**الهه جعفرزاده:** در سالهای اخیر، نمایش بدن نیمهبرهنه کودکان در تبلیغات تلویزیونی و شبکههای اجتماعی به یک چالش جدی در زمینه حقوق کودک تبدیل شده است. این معضل، که ابعاد حقوقی، روانشناختی و اجتماعی آن کمتر بررسی شده، میتواند آثار مخربی بر نسل آینده بگذارد.
دکتر محمدمهدی سیدناصری، حقوقدان و پژوهشگر در زمینه حقوق بینالملل کودکان، در گفتوگویی با خبرآنلاین نسبت به افزایش استفاده ابزاری از تصاویر کودکان هشدار داده و اظهار کرده است: «بر اساس آمار، حدود ۶۵ درصد از تبلیغات کودکمحور در ایران حق حریم خصوصی و کرامت کودکان را نادیده میگیرد و نتایج روانی و اجتماعی قابل توجهی به همراه دارد. همچنین، تحقیقی از دانشگاه تهران در سال ۲۰۲۳ نشان میدهد که ۷۸ درصد والدین و معلمان ایرانی نگران تأثیرات منفی این نوع نمایشها بر روان کودکان هستند.»
### رسانهها و هویت کودکان/ استفاده تجاری از بدن کودک و خلأ قانونی
سیدناصری در آغاز گفتوگوی خود به نقش قابل توجه رسانهها در زندگی کودکان اشاره کرده و افزود: «امروزه، رسانهها و شبکههای اجتماعی تأثیر عمیقی در شکلدهی به هویت و رفتار کودکان دارند که این فرایند ممکن است امنیت روانی و حریم خصوصی آنان را به خطر بیندازد.»
این حقوقدان تاکید کرد که کودکان توانایی تشخیص خطرات محتوای رسانهای را ندارند و هرگونه سوءاستفاده از بدن و هویت آنها میتواند عواقب جبرانناپذیری به همراه داشته باشد. او همچنین به کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل اشاره کرد که بر حق حریم خصوصی و محافظت از کودکان تأکید میکند و گفت: «با این حال، در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، خلأ قانونی و نبود نظارت مناسب باعث شده است که بدن کودکان در تبلیغات به ابزاری تجاری تبدیل شود.»
### تلویزیون؛ میدان اصلی بهرهکشی تصویری/ ۶۵ درصد تبلیغات کودکمحور، ناقض حریم خصوصی
سیدناصری در ادامه به وضعیت تبلیغات کودکمحور در ایران پرداخت و بیان داشت: «تلویزیون به عنوان یکی از رسانههای سنتی، نقش مؤثری در شکلدهی نگرشهای عمومی ایفا میکند. در ایران، تولیدکنندگان تبلیغات بچهها، شامل تبلیغات پوشک و غذای کودک، گاه بدون رعایت ملاحظات اخلاقی، بدن کودکان را به شکل نیمهبرهنه نشان میدهند.»
او افزود: «تحقیقات نشان میدهند که تقریباً ۶۵ درصد از تبلیغات کودکمحور در ایران بدون توجه به حریم خصوصی و کرامت کودکان، به شکل نگرانکنندهای طراحی شدهاند.» سیدناصری همچنین به رشد شبکههای اجتماعی اشاره کرد که چالشهای جدیدی به همراه دارد.**مقالهای تحت عنوان «نیاز به حفظ حریم خصوصی کودکان در برابر تبلیغات» منتشر شد که به چالشهای موجود مرتبط با نمایش بدن کودکان در رسانهها پرداخته است. بر اساس دادهها، حدود ۴۵ درصد از کودکان ایرانی در سنین ۸ تا ۱۴ سال، دارای حسابهای کاربری در شبکههای اجتماعی هستند. این حسابها بهوفور حاوی تصاویری از بدن و فعالیتهای شخصی آنان است. این وضعیت، موضوعاتی مانند بهرهکشی تجاری و فرهنگی را مطرح میکند که به فرزندان میآموزد با استانداردهای غیرواقعی و دیدگاه کالایی به بدن خود برخورد کنند.**
**در این راستا، سیدناصری با تأکید بر حقوق قانونی، بیان کرد که بدن کودک به هیچ عنوان نباید بهعنوان ابزار تبلیغاتی استفاده شود و باید تحت حفاظتهای قانونی قرار گیرد. کنوانسیون حقوق کودک نیز به وضوح بر مسئولیت دولتها، والدین و رسانهها تأکید دارد. وی همچنین به قوانین داخلی اشاره کرد که بر اساس آنها، بهرهکشی از کودکان جرم محسوب میشود، هرچند که نداشتن آییننامههای خاص سبب میشود تبلیغات ناپسند به راحتی جریان یابد.**
**این کارشناس حقوقی افزود که در سطح جهانی، کشورهایی نظیر ایالات متحده و اعضای اتحادیه اروپا با وضع قوانین سختگیرانه و نظارتهای مستقل، موفق به کاهش این نوع تبلیغات شدهاند. بهویژه در اتحادیه اروپا، قوانین سختگیرانهای برای نمایش بدن کودکان وجود دارد که هدف آن حفظ هویت و حریم خصوصی آنان است.**
**در بخش دیگری از تحلیلهای سیدناصری، تأثیرات روانشناختی نمایش بدن کودکان نیز مورد بررسی قرار گرفت. وی بیان کرد که نمایش بدن در رسانهها میتواند عوارضی چون اضطراب اجتماعی، اختلال در هویت بدنی و کاهش اعتماد به نفس را بههمراه داشته باشد. همچنین، تحقیقات دانشگاه هاروارد نشان میدهد که کودکانی که در تبلیغات شرکت دارند، در مقایسه با همسالان خود، نمرات پایینتری در سلامت روان و مهارتهای اجتماعی کسب میکنند.**
**وی در پایان به عادیسازی بهرهکشی از کودکان در جامعه اشاره کرد و هشدار داد که این نوع مواجهه میتواند حساسیت اخلاقی جامعه را نسبت به حریم خصوصی کودکان کاهش دهد.**کودکان در معرض خطر بهرهکشی و سوءاستفاده قرار دارند؛ بهطوری که این بیتفاوتی باعث میشود که جامعه، کودک را به عنوان یک کالا تلقی کند. پژوهشهای داخلی نشان میدهند که ۷۸ درصد والدین و معلمان ایرانی از تأثیرات منفی نمایش بدن کودک در تبلیغات نگرانند.
در این راستا، تحقیقاتی که در دانشگاه تهران در سال ۲۰۲۳ انجام شده، نگرانیهای جدی در مورد حقوق کودکان را مورد توجه قرار داده است. این پژوهشگر بیان میکند که تبلیغات محصولات کودکانه، نظیر پوشک و لباس، گاه کودکان را در قابهای نیمهبرهنه و با حرکات تحریکآمیز به تصویر میکشد. این نوع تبلیغات نه تنها حقوق کودک را زیر سوال میبرد بلکه با استانداردهای اخلاقی و فرهنگی جامعه نیز تضاد دارد.
در سطح جهانی، تحقیقات یونیسف بهتازگی هشدار دادهاند که افزایش محتوای کودکمحور در شبکههای اجتماعی، به ویژه تصاوير نيمهبرهنه، ممکن است خطرات جدی را برای کودکان ایجاد کند.
در پایان این بحث، این حقوقدان بر ضرورت اتخاذ راهکارهایی چند بعدی در زمینه حقوقی، روانشناختی و اجتماعی تأکید میکند. از جمله این راهکارها میتوان به تدوین قوانین منسجم برای تبلیغات کودکانه، آموزش والدین و رسانهها درباره پیامدهای روانی و اجتماعی نمایش بدن کودک، و همچنین حمایت از کودکان در برابر فشارهای روانی اشاره کرد.
او به جامعه هشدار میدهد که نمایش بدن کودکان در تبلیغات یک مسأله صرفاً تجاری نیست بلکه چالشی حقوقی و اجتماعی است که باید به آن پرداخت. کودک باید به عنوان یک انسان با کرامت و حرمت مورد توجه قرار گیرد و حفظ سلامت روان و امنیت او وظیفهای همگانی است.
