### بحران آب در ایران: از هشدار به مخاطره ملی
مظاهر گودرزی گسترش بحران آب در ایران را بهعنوان یک تهدید جدی برای دیار اجتماعی و اقتصادی کشور معرفی کرد. نیما شکری، که مدیر مرکز ژئو انفورماتیک در دانشگاه صنعتی هامبورگ و مدرس سابق دانشگاههای بوستون و منچستر است، این وضعیت را «مخاطره ملی» نامید. وی معتقد است که بحران آب در ایران ناشی از سیاستهای کلانی است که در طول سالها شکل گرفته و اکنون کشور را به بنبست آبی کشانده است. شکری با بیان اینکه در ایران محیط زیست در اولویت قرار ندارد، تأکید کرد که این معضل فراتر از مدیریتهای فردی و ناشی از سیاستهای کلان پرهزینه است.
وی به فرونشست زمین بهطور سالانه ۳۰ سانتیمتر اشاره کرد و گفت این میزان تقریباً ۶۰ برابر حد مجاز است. شکری همچنین اظهار داشت که برخی آسیبهای محیط زیستی ایران دیگر قابل جبران نیستند.
در ادامه این گفتگو، شکری به تبیین بحران آب پرداخت و بیان کرد که مصرف آب در ایران بهطور مداوم از ظرفیتهای طبیعی فراتر رفته است. او اضافه کرد که این وضعیت از مرحله هشدار گذشته و به یک تهدید ملی تبدیل شده است.
او در پاسخ به این سؤال که آیا این شرایط قابل پیشبینی بود، گفت با توجه به تصمیمات اتخاذ شده، در غیر این صورت جای تعجب داشت. شکری به مثالهایی از عدم مدیریت صحیح منابع آبی اشاره کرد و خاطرنشان کرد که حکمرانی بهینه در حوزه آب امری حیاتی است.
بهعلاوه، او با انتقاد از بهکار بردن عبارت “سوءمدیریت” برای توصیف وضعیت کنونی، تأکید کرد که این واژه بار معنایی مشکلات موجود را بهدرستی نشان نمیدهد. او تأکید کرد که حتی تغییرات در سیستمی با مدیران різا نمیتواند بهدلیل سوءمدیریت باشد بلکه مشکلات ناشی از خطاهای سیاستگذاری راهبردی است.
شکری در پایان به سیاستهای کلان کشور اشاره کرد و گفت که اثرات این سیاستها بر مشکل آب کشور غیرقابل انکار است.### سیاستهای پرهزینه و چالشهای کشاورزی در ایران
در سالهای اخیر، سیاست خارجی کشور ایران به دلیل هزینههای سنگین آن به مسئلهای بحرانی تبدیل شده است. این موضوع نه تنها بر کیفیت شغلها تأثیر منفی گذاشته، بلکه موجب کاهش تولیدات کشاورزی نیز شده است. بهگونهای که کشاورزان برای تأمین نیازهای خود مجبور به حفر چاههای عمیق برای کشت محصولات زراعی مانند گوجهفرنگی و خیار هستند. این امر ناشی از ناکامی در ارائه تکنولوژیهای نوین به کشاورزان و عدم توانایی در ایجاد مشاغل جدید است.
نتایج این سیاستگذاری دو جنبه مهم دارد: نخست، کمبود سرمایهگذاری در داخل کشور و دوم، عدم دسترسی به تکنولوژیهای بهروز. به عنوان مثال، در حالی که امکان بررسی خاک اروپا به سادگی وجود دارد، در ایران چنین امکاناتی محقق نشده است.
#### نگاهی به تغییرات اقلیمی
برخی بر این باورند که بحران آب در ایران ناشی از کاهش بارشهاست. در این راستا، اشاره به دریاچه ارومیه نشاندهنده محدودیتهای غیرقابل انکاری است. سدهای متعددی که در اطراف این دریاچه ساخته شدهاند باعث شده آب به آن نرسد و ادعای تغییر اقلیم به عنوان عامل اصلی بحران، یک بهانه به شمار میرود.
#### اولویتها و چالشهای جبرانناپذیری
موضوع اصلی در این وضعیت، مدیریت نادرست اولویتهاست. با وجود بودجههای کلان، هزینه کردن آن در زمینه محیط زیست چندان محتمل به نظر نمیرسد. همچنین، کارشناسان بر این باورند که برخی از مشکلات، مانند فرونشست خاک، به حالت برگشتپذیری نخواهند داشت و بخشهای قابل توجهی از منابع طبیعی کشور به راحتی قابل جبران نیست.
#### مقایسه با کشورهای همسایه
در این میان، وضعیت آب و مدیریت آن در کشورهای همسایه ایران نیز بررسی شده است. به عنوان مثال، عربستان سعودی تصمیم به ممنوعیت تولید گندم و یونجه بهمنظور حفاظت از منابع آب خود گرفت. این استراتژی باعث میشود که استفاده از آب برای نسلهای آینده حفظ شود. به همین ترتیب، کشورهای مانند امارات و قطر نیز تأکید دارند که نباید با آب با ارزش، محصولاتی مانند گوجهفرنگی تولید کرد.
بهطور کلی، چالشهای موجود در حوزه کشاورزی و مدیریت منابع آبی در ایران نیازمند بازنگری جدی در سیاستگذاریها و استراتژیهای کلی است تا بتوان به راهحلهای پایدار و مؤثر رسید.### وضعیت بحران آب و فرونشست زمین در ایران
در ایران، تولیدکنندگان محصولات کشاورزی مانند گوجه و خیار به دنبال حداکثر کارایی در استفاده از منابع آبی هستند. این تلاشها به منظور افزایش بهرهوری در دورانی صورت میگیرد که آینده کشور و نسلهای جوان با خطراتی جدی روبهرو است. بهرغم دانش و تجربیات موجود در این زمینه، به علت عدم توجه به مسائل زیستمحیطی و منابع آبی، تغییرات مثبتی مشاهده نمیشود.
#### نرخ فرونشست زمین
در حال حاضر، برخی مناطق ایران با نرخ فرونشست زمین تا ۳۰ سانتیمتر در سال مواجهاند در حالی که حد استاندارد این پدیده ۵ میلیمتر است. به همین دلیل، فرونشست در این مناطق با حدود ۶۰ برابر حد مجاز روبرو است که زنگ خطر جدی را به صدا درآورده است.
#### مناطق تحت تأثیر
استان اصفهان یکی از مناطقی است که بیشترین میزان فرونشست زمین را تجربه میکند. عواملی چون برداشت آب، جمعیت و تغییرات آب و هوایی در شدت این پدیده مؤثر است، اما راهکارهایی برای کنترل آن وجود داشت که مورد غفلت قرار گرفتهاند.
#### تردید در مورد ایده “ابردزدی”
در زمینه ایده “ابردزدی”، هیچ اطلاعاتی مبنی بر وجود چنین فناوریای تا به حال تأیید نشده است. با این حال، برخی اعتقاد دارند ممکن است در آینده گزارشاتی در این زمینه منتشر شود که این نظریه را تأیید کند.
#### مدیریت منابع آبی
با وجود بارشهای اندک در ایران، بسیاری بر این باورند که امکان مدیریت منابع آبی وجود داشت. تأکید بر استقلال در منابع آبی و نظام مدیریتی، به شدت بر امنیت و آینده نسلهای جوان تأثیرگذار است. در شرایط کنونی، اگر سیاستهای مناسب پیادهسازی نشود، کشور مجبور به فروش آب یا تحمل فرسایش خاک خواهد بود.
به رغم این مسائل، طرحهایی از سوی مقامات دولتی برای ارتقاء آگاهی عمومی را میتوان نقطه امیدی برای آینده تلقی کرد. اگرچه توجه به مسائل زیستمحیطی در گذشته کمتر مورد توجه قرار گرفته، اما امیدها برای رسیدن به یک سیاست جامع در حوزه منابع آب و محیط زیست افزایش یافته است تا نسلهای آینده کشور در امنیت قرار گیرند.
