**خبرگزاری مهر، گروه استانها-** کوروش دیباج: در شرایطی که درگیریهای نظامی مرزهای جغرافیایی را درنوردیده، نه تنها جان انسانها بلکه میراث تمدنی بشر نیز در معرض خطر جدی قرار گرفته است.
اخیراً حملات در نزدیکی بافت تاریخی اصفهان بار دیگر نمایانگر آسیبپذیری میراث فرهنگی در دورهای است که فناوری و دفاع از حقوق بشر در کانون توجه قرار دارد.
اصفهان، به عنوان یک نماد برجستهای از هنر، ایمان و دانش بشری، اکنون با چالشهای ناشی از این حملات مواجه شده است. مکانهایی همچون میدان نقش جهان و مسجد امام نه تنها یادگاری از هویت ایرانی بلکه بخشی از تاریخ معماری جهانی محسوب میشوند.
عدم توجه به کنوانسیونهای جهانی و اصول اساسی حفاظت از میراث فرهنگی میتواند به تدریج به حذف آثار فرهنگی مهم از تاریخ بشر منجر شود. انفجارهای اخیر ممکن است آسیبهای ظاهری داشته باشند، اما کارشناسان هشدار میدهند که این وضعیت میتواند به تعادل ساختاری بناهای تاریخی آسیب برساند.
ترکهای ریز کنونی ممکن است نشانهای از خطرات آینده باشد و این مسئله در شهری که با خطر فرونشست زمین نیز دست و پنجه نرم میکند، بحرانیتر میشود. سکوت در برابر چنین تهدیدهایی نه تنها افزایش مشکل محلی بلکه نشاندهنده غفلت از مسئولیت جهانی برای حفاظت از میراث بشری است.
در این راستا، خبرگزاری مهر با امیرکرمزاده، مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان، به گفتگو پرداخته و جزئیات خسارات وارده به بناهای تاریخی از میدان نقش جهان تا کاخموزه چهلستون را مورد بررسی قرار داده است. وی با ارائه گزارشهای فنی و مشاورههای کارشناسی، از شدت آسیبها و خطرات بلندمدت برای بناهای باستانی سخن گفته و از نهادهای بینالمللی خواستار توجه جدیتر به حفاظت از میراث تمدنی ایران شده است.
**در روزهای اخیر گزارشی درباره خسارت به بناهای تاریخی اصفهان منتشر شده است. ارزیابی شما از این خسارتها چیست؟** مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان بیان کرد: اصفهان به عنوان یک «شهر موزه» با بافت تاریخی دو هزار هکتاری، در برابر حوادثی که منجر به انفجار و لرزش میشود، آسیبپذیر است. در حادثه اخیر، موج انفجار در محدودهای نزدیک مرکز تاریخی گسترش یافته و بر اساس ارزیابیهای اولیه، اثرات آن تا حدود یک کیلومتر احساس شده است.
این آسیبها شامل ریزش و ترک کاشیهای تاریخی در میدان نقش جهان و همچنین بروز ترکهای جدید در کاخ عالیقاپو و کاخموزه چهلستون میشود. این وضعیت هشداردهنده نیاز به بررسیهای دقیقتر و اقدامات حفاظتی جدی را نمایان میکند.**نگرانیها از آسیبهای مخفی به بناهای تاریخی اصفهان**
برخی کارشناسان به خطرات نهفته ناشی از موج انفجارها اشاره کرده و هشدار میدهند که خسارتهای ظاهری ممکن است در آینده مشکلات جدیتری را بروز دهد. این نگرانیها به ویژه در مورد بناهای تاریخی که به طور پیچیدهای به هم مرتبط هستند، بیشتر احساس میشود. هر آسیب کوچک میتواند در طول زمان به خسارات بزرگتر تبدیل گردد.
به عنوان مثال، ترکهای موجود در ستونها یا دیوارهای باربر میتواند به سادگی قابل مشاهده نباشد، اما در اثر تغییرات آب و هوایی یا لرزشهای بعدی به گسترش و مشکلات جدیتری منجر شود.
در مسجد جامع عباسی اصفهان، یکی از مهمترین بناهای دوره صفوی، نشانههایی از آسیب در برخی بخشها مشاهده شده است. به طور خاص، تغییر شکل در یک ستون و ترکهایی در کاشیکاریها گزارش شده که میتواند تأثیرات جدی بر تزئینات تاریخی این بنا بگذارد.
کارشناسان بر این باورند که این آسیبها نباید به سادگی نادیده گرفته شوند. زیرا هر آسیب به کاشیهای تاریخی که قدمتشان به چند قرن میرسد، به نوعی منجر به از دست رفتن بخشی از اصالت تاریخی بنا خواهد شد.
تحقیقات درباره میزان خسارتها در حال انجام است و یک کمیته تخصصی متشکل از کارشناسان مرمت و باستانشناسی مأمور ارزیابی دقیق آسیبها شده است. این ارزیابیها در مراحل مختلف انجام میشود و توجه ویژهای به آسیبهای پنهان دارد که ممکن است در زمان اولیه شناسایی نشود.
با توجه به ثبت میدان نقش جهان در فهرست میراث جهانی یونسکو، اقدامات ویژهای برای اطلاعرسانی به سازمانهای بینالمللی صورت گرفته است. اطلاعات مربوط به آسیبها و مختصات دقیق بناها در اختیار مراجع بینالمللی قرار گرفته تا حفاظت این میراث فرهنگی مورد توجه قرار گیرد. این تدابیر به منظور جلوگیری از هرگونه خطر احتمالی برای این میراث ارزشمند اتخاذ شدهاند.حملات به بناهای تاریخی ثبتشده در فهرست جهانی به عنوان «جنایت علیه میراث فرهنگی» محسوب میشود. این موضوع از آنجا اهمیت مییابد که طبق کنوانسیونهای بینالمللی نظیر کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه، حفاظت از اموال فرهنگی در زمان درگیریها ضرورت دارد و بناهای تاریخی باید از تعرضات مصون بمانند.
میراث ثبتشده جهانی به تمام بشریت تعلق دارد و آسیب به این بناها، به نوعی آسیب به حافظه تاریخی جهانی است. بر همین اساس، ضروری است جامعه جهانی نسبت به این وضعیت حساس باشد، چرا که بناهای با قدمت چندصد ساله، نماد تمدن انسانی را تهدید میکنند.
در راستای حفاظت از آثار تاریخی و موزهها، اقدامات اضطراری متعددی انجام شده است. نخست، اشیای ارزشمند موزهای که قابلیت جابهجایی داشتند، به مکانهای امن منتقل شدهاند. همچنین، تیمهای تخصصی در بناهای تاریخی مهم مستقر شدهاند تا به صورت مستمر وضعیت سازهها را پایش کنند. دیگر اقداماتی شامل ایمنسازی فضاها و تقویت سیستمهای حفاظتی نیز اجرا شده است.
در کنار این تهدیدات، فرونشست زمین نیز از چالشها برای میراث تاریخی اصفهان به شمار میآید. اثرات همزمان چند عامل بر روی یک سازه تاریخی میتواند آسیبپذیری را افزایش دهد. در حال حاضر، مطالعات دقیقتری برای ارزیابی تأثیر این عوامل بر پایداری بناها در حال انجام است.
پیام نهایی به جامعه جهانی این است که میراث فرهنگی به یک کشور خاص محدود نمیشود بلکه بخشی از هویت مشترک بشری است. آثار تاریخی چون میدان نقش جهان و مسجد جامع عباسی نمادهایی از تاریخ و هنر بشری هستند. خطر برای این بناها به معنای آسیب به تاریخ جهانی است و امید است که نهادهای ارتبطه توجه بیشتری را به حفاظت از این میراث داشته باشند. اگر این بناها از بین بروند، نه تنها یک کشور بلکه تمامی جهان بخشی از حافظه تاریخی خود را خواهد باخت.
