد. پدر وی، آیتالله سیداحمد زنجانی، از شخصیتهای علمی و معتبری بود که سالها در مدرسه فیضیه به اقامه نماز جماعت میپرداخت. شبیری زنجانی با تحصیل نزد اساتید برجستهای، بخش عمدهای از زندگیاش را به تدریس فقه و علوم دینی در حوزه علمیه قم اختصاص داد.
خانواده او از میان خانوادههای برجسته روحانی در قم به شمار میآید. با پایان مراحل ابتدایی تحصیلات، شبیری زنجانی در درسهای فقه و اصول شرکت کرد و از شاگردان سیدصدرالدین صدر محسوب میشد. در دوران تحصیل، محضر اساتیدی چون سیدحسین بروجردی و سیدمحمد محقق داماد را نیز درک کرد.
بیش از نیم قرن از زندگی شبیری زنجانی در آکادمی علمی قم سپری شد. او در ابتدا به عنوان یک شاگرد در کنار اساتید بزرگی، نظیر سیدمحسن حکیم و سیدعبدالهادی شیرازی، تحصیل کرده و سپس به تدریس فقه، اصول، رجال و حدیث پرداخت. بسیاری از شاگردان وی هم اکنون در عرصههای مختلف علمی مشغول فعالیت هستند.
درگذشت آیتالله شبیری زنجانی در قم، غم بزرگی برای حوزه علمیه و شیعه ایجاد کرد. وی بیش از ۹۸ سال عمر کرد و عمده این زمان را به فعالیتهای علمی و تدریس در حوزه علمیه قم اختصاص داد. وی مسیری طولانی از یک روحانی جوان تا یک مرجع تقلید را طی کرد و در این مسیر به دوران طلایی فعالیت علمی مراجع معاصر شیعه رسید.
**تحصیلات و شاگردی در قم و نجف**
مسیر آموزشی شبیری زنجانی محدود به قم نبود و او در دو نوبت به نجف رفت تا در دروس فقه بزرگانی چون سیدعبدالهادی شیرازی و سیدمحسن حکیم شرکت کند. همچنین در دروس آیتالله سیدابوالقاسم خویی نیز حضور داشت. در قم نیز از تجربیات سیدحسین بروجردی و سیدمحمد محقق داماد بهره برد.
تدریس شبیری زنجانی از میانسالی قرن چهاردهم شروع شد و او در مدرسه حقانی به تدریس دروس حوزوی پرداخت. به گفته آیتالله محمدعلی گرامی، او در ابتدا درسهای محدودی را برای طلاب آموزش میداد که به تدریج به دروس عمومی و پرجمعیتتری ارائه میشد.
درس خارج فقه او با «کتاب الحج» آغاز شد و بیش از ۱۵ سال ادامه داشت. مطالب دیگر فقه و اصول نیز در دورههای بعدی تدریس شدند. فعالیتهای آموزشی شبیری زنجانی در افقهای گسترده علمی به عنوان یکی از مرجعیتهای مهم در حوزه علمیه قم شناخته میشود.### تدریس فقه و اصول در محضر شبیری زنجانی
سیدموسی شبیری زنجانی در آموزشهای خود، مباحثی چون خمس، نکاح، صوم، اعتکاف و بیع را در بر میگرفت. او سالها به تدریس خارج اصول نیز مشغول بود، اما در دورههای جدید بیشتر بر روی فقه تمرکز کرده و موارد اصولی را در خلال درسهای فقهی خود مطرح میکرد.
### مرجعیت پس از آیتالله اراکی
در سال ۱۳۷۳ و پس از درگذشت آیتالله محمدعلی اراکی، یکی از مراحل مهم زندگی علمی شبیری زنجانی رقم خورد. در آذرماه همان سال، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم فهرستی از هفت فقیه واجد شرایط مرجعیت ارائه کرد که نام شبیری زنجانی در کنار سیدعلی خامنهای، محمدتقی بهجت و دیگران قرار داشت. این معرفی در زمانهای انجام شد که موضوع مرجعیت و بحثهای مربوط به آن در قم به یکی از محورها تبدیل شده بود. جامعه روحانیت مبارز تهران نیز در این زمان فهرست متفاوتی منتشر کرد و شبیری زنجانی به عنوان یکی از مراجع تقلید به فعالیتهای علمی و صدور استفتائات ادامه داد.
### آثار مکتوب و علمی
میراث علمی شبیری زنجانی شامل تقریرات درسها، رسالههای فقهی و آثار تاریخی است. از جمله آثار فقهی او میتوان به «تحریر الجواهر» و «شرح بخش حج عروة الوثقی» اشاره کرد. وی همچنین در حوزه حدیث و رجال به نگارش تعلیقات و پژوهشهایی پرداخته است. معروفترین اثر او، «جرعهای از دریا» نام دارد که شامل مقالات و مطالب تاریخی است و چهار جلد اول آن بین سالهای ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۸ منتشر شده است.
### نماز بر پیکر آیتالله منتظری
یکی از رویدادهای مهم در زندگی عمومی شبیری زنجانی، اقامه نماز بر پیکر آیتالله حسینعلی منتظری در آذر ۱۳۸۸ بود. پس از تشییع گسترده، این مراسم در حرم حضرت معصومه برگزار شد. شبیری زنجانی به عنوان امام جماعت این مراسم شناخته شد، که به دلیل نقدهای آیتالله منتظری در سالهای اخیر و روابط تنشآلودش با بخشهایی از سیستم قدرت، اهمیت ویژهای پیدا کرد. همچنین، برخی کارشناسان به نقش او در جلوگیری از اجرای حکم زندان فرزند آیتالله منتظری اشاره کردهاند.
### حاشیههای دیدار با شخصیتهای سیاسی
یکی از لحظات جنجالی در زندگی شبیری زنجانی به پاییز ۱۳۹۷ مربوط میشود، زمانی که تصاویری از دیدار او با شخصیتهایی چون سیدمحمد خاتمی منتشر شد. این دیدار در منزل عبدالله نوری برگزار شده بود و واکنشهایی را از سوی محمد یزدی، رئیس وقت جامعه مدرسین حوزه علمیه قم به همراه داشت. یزدی در نامهای به او نسبت به این دیدار انتقاد کرد که این موضوع بحثهای بیپایانی را در حوزه و فضای سیاسی به دنبال داشت. دفتر شبیری زنجانی اعلام کرد که نظر رسمی او درباره این انتقادات وجود ندارد و طلاب و شاگردانش به آن پاسخ خواهند داد.در یک مناقشه علنی در حوزه، نام آیتالله سید موسی شبیری زنجانی بهطور مستقیم مطرح شد و این موضوع منجر به صدور بیانیههایی در حمایت از وی گردید. برخی از استادان حوزه علمیه قم با انتشار بیانیهای از مقام مرجعیت او دفاع کردند و به انتقاد از تخریبهایی که به مرجعیت نسبت داده میشود، واکنش نشان دادند.
یکی از نظرات شبیری زنجانی که در سال ۱۳۸۸ مطرح شد، در خصوص مفهوم مرجعیت مورد توجه قرار گرفت. در زمان بحث در مورد فهرست مراجع تقلید، او به این سوال پاسخ داد که «آیا امکان خلع مرجعیت وجود دارد؟» و تاکید کرد که چنین مفهومی در شریعت وجود ندارد و مرجعیت به جایگاه علمی فقیه وابسته است.
در ماههای پایانی زندگی، شبیری زنجانی با مقامهای سیاسی نیز دیدار کرد. در تاریخ ۸ تیر ۱۴۰۵، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، در سفر خود به قم با وی ملاقات کرد. در این دیدار درباره وضعیت کشور و مسائل اقتصادی و اجتماعی صحبت شد.
چند روز قبل از درگذشت شبیری زنجانی، دفتر ایشان اطلاعیهای در مورد وضعیت سلامت او منتشر کرد. طبق گزارشها، او در تاریخ ۲۷ شهریور به دلیل عارضه ریوی بستری شد و در روزهای بعد از آن خبرهایی درباره وخامت حالش و خونریزی معده منتشر گردید.
در سال ۱۳۸۸، نشریهای با موضوع ازدواج موقت به بررسی نظرات مختلف مراجع در این خصوص پرداخت. این نشریه به پنج سوال کلیدی از مراجع عظام پرداخت که شامل موضوعاتی همچون اجازه ولی برای ازدواج دختران و شرایط ترویج ازدواج موقت بود. پاسخ آیتالله شبیری زنجانی در این زمینه به تازگی منتشر شد که نشاندهنده نظرات او درباره این موضوعات بود.
