الهه جعفرزاده: در دنیای امروز که با سرعت بالایی در حال حرکت است، کمخوابی به وضعیت رایجی تبدیل شده و عواملی همچون شببیداری، کار زیاد و استفاده مداوم از دستگاههای دیجیتال موجب شدهاند خواب به نخستین قربانی شیوه زندگی مدرن تبدیل شود. پژوهشها نشان میدهند کمخوابی بهویژه کاهش خواب به زیر ۶ ساعت در شب تنها موجب خستگی روز آتی نمیشود، بلکه میتواند بهطور جدی بر سلامت جسمی و روانی تاثیر منفی بگذارد و خطر ابتلا به بیماریهای مزمن را افزایش دهد.
قلب و عروق؛ آسیبپذیری اولیه
یکی از سیستمهایی که به شدت از کمخوابی صدمه میبیند، سیستم قلب و عروق است. خواب ناکافی میتواند هورمونهای استرس مانند کورتیزول را افزایش دهد که در پی آن فشار خون بالا و آسیب به دیواره رگها به وجود میآید. تحقیقات طولانیمدت نشان دادهاند افرادی که بهطور مداوم کمتر از ۶ ساعت میخوابند، با خطر بالاتری برای مبتلا شدن به بیماریهای قلبی، سکته مغزی و آریتمی مواجه هستند. در واقع خواب شبانه به بدن این امکان را میدهد تا فشارهای روزمره را بازنشانی کند؛ بنابراین، کاهش این زمان موجب انباشته شدن آسیبها میشود.
متابولیسم و وزن؛ تغییر در هورمونها
کمخوابی اثر مستقیمی بر روی هورمونهای تنظیمکننده اشتها دارد. کاهش خواب باعث افزایش هورمون گرسنگی (گرلین) و کاهش هورمون سیری (لپتین) میشود که این وضعیت تمایل به غذاهای پرکالری و شیرین را افزایش میدهد. از این رو، بررسیها ارتباط معناداری بین خواب ناکافی و چاقی، دیابت نوع ۲ و مقاومت به انسولین یافتهاند. همچنین، بدن در شرایط کمخوابی توانایی تنظیم قند خون را با دشواری بیشتری انجام میدهد.
مغز و سلامت روان؛ از افت تمرکز تا افسردگی
کمخوابی کمتر از ۶ ساعت بهطور مستقیم بر عملکرد مغز تاثیر میگذارد. از کاهش تمرکز و ضعف حافظه تا افزایش خطاهای شناختی، این موارد از عواقب بارز کمخوابی هستند. بر اساس مطالعات، خواب ناکافی به افزایش اضطراب، تحریکپذیری و خطر ابتلا به افسردگی مرتبط است. در طول خواب، مغز اطلاعات را پردازش و حافظه را تقویت میکند؛ اما وقتی این زمان کاهش مییابد، مغز فرصتی برای مرتبسازی اطلاعات ندارد.
سیستم ایمنی؛ کاهش دفاع بدن
خواب نقشی کلیدی در تقویت سیستم ایمنی دارد. افرادی که کم میخوابند، بیشتر در معرض عفونتها و بیماریهای ویروسی قرار میگیرند و همچنین پاسخ بدن آنها به واکسنها ضعیفتر است. تحقیقات نشان میدهند که کمخوابی مزمن میتواند باعث افزایش التهاب در بدن شود، التهابی که ممکن است زمینهساز بیماریهای مزمن و حتی سرطانها باشد.
مرگ زودرس؛ هشداری نهایی
بررسیهای جمعیتی نشان میدهند افرادی که بهطور مداوم کمتر از ۶ ساعت خواب دارند، با ریسک بالاتری نسبت به مرگ زودرس مواجه هستند. این خطر خاصتر میشود زمانی که کمخوابی با استرس، کمتحرکی یا تغذیه نامناسب همراه باشد.
منابع: harvard، cdc، thensf
۴۷۲۳۲
