**ولادت امام حسین (ع) و روز پاسدار؛ نگاهی به تاریخ سپاه پاسداران**
به گزارش خبردونی، سوم شعبان همزمان با ولادت امام حسین (ع) به عنوان «روز پاسدار» در تقویم قمری شناخته میشود. این نام به بخشی از نیروهای مسلح کشور تعلق دارد. اگرچه سالروز تاسیس سپاه پاسداران به دوم اردیبهشت منسوب است، قصد داریم به مناسبت این روز، نگاهی به تاریخچه و روند شکلگیری این نهاد داشته باشیم.
**نطفه اولیه سپاه پاسداران به دست دولت موقت**
برخلاف باورها، سپاه پاسداران از دولت مهدی بازرگان نشأت گرفته است. در روزهای پرتنش بهمن ۵۷ و در دوران دولت موقت، به دلیل فروپاشی ارتش و نهادهای انتظامی، نیاز به تأسیس نیرویی به نام «گارد ملی» احساس شد. حسن لاهوتی با دریافت حکمی از امام خمینی، ابراهیم یزدی را مامور ساماندهی این نیرو کرد. پیشنهاد نام «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» نیز از محمد توسلی بود، اما نکته مهم در حکم اولیه تأکید بر «زیر نظر دولت موقت» بود.
در مراحل ابتدایی، ساختمان ساواک در خیابان پاسداران به عنوان مقر اصلی فعال شد و پادگانهای سعدآباد و محل فعلی دانشگاه امام حسین، میزبان جوانانی بودند که تحت آموزش تکاوران تیپ نوهد قرار میگرفتند. هدف اولیه این نیرو، جلوگیری از حملات به سفارتخانهها و نهادهای دولتی و همچنین پیشگیری از تحریکات ضدانقلاب بود.
**وجود چندین گروه در میدان انقلاب**
دولت موقت به تنهایی در این زمینه فعالیت نمیکرد. در دوران پس از انقلاب، چهار گروه مختلف به صورت پراکنده فعالیت داشتند که هر کدام به یکی از چهرههای کلیدی انقلاب متصل بودند. برای نمونه، جواد منصوری، نخستین فرمانده سپاه، اشاره کرده است که محسن سازگارا خود را به عنوان نخستین فرمانده سپاه معرفی کرده و او حکم خود را از ابراهیم یزدی دریافت کرده که ارتباطی با سپاه فعلی ندارد.
این چهار گروه به شرح زیر بودند:
1. **گارد انقلاب (پاسداران)**: این گروه تحت هدایت علی دانشمنفرد و با حمایت ابراهیم یزدی فعالیت میکرد.
2. **گارد انقلاب (پادگان جمشیدیه)**: تحت سرپرستی عباس آقازمانی و حمایت آیتالله موسوی اردبیلی شکل گرفت.
3. **گارد دانشگاهها (پاسا)**: با رهبری شهید محمد منتظری و حمایت شهید بهشتی، این گروه به حدود ۵۰۰ نیرو مجهز بود.
4. **سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی**: شامل هفت گروه مختلف از جمله امت واحده و موحدین بود که تحت سرپرستی شهید محمد بروجردی قرار داشتند.
گروههای کوچکتری چون «سازمان فجر اسلامی» نیز وجود داشتند که پیشینه نظامی در فلسطین داشتند.
**ادغام و یکپارچگی گروهها**
وضعیت این گروهها پایدار نماند و اختلافات ایدئولوژیک به وجود آمد. سه گروه به تفکرات دولت موقت اعتقادی نداشتند و خواستار تحت نظارت شورای انقلاب قرار گرفتن بودند. این در حالی بود که دولت همچنان بر استقلال خود تأکید میکرد.**تهران** – محسن رفیقدوست، عضو سابق شورای انقلاب، به بررسی تاریخی ادغام نیروهای مختلف سپاه پاسداران پرداخت و اظهار داشت که در پاییز سال ۵۸ برای رسیدن به توافق، سران گروههای مختلف را به جلسهای دعوت کرد. او در این جلسه با گذاشتن یک سلاح روی میز آنها را تهدید کرد که اگر به نتیجهای نرسند، جان آنها را خواهد گرفت. این اقدام مؤثر واقع شد و منجر به تسهیل فرایند ادغام شد.
هیات موسس شورای انقلاب، هاشمی رفسنجانی را به عنوان نماینده در این زمینه معرفی کرد. در تاریخ ۱۸ فروردین ۱۳۵۸، چهار گروه مختلف به هم پیوستند و شورای فرماندهی ۱۲ نفرهای را تشکیل دادند. یکی از مواقع تاریخی کلیدی دیدار اواخر فروردین ۵۸ بود که در آن محسن رضایی و دیگر اعضا با امام خمینی دیدار کردند و پیشنهاد کردند که سپاه باید به طور مستقل و جامع اداره شود؛ نظری که امام نیز مورد تأیید قرار داد. در نهایت، بیانیه رسمی تأسیس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در تاریخ ۲ اردیبهشت ۵۸ صادر شد.
در مدت ۴۷ سال از تأسیس سپاه، هشت فرمانده به این مسئولیت منصوب شدهاند که هر کدام نمایانگر برههای خاص هستند. چهار فرمانده اولیه هرکدام برای مدت کوتاهی در این منصب فعالیت کردند، اما محسن رضایی توانست با ۱۶ سال فرماندهی رکوردی را به ثبت برساند. جواد منصوری، اولین فرمانده سپاه، توضیح داد که پس از انتصاب بنیصدر به عنوان فرمانده کل قوا، از آنجا که به فساد او اطمینان داشت، از این مسئولیت کنارهگیری کرد. پس از او، عباس دوزدوزانی به مدت سه ماه و سپس ابوشریف به مدت کوتاهی دیگر مسئولیتها را بر عهده گرفتند.
فهرست فرماندهان سپاه از ابتدا تا کنون به شرح زیر است:
**جواد منصوری:** اولین فرمانده سپاه که با هدف تثبیت نیروها در شرایط بحرانی استعفا داد و بعدها به دیپلماسی روی آورد.
**عباس دوزدوزانی:** به مدت سه ماه فرمانده سپاه بود و پس از آن به فعالیتهای سیاسی و اجتماعی مشغول شد.
**عباس آقازمانی (ابوشریف):** با تجربههای چریکی خود در صفوف سپاه قرار گرفت، اما مدت زمان فرماندهیاش کوتاه بود و او نیز بعد از مدتی استعفا داد.**تاریخچه فرماندهی سپاه پاسداران: از آغاز تا کنون**
فرماندهی سپاه پاسداران به تاریخ ثبت شده در اوایل انقلاب اسلامی ایران بازمیگردد. طبق گزارشات، ابتدا آقای بنیصدر حکم فرماندهی سپاه را صادر کرد، اما این حکم به دلیل اختلافات با سایر مسئولان نپذیرفته شد. در این شرایط، شخصی به امام خمینی مراجعه کرده و عنوان کرد که این حکم ضعیف و مستحکم نیست و تغییرات لازم است. امام، در ابتدا حکم را تایید کردند، اما امضای آن را به تعویق انداختند و در نهایت این حکم اجرایی نشد.
مرتضی رضایی در تیرماه ۵۹، حکم بنیصدر را فاقد اعتبار دانسته و تنها پس از دریافت تایید کتبی از امام فعالیت خود را آغاز کرد. تایید این حکم در تاریخ ۲۸ تیرماه ۵۹ انجام شد که امام در آن تأکید کردند بر لزوم اجرای احکام اسلام در سپاه.
محسن رضایی، که پس از مرتضی رضایی به عنوان یکی از فرماندهان سپاه انتخاب شد، به همراه دو نفر دیگر به فرماندهی منصوب شدند. در این راستا، شهید کلاهدوز از سوی دیگر فرماندهان به محسن رضایی اشاره کرد و در نهایت رضایی به عنوان فرمانده انتخاب شد و از سال ۶۰ تا ۷۶ در این سمت باقی ماند.
سردار سرتیپ پاسدار یحیی رحیم صفوی، در تاریخ ۱۹ شهریور ۷۶ به فرماندهی کل سپاه منصوب شد و پیش از آن موفق به کسب تجربههای زیادی در نیروی زمینی سپاه شد.
محمدعلی جعفری پس از ۱۰ سال فرماندهی رحیم صفوی، به این سمت منصوب شد. او سابقه فعالیت در عملیات ستاد مشترک و جانشینی نیروی زمینی سپاه را داشت و از سال ۸۶ تا ۹۸ فرمانده سپاه بود.
شهید حسین سلامی، به عنوان فرمانده بعدی سپاه نیز با کسب درجه سرلشکری منصوب شد، اما در همان دوران با شهادت خود اتفاقات جدیدی در سپاه رقم زد و اولین فرماندهای بود که به این سرنوشت گرفتار شد.
پس از شهادت سلامی، سردار محمد پاکپور به فرماندهی کل سپاه منصوب شد.
امروز سپاه پاسداران یک ساختار رسمی نظامی و امنیتی است که با فعالیتهای خود در دانشگاهها و پایگاههای نظامی، جایگاه خود را در عرصههای سیاسی و نظامی تثبیت کرده است. این سازمان به سمتی حرکت کرده که از حفاظت خیابانی و استقرار در ساختمانها به قدرتنمایی در یگانهای موشکی و دیگر توانمندیهای نظامی رسیده است.
