به گزارش خبرگزاریها، سرلشکر شهید «غلامحسین افشردی» ملقب به حسن باقری، یکی از مهمترین استراتژیستهای نظامی ایران در دوران نخست جنگ ایران و عراق بود. افکار و نوشتههای او بهخوبی نمایانگر واقعیتهای جنگ و اساس استراتژیهای نظامی در این دوره سه ساله است. در این برهه، دستاوردهای نوین و روشهای جدید نظامی به طور چشمگیری به کار گرفته شد که بخش عمدهای از آن به تفکرات عمیق این متفکر نظامی برمیگردد.
بر اساس گزارشها، با ورود سپاه به میدان نبرد و ایجاد هستههای اولیه مدیریت دفاعی-انقلابی، شهید باقری با ویژگیهایی چون تفکر نوین، قدرت تحلیل و دیانت مستحکم، بنیانگذار واحد اطلاعات عملیات رزمی شد. او به طور مداوم به بررسی وضعیت دفاعی و توان دشمن در خطوط مختلف میپرداخت.
پیش از تأسیس این واحد، اطلاعات بهدستآمده از دشمن پراکنده و غیرقابل اعتماد بود. این وضعیت باعث میشد که فرماندهی نتواند تصمیمات مؤثری اتخاذ کند. باقری توانست با راهاندازی این واحد، نقصهای اطلاعاتی را رفع کند و شناسایی و جمعآوری اطلاعات به عنوان یکی از نقاط قوت نیروهای خودی تبدیل شود.
وی با استفاده مؤثر از نقشهها و عکسهای هوائی، توانست درک عمیقی از وضعیت میدان نبرد بهدست آورد و با تجزیهوتحلیل شرایط سیاسی کشور، به طراحی سازمان رزم پرداخته و سطح فرماندهی و هدایت عملیات را ارتقا دهد.
باقری باور داشت که جنگ فرصتی برای شکوفایی ظرفیتهاست و نیروهای انقلابی میتوانند از الگوهای کنونی خارج شوند و به ابداع راهکارهایی بپردازند که دشمن را غافلگیر کند.
تفکر او در خصوص واحد اطلاعات عملیات رزمی و اهمیت آن در زمینه نظامی، نقش ویژهای ایفا کرد. باقری بهعنوان بنیانگذار این واحد، توانست با به کارگیری این ابزار، نقاط عطف مهمی در جنگ ایجاد کند و تابوهای ذهنی را بشکند.
سیاستهای رئیسجمهور وقت، بنیصدر، در تداخل با دیدگاههای امام خمینی (ره) قرار داشت و باعث انسداد در تصمیمگیریها در جبهه شد. سردار شهید «داود کریمی» به یاد میآورد که در جلسهای برای تعیین استراتژی جنگ، باقری به عنوان یکی از مفیدترین افراد در اتاق جنگ ظاهر شد و توانست با ارائه گزارشهای دقیق وضعیت دشمن، نقشی کلیدی ایفا کند.### عصبانیشدن و تصمیمگیری در جلسه مهم
در یک جلسه حیاتی، یکی از حاضران درخواست کرد که به جای او فردی دیگر پا به میدان بگذارد. در این لحظه، حسن باقری، فرمانده نظامی پیشین، با تاکید به فردی جوان گفت که به نقشه مراجعه کند. این جوان که تنها بیست یا بیست و دو سال داشت، در برابر جمعی از سران نظامی و نمایندگان امام، به تشریح وضعیت و بررسی محورها پرداخت. او به سرعت اطلاعات مربوط به نیروهای خود و همچنین وضعیت دشمن را بررسی کرد و پیشنهادهای خود را برای آغاز عملیات مطرح کرد.
### اهمیت اطلاعات در جنگ
یکی از محورهای اصلی در نوشتههای شهید باقری مربوط به برآورد اطلاعاتی دشمن و شناخت دقیق از خطوط دفاعی او بود. وی بر این باور بود که اطلاعات، خود هدف اصلی در عملیاتهاست و فرماندهان باید به خوبی از وضعیت خود و دشمن آگاه باشند تا بتوانند استراتژیهای مؤثری ایجاد کنند.
### نقش بیبدیل در هماهنگی و طراحی عملیات
باقری در هماهنگی واحدهای ستادی و طراحی مقدماتی عملیات نقشی کلیدی ایفا میکرد. او به شدت بر اهمیت تمرکز قوا در عملیاتهای نظامی تاکید داشت و معتقد بود که تجزیه قوای دشمن میتواند به موفقیت جبهه خودی کمک کند.
### نبوغ در عملیات بیتالمقدس
در عملیات بیتالمقدس، باقری توانست این اصول را عملی کند. در زمانی که نیروهای ایرانی در ۳۵ کیلومتری اهواز مستقر بودند، او تمرکز قوا را اولویت قرار داد. این استراتژی به ارتش ایران اجازه داد تا با جابجایی نیروهای دشمن، موقعیت خود را تقویت کند و به آزادسازی خرمشهر نزدیکتر شود.
### ارزیابی و هدایت در میدان جنگ
حسن باقری غالباً پس از آغاز عملیات، شخصاً در خط نبرد حاضر میشد تا وضعیت را بررسی کند. او با بررسی نقشه، نقاط ضعف یگانها را شناسایی و دستوراتی برای بهبود کارایی آنها صادر میکرد. موفقیتهای حاصله در تصرف نقاط کلیدی به دست آمده تحت هدایت او، برآیند دقیق اطلاعات جمعآوری شده بود.
### توجه به وضعیت روانی رزمندگان
باقری همواره برای روح و روان بسیجیان و رزمندگان نگران بود و در تلاش بود تا وضعیت روحی آنان را در شرایط دشوار بهبود بخشد.بسیاری از تحلیلگران و رزمندگان جنگ تحمیلی به ویژه به مسأله عقبنشینی اهمیت زیادی میدهند. در این راستا، شهید حسن باقری به تجربههای خود در عملیات رمضان اشاره کرده و میگوید: «در زمان عقبنشینی، ما خودمان ایستاده بودیم تا دیگر رزمندگان به عقب برگردند. چند باری تعدادی از نیروها عقب ماندند، اما بسیجیها نمیتوانند به عقب برگردند. این کار برای آنها بسیار دشوار است، زیرا با این اقدام، تمامی ایدئولوژی آنها تحت تاثیر قرار میگیرد.»
این نگرش عمیق نشاندهنده توجه ویژه باقری به ابعاد روانشناختی نیروهای رزمنده است. در این زمینه، سرلشکر غلامعلی رشید خاطرنشان میکند: «زمانی که فردی قرار بود با او همکاری کند، با تعیین خط کاری برایش، نقاط ضعف و قوت او را مورد توجه قرار میداد و در زمان مناسب او را تشویق میکرد. افرادی که تحت نظر او فعالیت میکردند، به پیشرفت کار خود توجه داشتند و این مسئله موجب رشد ایشان میشد. حسن باقری فردی تیزبین بود و توانایی شناسایی نقاط قوت تازهواردان را بهتر از دیگران داشت. بسیاری از کارمندان و فرماندهان اطلاعات و عملیات در جنوب، شاگردان او بودند. به عبارت دیگر، باقری تنها یک فرمانده و استاد نبود، بلکه شخصیتی با تجربه در تمامی ابعاد نظامی به شمار میرفت.»
منبع:
فرماندهان دفاع مقدس؛ شهید حسن باقری، سرمدی، سعید، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس سپاه، چاپ سوم، ۱۳۹۳
