به گزارش خبرگزاریها، دومین دوره مذاکرات میان ایران و ایالات متحده در روز سهشنبه در ژنو سوئیس انجام شد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران و استیو ویتکاف، نماینده رئیسجمهور ترامپ، رهبری هیئتهای دو کشور را بر عهده داشتند.
این مذاکرات در ساختمان اقامتگاه کنسول عمان در ژنو برگزار شد و بدر بوسعیدی، وزیر خارجه عمان، وظیفه انتقال پیامها میان دو هیئت را به عهده داشت. گزارشها حاکی از آن است که پس از پایان گفتگوها، هر دو طرف، به همراه وزیر خارجه عمان، واکنشهای مثبتی از خود نشان دادهاند.
سؤالی که در این زمینه مطرح میشود این است که نتیجه این مذاکرات چه خواهد بود. به طور کلی، طرف ایرانی عموماً از عبارات کلی و دیپلماتیک استفاده میکند و نمیتوان انتظار داشت که به سادگی به نتایج روشن اشاره کند. اعتماد به اظهارات ترامپ نیز مسئلهساز است، چرا که پیشتر او در موضوعات مشابه نیز دروغ گفته و در نهایت از اقدام نظامی حمایت کرده است.
مذاکرهکنندگان و دیگر مقامات مشخصاً بیاعتمادی به شرایط را از خود نشان داده و ابعاد منفی و مثبت مذاکرات را در نظر دارند. محسوس است که پیشرفت در مذاکرات ممکن است به اهداف نظامی ایالات متحده آسیب بزند، چرا که ارسال تسلیحات بیشتر به منطقه به نوعی انتقادآمیز است.
سؤالات متعددی در این زمینه مطرح میشود؛ از جمله اینکه آیا مقامات آمریکایی به دنبال یک توافق واقعی هستند یا صرفاً به دنبال توجیه اقدامات نظامی خود؟ همچنین، روابط غیرمستقیم این دو کشور و نقش عمان به عنوان میانجی ادامه دارد و این روند به وضعیت کنونی مذاکرات کمک کرده است.
در نهایت، پنج سناریو برای آینده مذاکرات ایران و آمریکا متصور است. این سناریوها شامل توافق سریع، شکست مذاکرات، ادامه مذاکره، حمله نظامی اسرائیل، و حمله نظامی آمریکا بعد از اعلام شکست مذاکرات است.
بهطور کلی، جلوگیری از جنگ و کاهش تنشها باید یکی از اهداف اصلی این مذاکرات باشد. واکنش بازارهای جهانی نفت و ارز به این مذاکرات نیز تأییدکننده نتایج موقتی آن است.در عمان، مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا بهطور محرمانه و همزمان با گفتگوهای ایران و گروه 1+5 برگزار شد. یکی از مهمترین نتایج این مذاکرات، پذیرش غنیسازی ایران از سوی ایالات متحده بود که به دستیابی به توافق برجام کمک کرد.
مذاکرات قبلی نیز در سال 1386 و در بغداد و درباره موضوع عراق انجام شده بود. همچنین در زمان حمله نظامی آمریکا به افغانستان و عراق، مقامات دو کشور به شکلی مستقیم با یکدیگر گفتگو کردند.
انتقادات به شیوه مذاکرات غیرمستقیم بهویژه از سوی برخی کارشناسان مطرح شده که معتقدند گفتگوهای مستقیم میتواند به نتایج بهتری منجر شود. علیاکبر عراقچی، وزیر خارجه ایران، بارها به این انتقادات پاسخ داده است.
در سطح جهانی، مذاکرات غیرمستقیم چندان رایج نیست؛ آخرین نمونه آن میان حماس و اسرائیل بود که در دوحه قطر و شرم الشیخ مصر با همکاری میانجیگران مختلف انجام شد.
نقش عمان در مذاکرات اخیر ایران و آمریکا و تقویت موقعیتش بهعنوان میانجی در منطقه، بهویژه در گفتگوهای سیاسی، برجستهتر شده است. عمان با داشتن روابط خوب با دو کشور رقیب، سعی دارد مانند سوئیس در خاورمیانه عمل کند و بر حفظ بیطرفی و تنشزدایی تمرکز کند.
بهعنوان مثال، در جنگ داخلی یمن، عمان از ورود به درگیریها خودداری کرد و بهعنوان محل اصلی مذاکرات میان طرفهای متضاد در این کشور ایفای نقش کرد. این کشور در دههها اخیر بهعنوان یک میانجی معتبر در روابط ایران با دیگر کشورها شناخته شده است.
نقش عمان بهویژه در میزبان شدن مذاکرات بین ایران و آمریکا و دیگر طرفهای بینالمللی، بهخوبی مشهود است. در دو دهه اخیر، عمانیها با ترتیب دادن زمینههای مذاکرات، به آزادی زندانیان در دو طرف کمک کردهاند.
در این میان، ژنو بهعنوان مکان جدیدی برای گفت و انجام مذاکرات بین ایران و آمریکا مطرح شده است. زمانی که مسافت سفر مقامات آمریکایی به عمان طولانی است، این شهر با فاصلهای مساوی از ایران و آمریکا انتخاب شده است.
روابط ایران با کشورهای اروپایی در حال حاضر به خوبی پیش نمیرود. همچنین، سوئیس بهعنوان یک کشور بیطرف میتواند میزبان مذاکرات تهران-واشنگتن باشد. مذاکرات قبلی رخ داده بین ایران و آمریکا در اقامتگاه سفیر عمان در رم برگزار شده بود که بهدلیل تنشهای اخیر، ادامهدار نخواهد بود.
۵- دلیل انتخاب عمان به جای ترکیه
در مراحل اولیه مذاکرات، ایران و ایالات متحده بر سر مکان گفتگوها به بحث و تبادل نظر پرداختند. در نهایت، ایران خواستار تغییر مکان مذاکرات از استانبول به مسقط عمان شد و آمریکا نیز با پذیرش این درخواست، عمان را به عنوان محل مذاکرات قبول کرد.
اما چرا تهران ترجیح داد عمان را انتخاب کند؟
– ایران به دنبال مقابله با فشارهای آمریکا مبنی بر مذاکرات تحت تهدید نظامی بود و اصرار داشت تا ایده خود مبنی بر مذاکره تحت شرایط برتر را به کار گیرد که در این زمینه موفق عمل کرد.
– ترکیه به عنوان یکی از قدرتهای منطقهای، از وزن زیادی برخوردار است و روابط نزدیک اردوغان با ترامپ نیز بر مبادلات دیپلماتیک تأثیر دارد. در حالی که عمان، با وجود روابط خوبش با آمریکا، از این نظر قابلیت کمتری دارد.
– فضای رسانهای در عمان کاملاً متفاوت از استانبول است. استانبول به عنوان یکی از مراکز رسانهای مهم در خاورمیانه، تعداد خبرنگاران و رسانههای زیادتری را در خود جای داده است، در حالی که عمان از نظر رسانهای محدودتر و کوچکتر است.
این رویکرد ایران در گذشته نیز مشهود بوده؛ به عنوان مثال، زمانی که ترامپ از طریق امارات پیشنهاد مذاکره به ایران ارائه داد، تهران گزینه عمان را برگزید.
– با انتخاب عمان به عنوان میزبان مذاکرات، ایران ضمن تشکر از این کشور برای همکاریهای متنوع، بر اهمیت نقش عمان در ارتباط با کشورهای دیگر و زمینههای مختلف بهویژه در موضوعات تحریمی تأکید میکند.
۲۹۲۱۵
