**تأثیر تحریمها بر مردم ایران و تحلیل دیپلماتیک**
به گزارش خبردونی، محمدجواد ظریف، وزیر خارجه پیشین، در گفتوگویی با مجید تفرشی به ابعاد روانی و فرهنگی تحریمها اشاره کرد. وی اظهار داشت که تحریمها نه تنها اقتصاد مردم را به چالش میکشند، بلکه احساس حقارت و ناامیدی را نیز در میان آنها ایجاد میکنند. ظریف به نقل از دکتر جعفر صادق علاوی، وزیر بهداشت سابق عراق، ابراز کرد که این موضوع نشاندهنده عمق تأثیرات تحریمها بر عزت نفس و حس اجتماعی است.
وی به تجربه عراق در دوران تحریمهای شورای امنیت و حمله نظامی آمریکا اشاره کرد و آن را یادآور تحلیل رفتن اعتماد به نفس جمعی مردم این کشور دانست. به گفته ظریف، تحریمها هرگز به اهداف سیاسی خود دست نیافتند، اما در عوض، کشورها را به عنوان تهدیدی برای صلح جهانی معرفی کردند.
**امنیتیسازی و پیامدهای آن**
به نظر ظریف، یکی از کارکردهای اصلی تحریمها، امنیتیسازی کشورهایی است که با این مشکلات مواجه میشوند. این کارکرد باعث افزایش هزینههای تعامل با این کشورها میشود و آنها را در حوزه سیاست خارجی تضعیف میکند. در دوران جنگ عراق، ایران سعی کرد این تصویر منفی را از خود دور کند و در صدد منع نهادینه شدن آن برآمد.
**راهکارها و نقش مردم**
ظریف تغییر معادله قدرت را پیشنیاز اصلی خروج از بحران تحریمها دانست و تأکید کرد که مردم در این معادله نقشی حیاتی ایفا میکنند. او بر لزوم تقویت امید و رفاه جامعه تأکید کرده و بیان داشت که این امر نیازمند مقابله جدی با رانت و فساد داخلی است.
**مقابله با فساد و تقویت توان داخلی**
ظریف معتقد است که کشور در وضعیت مناسبی برای مقابله با رانت و فساد قرار دارد که نه تنها اقتصاد را تضعیف میکند بلکه اعتماد اجتماعی را نیز زیر سؤال میبرد. برای مقابله با تحریمها، اصلاح ساختارهای داخلی باید همزمان با تلاشهای دیپلماتیک پیگیری شود.
**نقش دیپلماسی در مواجهه با بحران**
ظریف یادآور شد که ایران در مواقع حساس از ابزارهای دیپلماتیک بهرهمند شده و تجربه مذاکرات قطعنامه ۵۹۸ را الگو دانست. همگرایی و حمایت ملی از تیم مذاکرهکننده در کسب نتایج مثبت تأثیرگذار بود.
**ابعاد منطقهای تحریمها**
در سطح منطقهای، ظریف به تضاد اهداف آمریکا، اسرائیل و کشورهای همسایه اشاره کرد. وی خاطرنشان کرد که در حالی که آمریکا میکوشد تا ایران را تضعیف کند، کشورهای منطقه حفظ ثبات ایران را حیاتی میدانند و این تضاد میتواند فرصتی برای دیپلماسی کشور فراهم کند.
**مدیریت شکافها**
یکی از وظایف مهم دیپلماسی ایران جلوگیری از همسویی کامل تهدیدها و مدیریت شکافها در سیاستهای منطقهای است. این اقدامات میتواند به تقویت موقعیت کشور در سطح بینالمللی کمک کند.اختلافات استراتژیک میان بازیگران منطقهای و جهانی به یک تهدید واحد برای ایران تبدیل شده است. بهمنظور مقابله با این وضعیت، سیاست خارجی ایران نیازمند اتخاذ رویکردی مبتنی بر واقعگرایی و دوری از توهم اتحاد میان دشمنان است. مدیریت مناسب شکافها و جلوگیری از همسویی دائمی با تهدیدات باید در مرکز استراتژیهای کلیدی ایران قرار گیرد تا فشارها قابل کنترل شوند.
**آسیب پیشبینیهای یکجانبه و خطرات خودکامگی**
محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه پیشین ایران، به خطرات ناشی از یکپارچهنگری در مورد جبهه مخالف اشاره کرده و هشدار میدهد که این نگاه میتواند منجر به خودکامگی در سیاستگذاری شود. چنین نگرشی نهتنها فرصتها را محدود میکند، بلکه میتواند به پیشبینیهای نادرست دامن زند که دشمنان نیز تمایل دارند ایران را در چنین وضعیتی تصور کنند. بر اساس نظر ظریف، اتخاذ سیاستهای واقعگرایانه و مبتنی بر شناخت تغییرات در روابط بینالملل میتواند زمینهساز عبور از بحرانها باشد.
**نقش ایرانیان خارج از کشور بهعنوان سرمایهای برای بهبود**
ظریف همچنین بر اهمیت ایرانیان مقیم خارج تأکید کرده و آنها را سرمایهای بینظیر برای رشد و توسعه معرفی میکند. این افراد میتوانند بهطور مالی موجب پیشرفت شوند و همچنین بهعنوان پلهای ارتباطی فرهنگی و علمی عمل کنند. برای تحقق این ظرفیت، کشور نیاز به ایجاد فضایی امن و جذاب برای سرمایهگذاران دارد تا آنها احساس کنند سرمایهشان در ایران محافظت میشود و بازده مناسبی دارد. تحقق این اهداف به اراده سیاسی و همگامی ملی نیاز دارد.
**پایان تهدید و آغاز فرصت؛ نگاهی مثبت به مردم**
ظریف بر این باور است که اصلیترین فرصت برای ایران، مردم آن هستند، چه در داخل کشور و چه در خارج. به گفته وی، اگر نظام تصمیم بگیرد که مردم را تهدید نبیند بلکه به آنها اعتماد کند، نشان از توانایی در رفع موانع داخلی و خارجی خواهد بود. تقویت حس تعلق و وفاداری میان مردم، بهعنوان یک رکن اساسی در تقویت ملی، در برابر تهدیدات کارآمد خواهد بود.
**درسهای مذاکرات و ضرورت اتحاد ملی**
ظریف در پایان به یادآوری تجربیات مذاکرات مربوط به قطعنامه ۵۹۸ پرداخت و تأکید کرد که ایران از دیپلماسی خود بهرهبرداری کرده و به حمایت ملی برای موفقیت مذاکره روی آورد. در نظر او، این اتحاد و تصمیمگیری معقول، به ایران اجازه داد تا مذاکرات را از موضعی مثبت مدیریت کند و به بنبست تاریخی غلبه کند. بدون پشتیبانی و اتحاد ملی، موفقیت در عرصه دیپلماسی به شدت کاهش مییابد.
**دعوت به عملگرایی سیاسی و پرهیز از شعارگرایی**
ظریف همواره بر لزوم عملگرایی سیاسی تأکید داشته و از شعارهای بیپشتوانه پرهیز کرده است. تحولات جهانی بهسرعت در حال تغییر است و سیاست ملی باید واقعگرا و آیندهنگر باشد و بهگونهای عمل کند که اختلافات بین بازیگران منطقهای و بینالمللی به نفع کاهش فشارها به کار گیرد.
**چشمانداز عبور از بحران با دیپلماسی و اتحاد ملی**
ایران در یک نقطه تاریخی قرار دارد که خروج از بنبست تنها با تدبیر جمعی ممکن است. تصمیمات استراتژیک نیازمند سازوکارهای قوی هستند، از جمله تقویت امید عمومی و مقابله با فساد. دیپلماسی فعال و مدیریت هوشمندانه ظرفیتهای داخلی و بینالمللی باید در محور سیاستگذاری قرار گیرد.
**ضرورت درک انسانی از مردم و فرصتهای ملی**
فرصتها در دل چالشها تنها زمانی شکوفا میشوند که مردم بهعنوان سرمایه اصلی کشور مورد توجه و اعتماد قرار گیرند. سرمایهگذاری ایرانیان مقیم خارج تنها زمانی محقق خواهد شد که احساس امنیت و آیندهای روشن برای آنها فراهم شود. فضای رقابتی شفاف و مشارکت واقعی باید بستری برای توسعه اقتصادی و فرهنگی باشد.
**دیپلماسی متوازن و آیندهنگر**
سیاست خارجی ایران نیازمند هوشمندی و شناخت درست از راهبردها و اختلافات بازیگران جهانی و منطقهای است. این دیپلماسی باید بهگونهای طراحی شود که از تبدیل تهدیدات به فرصتها جلوگیری کرده و از هر فرصتی برای مذاکره و کاهش فشارها بهرهبرداری کند.قدرتهای جهانی میتوانند به ایران کمک کنند تا از بحرانهای تحمیلی عبور کرده و زمینه رفع تحریمها را فراهم کنند.
تحریمها در حوزههای مختلف برای ایران چالشهای قابل توجهی ایجاد کردهاند. اما با توجه به تجارب گذشته و ارزیابی دقیق وضعیت فعلی، به نظر میرسد ایران این ظرفیت را دارد که با تقویت بنیانهای داخلی، ایجاد اتحاد ملی و مقابله با فساد و رانت، به همراه استفاده مؤثر از دیپلماسی و ایجاد اجماع ملی، نه تنها بر این چالشها فائق آید، بلکه فرصتهای جدیدی برای رشد و توسعه به وجود آورد. عناصر کلیدی شامل سرمایههای داخلی و خارجی، همبستگی داخلی و سیاستهای منطقی در عرصه بینالملل میتواند ایران را در گذر از بحران تحریم و امنیتی شدن، یاری کند و آیندهای متعادل و پیشرفته را برای آن به همراه آورد.
شرایط کنونی نیاز به تصمیمهای قاطع، تفکر جمعی و اراده سیاسی قوی دارد. ایران با بهرهگیری از تجربیات، منابع انسانی و همدلی ملی، میتواند به مسیر رفع تحریمها با عزت و کرامت ادامه دهد و زندگی متعادل و سازندهای را برای مردم و نسلهای آینده فراهم آورد.
