در سال ۲۰۲۲، در نزدیکی منطقه باستانی تغازه در کشور مالی، هشت قطعه سنگ به وزن مجموع ۸۰۰ گرم کشف شد. اگرچه این سنگها در ظاهر عادی به نظر میرسند، اما دانشمندان تأکید میکنند که یکی از مهمترین اشیای روی زمین را شامل میشود. این سنگ که به نام «تغازه ۰۰۱» شناخته میشود، به عنوان قدیمیترین سنگ به دست آمده از سیاره مریخ شناخته میشود.
تحقیقات جدید بر روی این شهابسنگ، اطلاعات تازهای درباره تاریخ زیستپذیری مریخ ارائه کردهاند. قدمت این سنگ به حدود ۴٫۱ میلیارد سال پیش میرسد، که فرصتی نادر برای بررسی مراحل اولیه سیاره سرخ میباشد.
زمین و مریخ تقریباً ۴٫۵ میلیارد سال پیش از یک ابر غبار و گاز در اطراف خورشید شکل گرفتهاند و از آن زمان، تعدادی سنگ بین این دو سیاره رد و بدل شده است. برخوردهای شهابسنگها به مریخ، تکههایی از پوسته آن را به فضا پرتاب میکند که برخی از آنها پس از سفری چند میلیون ساله به زمین میرسند.
دو نمونه معروف از این سنگهای فضایی شامل «آلن هیلز ۸۴۰۰۱» و «NWA ۷۰۳۴» هستند که هریک دارای ویژگیهای خاصی هستند. اما به دلیل کمبود تنوع مواد معدنی در این نمونهها، نتوانستهاند به خوبی نماینده پوسته اولیه مریخ باشند. در این راستا، اهمیت «تغازه ۰۰۱» بیشتر محسوس میشود.
به گفته محققان، بررسی کریستالهای ریزی درون تغازه ۰۰۱ نشان داده که این سنگ حداقل ۴٫۱ میلیارد سال سن دارد، که آن را به عنوان قدیمیترین تکه شناختهشده از مریخ معرفی میکند. همچنین ترکیب این سنگ به طور خاص شامل مقادیر زیادی سیلیس است، که روی زمین نیاز به فعالیتهای زمینساختی برای شکلگیری سنگهای گرانیتی دارد. در حالی که مریخ فاقد صفحههای تکتونیکی است و سطح آن عمدتاً از بازالت تشکیل شده است.
تحقیقات جدید که در مجله Nature Astronomy منتشر شده، نشان میدهد که مریخ در گذشته شبکههای وسیعی از ماگما داشته که میتواند پاسخگوی زمانهای دور باشد. جان وید، یکی از محققان در این خصوص، اشاره میکند که پیدایش چنین لایهای بدون وجود صفحههای تکتونیکی، سوالهای مهمی درباره تعداد سیارات قابل سکونت در کهکشان مطرح میکند.
علاوه بر این، پژوهشها نشان دادهاند که مریخ از همان ابتدا در حال از دست دادن آب خود بوده است. بررسی نسبتهای مختلف هیدروژن در تغازه ۰۰۱ نشان میدهد که مریخ بخشی قابل توجهی از جو اولیهاش را در طول چند صد میلیون سال از دست داده است.
با وجود اطلاعات مهمی که «تغازه ۰۰۱» در اختیار محققان قرار داده، آنها بر این نکته تأکید میکنند که تنها بر اساس یک سنگ نمیتوان به نتیجهگیریهای کلی دست یافت و نیاز به نمونههای بیشتر وجود دارد تا تاریخ کامل مریخ درک شود. با این حال، این سنگ کوچک پنجرهای به دوران آغازین سیاره سرخ گشوده است که تا پیش از این ناشناخته بود.
