**نیلوفر مولایی**
همزمان با مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا، این پرسش در میان افکار عمومی مطرح است که آیا توافق احتمالی میتواند بر زندگی مردم تاثیر مثبت بگذارد یا خیر.
محمد عطریانفر، عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران، در یک گفتوگو به ریزش سرمایه اجتماعی در کشور اشاره کرد و گفت: سرمایه اجتماعی به معنای اعتماد و تعامل میان شهروندان و نهادهای حکومتی است. در سالهای اخیر، بهدلیل بحرانهای اقتصادی و نارضایتیهای سیاسی، این سرمایه به میزان قابلتوجهی کاهش یافته است. به گفته وی، دولت فعلی که بر اساس شعار «وفاق ملی» انتخاب شده بود، پس از اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ با کاهش اعتماد عمومی مواجه شده است.
عطریانفر همچنین بیان کرد که سرمایه اجتماعی زیر بنای انسجام و کارایی دولتهاست و شامل اعتماد به نهادهای حکومتی، انتظارات مثبت و روابط میان شهروندان و حکومت میشود. به اعتقاد وی، دولتهایی که سرمایه اجتماعی بیشتری دارند، بهتر میتوانند بحرانها را مدیریت کنند و پاسخگویی به شهروندان را تضمین نمایند.
وی به دلایل ریزش سرمایه اجتماعی در ایران اشاره کرد و گفت: کشور در سالهای اخیر با بحرانهای اقتصادی شدیدی روبرو بوده که شامل تورم بالا، سقوط ارزش پول ملی و افزایش فقر بوده است. این شرایط خشم عمومی را تشدید کرده و اعتماد به دولت را تضعیف کرده است.
عطریانفر همچنین به آغاز اعتراضات در دیماه ۱۴۰۴ به عنوان نشانهای از نارضایتی شهروندان از وضعیت معیشتی و سیاسی اشاره کرد. وی بیان داشت که این اعتراضات به همراه نفوذ گروههای خشونتطلب، بیاعتمادی مردم به نهادهای حکومتی را افزایش داده است.
نظرسنجیها نشان میدهد که بخش قابل توجهی از مردم به کارایی دولت در حل مشکلات اقتصادی بیاعتماد هستند و این موضوع نشان از انتظارات برآوردهنشده دارد.
عطریانفر در ادامه گفت: اگر توافق بر سر تحریمها منجر به بهبود وضعیت اقتصادی و رفاه عمومی شود، احتمال افزایش سرمایه اجتماعی وجود خواهد داشت. او ابراز کرد که علیرغم شعارهای دولت در زمینه وفاق و گفتوگوی ملی، در مواجهه با چالشهای اقتصادی و اجتماعی، دولت عملکرد چندان موثری نداشته و برخی از ناکارآمدیها به سیاستهای دیگر نهادها مرتبط است.
وی در پایان به پیامدهای ریزش سرمایه اجتماعی اشاره و خاطرنشان کرد که این مساله میتواند به کاهش مشروعیت دولت، گسترش بیاعتمادی و افزایش نارضایتی سیاسی منجر شود. او تاکید کرد که توافق احتمالی ایران و آمریکا، در صورت بهبود شرایط اقتصادی، میتواند تاثیرات مثبتی بر سرمایه اجتماعی داشته باشد.### تقویت اعتماد عمومی با بهبود شرایط اقتصادی
در بستر کنونی، امید و اعتماد اجتماعی موضوعات برجستهای به شمار میآیند. اگر توافقات به کاهش تحریمها، بهبود وضعیت اقتصادی و افزایش رفاه عمومی منجر شود، میتوان انتظار داشت که سرمایه اجتماعی تقویت گردد. بهبود معیشت و فراهم کردن فرصتهای اقتصادی بیشتر احتمالاً به افزایش اعتماد عمومی خواهد انجامید. همچنین، کاهش تنشهای بینالمللی نقشی حیاتی در این عرصه دارد، زیرا بهبود روابط با دیگر کشورها میتواند اضطراب جامعه را کاهش دهد و دولت را در اتخاذ تصمیمات مستقلتر از فشارهای خارجی قرار دهد.
### تأکید بر ضرورت توافق جامع
عطریانفر در این زمینه بیان کرد که توافقات صرفاً سیاسی یا امنیتی نمیتوانند به تنهایی موجب احیای اعتماد اجتماعی شوند. به گفته وی، مردم به نتایج ملموس معیشتی توجه دارند و اگر توافق با آمریکا تنها در سطح نمادین باقی بماند یا بهطور یکجانبه از سوی گروههای داخلی تفسیر شود، تأثیر واقعی بر اعتماد عمومی نخواهد داشت. توافقات باید همراه با شفافیت در سیاستهای اقتصادی، پاسخگویی به مطالبات اجتماعی و کاهش نابرابریها باشند تا بتوانند سرمایه اجتماعی را بازسازی کنند.
### لزوم تغییرات ساختاری در شرایط کنونی
وی همچنین اشاره کرد که کاهش سرمایه اجتماعی در ایران، به ویژه در دولت فعلی، نتیجه ترکیب بحرانهای اقتصادی، ناکارآمدیهای مدیریتی و بیتوجهی به اعتراضات اجتماعی است. اصلاح این وضعیت نیاز به تغییرات ساختاری و اقتصادی ملموس دارد که شرایط زندگی روزمره را بهبود بخشد. به گفته عطریانفر، گفتوگوی مستمر با جامعه مدنی، شفافیت و پاسخگویی در سیاستگذاریها، تعادل میان سیاست خارجی و رفاه داخلی و همچنین توافق با آمریکا، میتوانند ابزارهای مؤثری برای کاهش اضطراب اقتصادی و بازسازی اعتماد عمومی باشند. با این حال، وی تأکید کرد که بدون انسجام در سیاستهای داخلی و دولت پاسخگو، احیای سرمایه اجتماعی بهتنهایی ممکن نخواهد بود.
