به گزارش خبرآنلاین، روزنامه فرهیختگان اظهار کرد: بسیاری از صفحات مجازی فعال در زمینه توسعه فردی، طب مکمل و بلاگرهای سبک زندگی، به تولید محتوا درباره روشهایی نظیر «انرژیدرمانی»، «چاکرا درمانی» و «هیپنوتیزم درمانی» پرداختهاند. این افراد معتقدند که تمامی مشکلات جسمی و روانی، از جمله افسردگی و تومورهای بدخیم، ناشی از انسدادهای انرژی و مشکلات ناخودآگاه هستند و تنها راه حل آنها، ثبت نام در دورههای آموزشی یا دریافت ویزیت از این اساتید خودخوانده است.
در حال حاضر، موجی شبهعلمی در فضای اینترنت شکل گرفته که با تغییر باورهای عمومی، به ایجاد تقاضایی کاذب برای درمانهای غیرقابل اثبات پرداخته است. افرادی که از این شرایط بهرهبرداری میکنند، با استفاده از کمبود آگاهی عمومی و ضعف نهادهای نظارتی، تجارتی چند میلیارد تومانی را بر پایه امید و نیاز بیماران بنیان گذاشتهاند. بررسیها نشان میدهد که آنچه به عنوان نوآوری در پزشکی معرفی میشود، در واقع بازتولید خرافات قدیمی با جلوههای بهروز است.
در سالهای اخیر، بسیاری از صفحات اینستاگرام، ایکس و چندین کانال تلگرامی با ادعاهای مشابه، وعده درمان بیماریهای روحی و جسمی از طریق پاکسازی چاکراها و آموزش انرژیدرمانی در چند جلسه را به مخاطبان خود میدهند. از جمله این فعالیتها میتوان به مجموعههایی که به نام «انرژیدرمانی به سبک ریکی» مشهور هستند، اشاره کرد. بررسیها نشان میدهد که این مجموعهها علاوه بر ویزیت بیماران، یک مدل اقتصادی قوی را بر پایه فروش پکیجهای آموزشی گران قیمت به راه انداختهاند. قیمت این پکیجها به حدود 17 میلیون تومان میرسد و وعده میدهند که خریداران میتوانند با گذراندن دورههای آنلاین، مشکلات روانی خود و دیگران را حل کنند و به کسبوکار درمانی مستقل روی آورند.
از جمله سوالات مطرحشده در این زمینه این است که این دورهها بر چه اساس علمی و با چه مجوزی ارائه میشوند. خبرنگار فرهیختگان در تماسی با یکی از این مجموعهها، تحت عنوان متقاضی، از آنها درباره مبنای علمی آموزشها پرسوجو کرد. پاسخ دریافتشده بهنوعی مبهم بود و این افراد فعالیت خود را «علم فرا دانشگاهی» نامیدند و ادعا کردند که مطالب ارائهشده در این دورهها از چهارچوبهای دانشگاهی فراتر میرود و مستند به متافیزیک است. استفاده از واژه «فرا» در کنار دانشگاه به نظر میرسد بهعنوان یک سپر دفاعی برای فرار از پاسخگویی به انتقادات استفاده میشود.
بخش دیگری از این بازار شامل ترکیب مفاهیم شبهعلمی با فروش محصولات فیزیکی است. برای مثال، صفحهای به نام «میم. ح» که تحت عنوان استاد «چیکونگ پزشکی» فعالیت میکند، ادعا میکند که نیروی نامرئی به نام «چی» در بدن وجود دارد و با یادگیری تکنیکهای خاص، میتوان انسدادهای آن را برطرف کرد. اما مدل درآمدی این گروهها تنها به جلسات درمان محدود نمیشود و فروش سنگها و کریستالهای خاص نیز بخشی از فعالیتهای اقتصادی آنها را تشکیل میدهد. این پیمانکاران ادعا میکنند که این سنگها، «شارژ ارتعاشی» شدهاند و استفاده از آنها در نقاط خاص بدن، برای درمانهای چیکونگ ضروری است.### فروش محصولات پزشکی به قیمتهای چندین برابر
در بازارهای غیررسمی سلامت، برخی از محصولات به قیمتهای بالاتر از ارزش واقعی به بیماران ارائه میشوند. این روش، با ایجاد وابستگی درمانی به محصولات بیاثر، درآمدی پایدار را به تولیدکنندگان این محصولات تضمین میکند.
### تاریخچه انرژیدرمانی و عدم اعتبار علمی آن
برای بررسی علمی ادعاهای انرژیدرمانی، خبرنگاران ما با دکتر سید محمدکاظم طباطبایی، متخصص روانشناسی و عضو هیئتمدیره انجمن هیپنوتیزم بالینی ایران، گفتوگو کردند. او توضیح داد که مبانی این ادعاها ریشه در نظرات ردشدهای از قرنها پیش دارد. حدود 300 سال پیش، فرانتس آنتون مسمر به نظریه «مغناطیس حیوانی» اشاره کرد و گفت که بیماریها ناشی از انسداد یک جریان مغناطیسی در بدن انسان هستند. ادعای مشابهی امروز با عناوینی چون چاکرا درمانی و چیکونگ مطرح میشود. مسمر تلاش کرد تا این مفاهیم را به شکل فیزیکی توضیح دهد، اما بعدها دانشمندان مانند آنتوان لاوازیه نشان دادند که هیچ مایعی در کار نیست و آنچه بیماران را تحت تأثیر قرار میدهد، صرفاً «تلقین» است.
### پروتکلهای راستیآزمایی علمی
دکتر طباطبایی در اشاره به ادعاهای امروزی درمانگران انرژیدرمانی، میگوید که علم پزشکی پروتکلهای مشخصی برای ارزیابی این ادعاها دارد. او به یک پروتکل استاندارد اشاره کرد که در آن بیماران مشابه در یک اتاق، و انرژی درمانگر در اتاق مجاور قرار میگیرند. نتایج تحقیقات نشان میدهد که با حذف ارتباط کلامی و فاکتورهای تلقینی، هیچ تفاوت معناداری در بهبودی بین گروههای مختلف وجود ندارد. بنابراین، تأثیر انرژیدرمانی به دلیل اثر دارونما و تلقین است.
### واکنشهای بدنی و مکانیسمهای روانی
حرکات غیرارادی بیماران در ویدیوهای درمانگران انرژی، این سؤال را به وجود میآورد که آیا این واکنشها نمایانگر انرژیهای معیوب هستند یا بازتابی از مکانیسمهای روانی است. طبق تحلیلهای دکتر طباطبایی، آنچه بهعنوان انرژیدرمانی دیده میشود، عمدتاً ناشی از تلقین و تحریکات شدید سیستم عصبی است.
تلقین به معنای تأثیر یک پیام بر فرد بدون قضاوت منطقی است و در وضعیتهای خاص مانند هیپنوتیزم تشدید میشود. انرژیدرمانگران بهصورت مؤثری از این مکانیسمها بهره میبرند و بهطور غیرمستقیم، همان فنون روانشناسی را به کار میگیرند.
