به گزارش خبردونی، جهاد دانشگاهی در سال ۱۳۵۹ با مجموعهای از اهداف مشخص تأسیس شد. گفتوگویی با علی منتظری، رئیس این نهاد، به بررسی عوامل تاریخساز تأسیس جهاد دانشگاهی، عملکرد آن در دوران دفاع مقدس و دستاوردهای فرهنگی و پژوهشیاش، همچنین چالشهای کنونی دانشگاهها و وضعیت فناوری کشور پرداخته است.
### اهداف و دلایل تأسیس جهاد دانشگاهی
علی منتظری در خصوص هدف از تأسیس جهاد دانشگاهی و میزان تحقق آن گفت: «پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بهدلیل فعالیتهای نامناسب برخی گروههای سیاسی در دانشگاهها، فضای آکادمیک دچار تنش و درگیریهای فیزیکی شد. در این زمان و با وقوع حوادث ناگوار، امام خمینی (ره) بر ضرورت تحولی اساسی در دانشگاهها تأکید کردند که هدف آن، ایجاد یک «دانشگاه اسلامی» مستقل و در خدمت مردم بود.»
رئیس جهاد دانشگاهی اضافه کرد: «در پی این فراخوان، در دوم اردیبهشت ۱۳۵۹ دانشجویان مسلمان نهضت انقلاب فرهنگی را آغاز کردند تا از سوءاستفاده گروهها در دانشگاه جلوگیری کنند. شورای انقلاب تاریخ برگزاری امتحانات را تعیین کرد و بهزودی امام خمینی (ره) افرادی نظیر دکتر حسن حبیبی و دکتر عبدالکریم سروش را به عنوان اعضای ستاد انقلاب فرهنگی منصوب کردند.»
منتظری خاطرنشان کرد: «ستاد انقلاب فرهنگی با ایجاد کمیتههای تخصصی در پنج حوزه مختلف، برنامهریزی برای آموزش عالی را آغاز کرد و در ۱۶ مرداد ۱۳۵۹، جهاد دانشگاهی بهعنوان بازوی اجرایی این ستاد تشکیل شد.»
### حمایت از دفاع مقدس
وی با اشاره به همزمانی این تحولات با آغاز جنگ در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، بیان داشت: «پس از آغاز جنگ، جهاد دانشگاهی اولویتهای خود را به سوی حمایت از دفاع مقدس تغییر داد. اعضای این نهاد با بهرهگیری از ظرفیتهای دانشگاهها به جبههها کمک کردند و دانشگاه شهید چمران اهواز بهعنوان مرکزی مهم در این زمینه قرار گرفت.»
منتظری در پاسخ به این پرسش که آیا جهاد دانشگاهی در تأمین تجهیزات در زمان جنگ تأثیرگذار بود، افزود: «اداره برخی از مراکز آموزشی مانند دانشگاه شهید چمران اهواز به جهاد سپرده شد که نمونهای از مدیریت بحران توسط جوانان بود.»
وی همچنین به تدریج بازگشایی دانشگاهها از مهر ۱۳۶۱ اشاره کرد و گفت: «با تغییر نظر امام خمینی (ره) درباره بازگشایی دانشگاهها، جهاد دانشگاهی مسئولیت طراحی متون درسی جدید را بر عهده گرفت و در شرایط سخت جنگ و تحریم، تأمین و چاپ کتابهای درسی را انجام داد.»
او در پایان به عملکرد ستاد انقلاب فرهنگی در تأسیس «مرکز نشر دانشگاهی» اشاره و تأکید کرد: «این مرکز با بهرهگیری از اساتید برجسته، به ترجمه و انتشار آثار علمی معتبر پرداخته و در شرایط تعطیلی دانشگاهها اقداماتی مؤثر انجام داد.»
توسعه فعالیتهای فرهنگی جهاد دانشگاهی بهویژه در عرصههای شطرنج، تئاتر و شعر
منتظری در نشست اخیر خود نسبت به نقش پیشرو جهاد دانشگاهی در عرصه فعالیتهای فرهنگی و فوقبرنامه تأکید کرد و گفت: «با بازگشایی دانشگاهها، جهاد به عنوان متولی برگزاری برنامههای فرهنگی اقدامات متعددی را به اجرا درآورد. از مهمترین این فعالیتها میتوان به تأسیس «جشنواره تئاتر دانشجویان»، «کنگره شعر و ادب» و برگزاری رویدادهای ورزشی مانند مسابقات شطرنج اشاره کرد. با این وجود، برخی از این برنامهها با چالشها و مقاومتهایی نیز مواجه شدند.»
نسلهای جوان: مسأله عدم فهم و ارتباط مشترک
وی در پاسخ به سوالی درباره موانع و حواشی به وجود آمده برای برنامهها، بهویژه در حوزه ورزشی مانند شطرنج، خاطرنشان کرد: «پیش از فتوای تاریخی امام خمینی (ره)، شطرنج به عنوان بازی غیرمجاز شناخته میشد. اما با این فتوای ایشان، تحولی عمده رقم خورد که در ابتدای امر برای برخی قابل پذیرش نبود. ما این موضوع را به ستاد انقلاب فرهنگی ارائه دادیم تا مجوز برگزاری مسابقات شطرنج در چارچوب فتوای امام را دریافت کنیم. هدف ما ایجاد تنوع در برنامهها بود و نمونهای از موفقیتهایمان برگزاری «مسابقه سراسری قرآن دانشجویان کشور» است که با استقبال قابل توجهی روبرو شد.»
منتظری در ادامه به ارزیابی تعامل با نسل جدید دانشجویان پرداخت و گفت: «وضعیت اکنون به نوعی مشابه گذشته است، مشروط بر انتخاب مسیر درست ارتباط و زبان مناسب. در صورتیکه به علایق جوانان توجه نشود، طبیعی است که از برنامهها استقبال کمتری شود. به نظر شهید بهشتی (ره)، فعالیت فرهنگی نیاز به عقلانیت و تدبیر دارد. فعالیتهای هیجانی ممکن است در دورهای جذاب باشند، اما دوام چندانی ندارند. اگر بر اساس عقلانیت پیش برویم، جوانان امروز نیز به برنامههای اصیل اقبال نشان خواهند داد.»
او همچنین اشاره کرد: «متأسفانه برخی محاسبات ما درباره نسل جدید نادرست است. جوانان امروزی در بسیاری از جنبهها، مانند تدین و دانش، از نسل ما در گذشته بالاترند. بزرگترهای آن زمان ما، خود الگوهایی از عقلانیت و تدبیر بودند و میدانستند چگونه با نسل جوان ارتباط برقرار کنند.»
منتظری ادامه داد: «امروز باید از خود بپرسیم که آیا به یک دانشجوی تازهوارد اجازه میدهیم که نهادی متناسب با نیاز خود شکل دهد؟ متأسفانه، یا چنین اجازهای داده نمیشود یا بسترهای لازم برای این تفکر وجود ندارد. اما در صورتی که زیرساخت مناسب، مانند جهاد دانشگاهی که نمونهای از آن است، فراهم شود، میتوانیم پاسخها را در عمل مشاهده کنیم.»
او همچنین به تجربیات خود اشاره کرده و گفت: «زمانی که یکی از رهبران شهید انقلاب در یک جلسه دانشجویی در مورد مذاکره سئوال شد، ایشان بیان کردند که مخالفتشان به دلیل عدم اعتماد به طرف مقابل و بر اساس تجربه است. اکنون اگر از من بپرسند چرا به استقبال جوانان از برنامههای اصیل معتقدم، پاسخ من بر اساس همین تجربه است؛ تجربهای که نشان میدهد حرکت عقلانی میتواند به دستاوردهای بزرگی منجر شود.»
منتظری در پایان گفت: «جهاد دانشگاهی همواره در زمینه فعالیتهای فرهنگی پیشگام بوده و دستاوردهای جدیدی را به عنوان «کتاب سال دانشجویی» و «پایاننامه سال دانشجویی» معرفی کرده است.»
