**محمدحسن نجمی:** **جنگ ۱۲ روزه** اسرائیل با ایران و هشت سال جنگ عراق با ایران، از نظرهایی با یکدیگر مشابه و از جهاتی متفاوت هستند؛ هرچند که تفاوتهای آنها بیشتر است. یکی از نکات مشترک، موضوع نفوذ است که به گفته **محسن رفیقدوست**، وزیر سپاه در دهه ۶۰، در حال حاضر میزان نفوذ افزایش یافته است. رفیقدوست که در دوران جنگ هشت ساله معاون محسن رضایی فرمانده کل سپاه بود، به دفاع از فرماندهاش پرداخته و مدعی است که درخواستهای رضایی برای تأمین سلاح و ملزومات، با مخالفت هاشمی رفسنجانی روبرو شد. او همچنین اعتقاد دارد که پذیرش قطعنامه ۵۹۸ به عنوان پایان دهنده جنگ، تحمیلی به بنیادگذار انقلاب اسلامی بوده است.
رفیقدوست در این مصاحبه به تحلیل جنگ ۱۲ روزه پرداخته و با قاطعیت اظهار میدارد که جنگ دیگری میان ایران و اسرائیل رخ نخواهد داد. او همچنین با یادآوری خاطراتی از دوران جنگ عراق، به سفرهایش برای تأمین تجهیزات نظامی و همچنین دیدارش با رهبر کره شمالی اشاره میکند. وی به نقل از سفیر کره شمالی، میگوید که اگر شرایط فراهم بود، او را به عنوان وزیر دفاع این کشور منصوب میکردند.
**متن کامل گفتوگوی خبرآنلاین با محسن رفیقدوست به شرح زیر است:**
**************************************************
***سوال اول درباره جنگ ۱۲ روزه و حملات اسرائیل به ایران است. به نظر شما غافلگیری ایران در این جنگ چه تأثیری داشت؟***
اگر پاسخ ما به حملات رژیم صهیونیستی تاخیر داشت، آنگاه غافلگیری معنا داشت. با این حال، ما همان روز پاسخ دادیم و بیان کردیم که این عملیات با یک برنامه مشخص آغاز شده است. به نقل از مقام معظم رهبری، اسرائیل ضربهای بزرگ خورد و خسارت اعلام شده معادل ۵۰۰ میلیارد دلار بود. ایران، که ۱۶۵ برابر اسرائیل است، واکنشهای مردمی را به خوبی احساس نکرد. همچنین، مهاجرت سریع از اسرائیل به کشورهای دیگر قابل توجه است و نشاندهنده ناامیدی در آنجا است. در ایران، این جنگ انسجام و اتحاد بین گروهها ایجاد کرده و همگان پشت رهبری ایستادند.
**مواردی مبنی بر ترور فرماندهان ایرانی در شب اول حمله وجود داشت. شما چه تأثیری برای نفوذ در این موضوع میبینید؟**
تفاوتهای قابل توجهی بین جمهوری اسلامی و رژیم صهیونیستی وجود دارد. کنترل جمعیت کوچکتر اسرائیل نسبت به جمعیت بزرگ ایران آسانتر است، اما نقدهایی نیز به مسئولین امر وجود دارد که باید نظارت بیشتری بر نفوذ داشته باشند. با این حال، بله، میتوان گفت که برنامهریزی قبلی برای کنترل این تهدیدات ضروری است.**تحلیل محسن رفیقدوست از نفوذ در ساختار سپاه:**
محسن رفیقدوست به ابعاد نفوذ در سپاه پاسداران پرداخته و با اشاره به تجربیات خود، از احساس خسارت روحی ناشی از این نفوذ سخن گفته است. وی خود را به عنوان اولین سپاهی ثبتنام شده معرفی کرده و تاکید دارد که نسبت به این نهاد، حساسیت خاصی دارد. او معتقد است که غفلتها سبب شده تا دشمنان توانسته باشند تا عمق روابط نزدیک و اهمیتدار سپاه نفوذ کنند.
رفیقدوست به طور خاص به گزارشهایی که حاکی از اطلاعات دقیق دشمن درباره زمان و مکان عملیاتهاست، اشاره کرده و بیان داشته که وجود چنین اطلاعاتی نشاندهنده نفوذ عمیق دشمنان در ساختار سپاه است. او اظهار داشته: “وقتی ساعت و محل جلسه را میدانند، نشان میدهد که تا دل حادثه آمدهاند.”
وی همچنین به شهادت سرداران سپاه در زمان حملههای اخیر اشاره کرده و تصریح کرده است که این عملیاتها به خوبی برنامهریزی شده بودند. با اشاره به عملکرد ضعیف پدافند و اطلاعات، رفیقدوست همچنان تعهد دارد که امید به کشف و دستگیری عوامل نفوذی از سوی وزارت اطلاعات و اطلاعات سپاه، افزایش یابد.
در جمعبندی، رفیقدوست به این نتیجه میرسد که نفوذ در سطوح ارشد سپاه و در مقایسه با زمان جنگ 8 ساله، بیشتر شده و از لزوم تقویت سامانههای اطلاعاتی و امنیتی سخن به میان آورده است. با اشاره به تجربیات شخصیاش، او به ضرورت طی مسیرهای جدی برای جلوگیری از نفوذ در آینده تاکید کرده است.عملیات مورد نظر با شکست مواجه شد و بررسیها نشان داد که عامل نفوذی شناسایی شده است.
**آیا این مسئله به خواب امام زمان مرتبط است؟**
این ادعا مطرح شده است. نیروهای بسیج در آن زمان به کار گرفته شدند، اما سیاستمداران سطح بالا در میان آنها نبودند. در طول تاریخ، شناسایی نفوذیها و داشتن تدابیر مقابلهای همواره ضروری بوده است.
**در دوران جنگ، تنها یک نفوذی اعدام شد.**
از نظر شما، تدابیر کنونی چیست؟
مهمترین نکته شناسایی دقیق افراد و مسئولیتها است. باید هر فردی که در مسئولیتهای کلیدی انتخاب میشود، بهدقت بررسی شود.
**آیا چنین شناساییهایی در جبهههای دهه ۶۰ انجام میشد؟**
بله، در طول جنگ، تعدادی از نفوذیها شناسایی و دستگیر شدند. انتظار میرفت که بلافاصله محاکمه و مجازات شوند، اما تنها در یک مورد این اقدام صورت گرفت.
**آیا در زمان اداره تدارکات جنگ، موارد نفوذی به چشم شما میخورد؟**
در عملیات والفجر ۸، ابتدا اعلام شد که تعداد غواصان ۱۰۰ نفر است، اما بعداً تعداد آنها به ۶۰۰۰ نفر رسید. روند تجهیز و خرید تجهیزات در آن زمان نیاز به دقت و هوشمندی داشت.
**این تجهیزات از کجا تأمین میشد؟**
تجهیزات بیشتر از کشورهایی با سواحل دریایی تأمین شده بود، و مذاکرات در این راستا مخفیانه انجام شد.
**شخصی به نام یعقوب نیمرودی، از عوامل نفوذی بود که مرتباً در پی ما بود.**
آیا او شخصاً حضور داشت یا از عواملش استفاده میکرد؟
او خود بهطور مستقیم حاضر میشد. حتی بعد از جنگ و در کمیتههای مختلف نیز او را شناسایی کردم و سعی کردم از او دوری کنم.
**برای شناسایی نفوذیها در دوران دفاع مقدس و اکنون، آیا دستگیری کافی است؟**
برخی اقدامات باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد، مانند گزینشهای دقیقتر و آموزشهای مستمر. این فرایند باید شامل نظارت بر نیت افراد نیز باشد.نیروهای مسلح کشور به شدت نیازمند تأمین تجهیزات و تسلیحات هستند. در ارائه گزارشی، یکی از مسئولان سابق تدارکات دفاعی، به بررسی پروتکلهای امنیتی در دوران جنگ پرداخت. او تأکید کرد که نظارت بر این پروتکلها هنگام جنگ به شکلی جدی رعایت میشد.
وی به شایعاتی اشاره کرد مبنی بر خرید تسلیحات از اسرائیل، و اظهار داشت که برخی افراد در تلاش بودند تا با نفوذ به سیستم، پیشنهاداتی غیرمنطقی ارائه دهند. به عنوان مثال، فردی که خود را افسر شهربانی زمان شاه معرفی کرده بود و قصد داشت تجهیزات را به قیمت نازلی به او بفروشد، در مواجهه با انتقاد او، متوجه عدم اعتبار این ادعاها شد.
در ارتباط با موضوع مک فارلین، این مقام دولتی اعلام کرد که هیچ گونه اطلاع یا دخالتی در این مسئله نداشته و تنها بعد از تحویل، متوجه شدهاند که ۵۰۰ موشک ناقص دریافت شده است که توانستهاند آنها را تعمیر کنند.
وی همچنین اشاره کرد که به دلیل وجود تسلیحات بسیاری از کشورهای غربی، تأمین مهمات از سوئیس به سهولت امکانپذیر بود. سوئیسیها به این خریدها به شکل محرمانه پرداخته و شرط کرده بودند که انتشار اطلاعات مربوط به خریدها صورت نگیرد.
در ادامه، به مشکلاتی که ایران برای تأمین موشکهای «هاک» و «تاو» تجربه کرده بود، پرداخته شد. این مقام سابق توضیح داد که دلیل این امر سیاستهای آمریکا برای جلوگیری از دسترسی ایران به این تسلیحات بود. در نهایت، با تلاشها و ابتکارات داخلی، ایران توانسته است به تولید سیستمهای موشکی پیشرفتهتری دست یابد.
وی در مورد ساخت انواع تجهیزات نظامی، به یک جلسه با امام خمینی اشاره کرد و گفت که در این جلسه گزارشی درباره تولید سلاحهای مختلف ارائه داده است. امام خمینی تأکید کردند که نباید به دنبال ساخت بمب اتم بود و توضیحاتی درباره خطرات آن دادند.
به گفته این مقام، با تلاشهای گذشته، اکنون ایران توانسته است به خودکفایی در حوزه دفاعی برسد و نمونههایی از موشکهای پیشرفته را تولید کند. وی بیان کرد که در حال حاضر ایران موشکهایی با بردهای بسیار بالا دارد و به این ترتیب، کشور در زمینه دفاعی به سطح خوبی از خودکفایی رسیده است.**ایران در زمره قدرتهای جهانی قرار دارد**
یکی از شخصیتهای مهم به بیان دیدگاههای خود در خصوص روابط پیشین ایران و کره شمالی پرداخت. در آن زمان، ایران به کره شمالی به عنوان یک شریک سیاسی متکی بود و فرصتی برای ملاقات با کیم اون سونگ، رهبر سابق کره شمالی، دست داد. وی به یاد میآورد که در یکی از نشستها کیم به او گفت: “چرا به کشور عقبافتاده کره شمالی میآیید؟ بهتر است خودتان کشور را بسازید.” این دیدار به گونهای نشان داد که کره شمالی نیز با چالشهای داخلی روبهرو بود.
این شخصیت همچنین به یادآور شد که در سال ۶۷ مجلسی که تشکیل شده بود به او رأی نداد و اظهارات سفیر کره شمالی به او، مبنی بر اینکه او را از ایران میبرد تا به عنوان وزیر دفاع در کره شمالی فعالیت کند، حکایت از روابط نزدیکی دارد که دو کشور در آن زمان داشتهاند.
وی یادآور شد که در آن دوران، آقای هاشمی رفسنجانی به دنبال پایان دادن به جنگ بود و این موضوع در تصمیمگیریها در مجلس تأثیرگذار بود. شخصیت مورد بحث در ادامه به انتصابهای داخلی در وزارت سپاه اشاره کرد و بر لزوم همکاری و توافق در سطوح بالای نظام تأکید کرد.
نهایتاً، وی تأکید کرد که آتشبس به دستور امام خمینی، رئیسجمهور وقت، امری سخت و دشوار بود، چه بسا که در ابتدا، جنگ تا پیروزی شعار اصلی نظام محسوب میشد. این چرخه از تصمیمات و تغییرات، نگاهی ماخولیایی به آن دوران را ارائه میدهد و نشاندهنده پیچیدگیهای سیاسی و نظامی در ایران پس از جنگ است.امام خمینی در نامهای تأکید کردهاند که خواستار خروج آمریکاییها از کشور هستند، اما جزئیات بیشتری از این نامه در دسترس نیست. یکی از مسئولان که پس از کنارهگیری از وزارت در حال استراحت بود، در مورد این موضوع ابراز بیاطلاعی کرد.
در گفتوگویی درباره روابط ایران و سوریه در زمان جنگ هشت ساله، اشاره کرد که توانسته است ارتباط نزدیکی با دولت سوریه برقرار کند. او به طور خاص به حمایتهای مهم سوریه از ایران در این دوران اشاره کرد و گفت که در دمشق آشیانهای برای ذخیرهسازی تجهیزات نظامی داشته است.
او به یک تجربه خاص در عملیات فاو اشاره کرد که در آن زمان، احساس خطر بابت کمبود مهمات وجود داشت. وی بعد از صحبت با برادری که از فرماندهان ارشد بود، ابتدا باید با وزیر دفاع سوریه تماس میگرفت.
وی خاطرنشان کرد که در شرایط حساس جنگ، با نیاز فوری به مهمات، به سرعت اقدام کرده و تعدادی هواپیما برای حمل تجهیزات به دمشق اعزام کرده است. با مساعدتهای لازم از طرف سوریه، توانسته ظرف ۲۴ ساعت هزار تن مهمات تهیه کند و به عملیات ادامه دهد.
او در پاسخ به این سؤال که آیا در صورت لزوم دوباره میتوان به کمک بلوک شرق امیدوار بود، مثبت پاسخ داد و گفت که در جنگ، هرچند شوروی کمک چندانی نکرد، اما دیگر کشورها از جمله لهستان و بلغارستان بارها به ایران یاری رساندند.مجارستان و یوگسلاوی تا مدتی تأمینکننده اصلی خریدهای نظامی ایران بودند، اما تغییراتی در این روند پس از سفر فردی به چین کمونیستی به وقوع پیوست. این فرد موفق شد با دنگ شیائوپینگ دیدار کند و قراردادی برای خرید تجهیزات نظامی به امضا برساند. در حالی که محمولههای قبلی به وزن هزار تن میرسید، اولین سفارش از چین ۳۵ هزار تن بود و شامل موشکها و تجهیزات دیگر میشد.
با توجه به شرایط کنونی، این فرد بر این باور است که چین به عنوان یک شریک استراتژیک، احتمالاً در صورت نیاز ایران به کمک، پاسخ مثبت خواهد داد، زیرا ایران را به عنوان یک قدرت برای مهار آمریکا میشناسد. وی تأکید کرد که در پشت جنگها و تنشهای اخیر، کشورهایی به جز آمریکا نیز قرار دارند و در نهایت نسبت به قدرت نظامی ایران احساس نگرانی میکنند.
این تحلیلگر به واکنشهای اخیر رهبری کشور در برابر تهدیدات اشاره کرد و از شناخت عمیق فرماندهی از نیروهای نظامی سخن گفت. وی همچنین به تولید بمبافکنها در ایران اشاره کرد و بر این اعتقاد است که با وجود برخی کمبودها، کشور از نظر دانش نظامی در سطح بالایی قرار دارد.
بحثهایی درباره تأمین جنگندههای روسی همچون سوخو ۳۵، در حالی که برخی بر این باورند که نیازی به آنها نیست، ادامه دارد. این فرد بر اهمیت توانمندیهای داخلی در تولید تجهیزات نظامی تأکید کرد و به استفاده از قدرت موشکی ایران در نبردهای اخیر اشاره نمود.
وی همچنین به همکاریهای روسیه با ایران در زمینه تأمین سامانههای دفاعی مانند اس ۳۰۰ و اس ۴۰۰ اشاره کرد و بیان داشت که این همکاریها در حال حاضر در راستای تقویت توان نظامی کشور موثر است. در این راستا، تشکیل شورای دفاع به ریاست رئیسجمهور نیز به منظور تجمیع قدرت و هدایت بهتر در امور نظامی مطرح شده است.جمعآوری مراکز تصمیمگیری در یک نقطه مشخص، شامل فرماندهان نظامی نیز میشود.
**آیا این موازیکاری با شورای عالی امنیت ملی است؟**
بله، در حال حاضر، قدرتها به تفویض شدهاند. آن تصویبکننده مانند مجلس عمل میکند و این یکی همانند دولت است.
**اگر جنگی اتفاق بیفتد، آیا بلافاصله پس از پرتاب اولین موشک اسرائیل به تهران، آسمان پر از موشکهایی خواهد شد که اسرائیل را نابود میکنند؟**
تقریباً این پیشبینی وجود دارد. اگر اسرائیل آمادگی خود را ثابت کند، برآورد مقام معظم رهبری که نابودی اسرائیل خواهد بود، نزدیکتر میشود. به طور یقین، در عرض چند ثانیه پس از پرتاب اولین موشک، آسمان منطقه مملو از موشکهایی خواهد شد که اسرائیل را هدف قرار میدهند.
**آیا الان مانند گذشته، تاخیر چند ساعتهای وجود ندارد؟**
خیر.
**آیا در دوره فرماندهی ۱۲ روزه، رهبری مستقیماً در این موضوع دخالت داشته است؟**
بله، در شرایط بحرانی، رهبری همواره مسئولیت را بر عهده دارد و ایشان هم فرماندهی مستقیم داشتند.
**برخی معتقدند که تصمیم به آتشبس از طرف دولت اتخاذ شد و نظام آن را نمیخواست. نظر شما چیست؟**
نمیتوانم نظر دقیقی بدهم.
**تحلیل شما چیست؟**
اینکه در طی این مدت، واسطههای متعددی وارد عمل شدند.
**منظورم پذیرش آتشبس از سوی ایران بود.**
تصور من این است که در آن ۱۲ روز، بیش از هزار نفر در ایران جان خود را از دست دادند. بدون شک در صورت ادامه درگیری، این تعداد بیشتر میشد. مقام معظم رهبری بر اساس محاسبات خاص خود، تصمیمگیری کردند. ما توانستهایم مراکز حساس نظامی اسرائیل را هدف قرار دهیم، اما آنها چند نقطه از مناطق مسکونی ما را مورد حمله قرار دادند. این یک تفاوت اساسی میان دو طرف است.
**به نظرتان به تجهیزات جدید نیاز است؟**
اکنون دیگر نیازی به این موضوع نیست. ما به خودکفایی رسیدهایم و حتی ممکن است در صورت عدم توافق، بخشی از صادرات ما شامل مهمات باشد. بر اساس وضعیت فعلی، از لحاظ دفاعی به طور کامل خودکفا هستیم و در تولید پهپاد و موشک از کشورهای برتر جهان محسوب میشویم. بنابراین به نظر میرسد که حمله زمینی به ما انجام نخواهد شد.
**پس نتیجهگیری شما این است که جنگی نخواهد شد؟**
بله، به همین شکل است.
