**به گزارش خبرگزاریها،** جعفر توفیقی، وزیر پیشین علوم، در مصاحبهای با یک رسانه، کاهش رده علمی دانشگاههای ایران را به عواملی همچون افت سرمایهگذاری در پژوهش، مهاجرت نخبگان، تأثیر تحریمها، دشواریها در انتشار مقالات علمی، ضعف زیرساختهای تحقیقاتی و ناپایداری سیاسی و اقتصادی نسبت داد. این گفتگو بازخوردهای گوناگونی را از سوی کاربران به همراه داشت که نشاندهنده تأیید برخی از نکات مطرحشده توسط توفیقی و ارائه دیدگاههای دیگری در این زمینه بود.
### «دانشگاه باید از سیاست دور شود»
یکی از اصلیترین موضوعات در نظرات کاربران، انتقاد از سیاسی شدن جو دانشگاهها بود. بسیاری بر این باور بودند که دانشگاه باید صرفاً به تولید علم بپردازد و تأثیر نگاههای سیاسی بر عملکرد این نهاد را مشکلساز میدانستند.
یکی از کاربران نوشت: «باید کار دانشگاه به افرادی متخصص سپرده شود و اجازه ندهیم که برخی آن را به پایگاه سیاسی خود تبدیل کنند.» همچنین، فرد دیگری به مسئله انتخاب اعضای هیئت علمی اشاره کرد و گفت دانشگاه باید مکانی برای علم باشد، اما گزینشهای غیرتخصصی مانع دستیابی به این هدف میشود. این افراد همسو با برخی از اظهارات توفیقی بر این اعتقاد بودند که بهبود فرآیندهای مدیریتی در دانشگاهها میتواند به حل بخشی از مشکلات کمک کند.
### «پژوهش بدون زیرساخت امکانپذیر نیست»
دستهای دیگر از نظردهندگان، کمبود امکانات پژوهشی را عامل اصلی افت علمی دانشگاهها دانستند. به اعتقاد این کاربران، عدم تخصیص بودجه کافی، تجهیزات ناکافی و محدودیتهای اینترنتی، انگیزه و توان پژوهش را تحت تأثیر قرار داده است.
یکی از آنها نوشت: «بدون اینترنت مناسب و بودجه کافی، پژوهش موثر امکانپذیر نیست.» کاربر دیگری به وضوح اظهار داشت: «دانشگاههای ایران دیگر تولید علم ندارند و از رکود پژوهشی رنج میبرند.» دیگر کاربران نیز به کمیابی و عدم اثرگذاری بسیاری از مقالات علمی اشاره کردند و برخی به سخره روند مقالهنویسی پرداختند.
### «مهاجرت نخبگان؛ از مشکلات معیشتی تا مسئولیت اجتماعی»
مسأله مهاجرت نخبگان نیز واکنشهای مختلفی را به همراه داشت. برخی کاربران به پایین بودن درآمد استادان و عدم امکانات پژوهشی به عنوان دلایل خروج نخبگان اشاره کردند. در مقابل گروهی دیگر با مهاجرت نخبگان مخالف بودند و بر این باور بودند که دانشآموختگان باید سهم خود را در پیشرفت کشور ایفا کنند.
یکی از نظردهندگان با انتقاد از عدهای که به خارج از کشور میروند، بیان کرد که «نخبگی تنها به مقالات محدود نمیشود و افرادی که در کشور کار میکنند نیز نخبگان به حساب میآیند.» در عین حال، یکی از کاربران تجربه شخصی خود را بیان کرد و گفت فرزندش به دلیل مردودی در آزمونهای دکتری مجبور به کنارهگیری از تحصیل شد که به نظر او بر مهاجرت استعدادها اثر گذاشته است.
### «تحریم، مقالهنویسی و امنیت علمی»
در نهایت، موضوعاتی همچون تحریمها، چالشهای مقالهنویسی و امنیت علمی نیز مورد بررسی قرار گرفت که همگی به کنکاش در دلایل افت علمی دانشگاهها کمک میکند.اظهارات جعفر توفیقی در خصوص عدم پذیرش مقالات پژوهشگران ایرانی از سوی برخی نشریات علمی، واکنشهای قابل توجهی را در پی داشته است. تعدادی از کاربران این مسئله را تأیید کرده و آن را نتایج تحریمها دانستند. در عوض، برخی دیگر از کاربران به جنبههای امنیتی این موضوع اشاره کردند و انتشار مقالات را به منزله شناسایی نخبگان ایرانی توسط دیگر کشورها دانستند که ممکن است به جذب یا تهدید آنها منجر شود.
یکی از کاربران با همین منطق عنوان کرد که مسابقات علمی و المپیادها نیز فرصتی برای شناسایی استعدادهای کشورهای مختلف به حساب میآیند. در مقابل، برخی از مخاطبان این نگرش را رد کرده و بر این نکته تأکید کردند که پیشرفت علمی بدون تعامل و ارتباط با مراکز علمی بینالمللی امکانپذیر نیست.
بخش دیگری از نظرات کاربران به مقایسهی ایران با همسایگانی چون عربستان، ترکیه و امارات اختصاص داشت. برخی کاربران اعتقاد داشتند که ایران نه تنها در عرصه دانشگاهی بلکه در بسیاری از شاخصهای توسعه از این کشورها عقب است. اما گروهی دیگر این مقایسه را نادرست دانسته و کشورهای حاشیه خلیج فارس را “ماکت توسعه” نامیدند و معتقد بودند پیشرفتهای آنها پایدار نیست.
در این میان، دیدگاه برخی کاربران به این سمت رفت که توسعه تنها محدود به مسائل سیاسی یا نظامی نباید باشد و باید ابعاد آموزش، فناوری، اقتصاد، فرهنگ و رفاه عمومی را نیز در ارزیابی رشد کشورها مدنظر قرار داد.
از میان انتقادات، تعدادی از کاربران نیز با نگاهی امیدوارانه به نسلهای آینده پرداختند و بر این باور بودند که جوانان کنونی با توانایی تحلیل بالاتر میتوانند تغییرات مثبتی در مسیر کشور ایجاد کنند. در عوض، برخی دیگر از کاربران انتقادات خود را متوجه وزیر اسبق علوم کردند و نقاط ضعف کیفیت آموزش و پژوهش داخلی را مشکل اساسی دانشگاهها دانستند، و نه تنها تحریمها را.
در نهایت، واکنش کاربران نشان میدهد که اگرچه بسیاری کاهش جایگاه علمی دانشگاههای ایران را میپذیرند، اما درباره علل این وضعیت ابهامات و تفاوت نظرهای زیادی وجود دارد. موضوعاتی چون سیاسی شدن دانشگاهها، ضعف زیرساختهای پژوهشی و مهاجرت نخبگان، و همچنین نسبت علم با امنیت ملی، از جمله مواردی هستند که در قالب یک پازل پیچیده تلقی میشوند و حل آن نیازمند اصلاحات ساختاری و مدیریتی خواهد بود.
