به گزارش خبردونی، با افزایش تحولات جهانی در حوزه محاسبات کوانتومی و ضرورت بازتعریف شاخصهای امنیت سایبری، ایران نیز به منظور همگامسازی با کشورهای پیشگام، اقداماتی را برای ورود به فناوری «رمزنگاری پساکوانتومی» آغاز کرده است. به تازگی، تفاهمنامهای میان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری و بانک مرکزی به امضا رسید که این توافق، راهبردهایی را برای حفاظت از تراکنشهای مالی و اطلاعات بانکی کشور در برابر تهدیدات رایانههای کوانتومی ترسیم میکند.
یکی از اهداف اصلی این تفاهمنامه، آمادهسازی زیرساختهای آزمایشگاهی و بسترهای ارزیابی الگوریتمها است. ورود به عصر کوانتومی نیازمند ایجاد محیطهای آزمایشی (سندباکس) است تا الگوریتمهای جدید از نظر صحت، مقیاسپذیری و تابآوری در برابر حملات به دقت بررسی شوند. به این ترتیب، قرار است این آزمایشگاه در مرکز انفورماتیک بانک مرکزی مستقر شود.
حسین افشین، معاون علمی رئیسجمهور، در گفتوگویی با خبردونی، ابعاد و ضرورتهای فناوری رمزنگاری پساکوانتومی را توضیح داده و نظرات خود را درباره روندهای جهانی بیان کرده است.
وی با اشاره به مبانی رمزنگاری پساکوانتومی گفت که هرچند قدرت رایانههای کوانتومی هنوز به حدی نرسیده که بتواند امنیت کنونی بانکها را به چالش بکشد، اما احتمال شکست رمزنگاریهای مرسوم در آینده باعث شده تا کشورها و شرکتها از پیش برای تغییر زیرساختهای امنیتی خود آماده شوند. رمزنگاری پساکوانتومی به الگوریتمهایی اشاره دارد که بهطور خاص در برابر محاسبات رایانههای کوانتومی مقاوم هستند.
وقتی به سازوکار رمزنگاری فعلی اشاره میکند، میگوید که الگوریتمهای رمزنگاری و از جمله رمزنگاری کلید عمومی در تمام فعالیتهای آنلاین مانند ورود به اینترنتبانک یا خرید آنلاین مورد استفاده قرار میگیرند. این الگوریتمها سبب میشوند که اطلاعات در حال انتقال امن باقی بمانند و هویت طرفین را تأیید کنند.
افشین همچنین به اهمیت رایانههای کوانتومی و تفاوتهای بنیادین آنها با پردازشهای کلاسیک اشاره کرد و تأکید کرد که این فناوری با استفاده از فیزیک کوانتومی در انجام محاسبات، تواناییهای منحصر به فردی دارد. با اینکه رایانههای کوانتومی هنوز در حدی نیستند که بتوانند رمزنگاریهای موجود را بشکنند، اما در آینده میتوانند به چالشهای جدی برای امنیت کیفی الگوریتمهای فعلی تبدیل شوند.معاون علمی رئیسجمهور در سخنانی به اهمیت رمزنگاری پساکوانتومی اشاره کرد و گفت که این نوع فناوری میتواند در برابر حملات رایانههای کوانتومی مقاومت کند. وی توضیح داد که رمزنگاری پساکوانتومی (PQC) شامل الگوریتمهایی است که نه تنها باید بر روی رایانههای کوانتومی اجرا شوند بلکه میتوانند بر روی تجهیزات رایج مانند کامپیوترها و تلفنهای همراه نیز به کار روند.
افشین افزود که استفاده از اصطلاح «پساکوانتومی» به معنای آن است که این الگوریتمها برای دنیای آینده طراحی شدهاند که رایانههای کوانتومی توانمند در آن وجود خواهند داشت.
در پاسخ به چرایی نیاز به رمزنگاری پساکوانتومی در حال حاضر، وی خاطرنشان کرد که تغییر زیرساختهای رمزنگاری در کشورها و سازمانهای بزرگ پروژهای زمانبر است و لازم است پیش از ظهور تهدیدات کوانتومی، اقداماتی انجام شود.
معاون علمی رئیسجمهور همچنین به تهدیدات نگهداری دادهها در آینده اشاره کرد و گفت که مفهوم «جمعآوری امروز، رمزگشایی فردا» میتواند خطرات جدی برای اطلاعات حساسی همچون دادههای نظامی و مالی داشته باشد. وی تأکید کرد که حفاظت از دادهها تنها محدود به اطلاعات آینده نیست، بلکه شامل دادههای فعلی نیز میشود.
در انتها، افشین گفت که همه الگوریتمهای فعلی تحت تأثیر رایانههای کوانتومی قرار نخواهند گرفت و برخی الگوریتمها مانند AES همچنان امن خواهند ماند. به گفته او، مهاجرت به رمزنگاری پساکوانتومی به معنای کنار گذاشتن کلیه زیرساختهای امنیت سایبری موجود نیست.**تحولات جدید در امنیت سایبری با ورود رمزنگاری پساکوانتومی**
در دنیای فناوری اطلاعات، تغییرات قابل توجهی در زمینه امنیت سایبری در حال رخ دادن است. به گفته معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور، اقداماتی که در این حوزه انجام میشود بیشتر بر روی تقویت و جایگزینی بخشهایی تمرکز دارد که در برابر خطرات ناشی از رایانههای کوانتومی آسیبپذیر هستند.
وی با اشاره به الگوریتمهای امنیتی، از مؤسسه ملی استاندارد و فناوری آمریکا (NIST) به عنوان یکی از نهادهای کلیدی در این راستا نام برد. NIST از سال ۲۰۱۶ روندی بینالمللی را برای ارزیابی و بررسی الگوریتمهای مقاوم در برابر تهدیدات کوانتومی آغاز کرده که در این فرآیند دانشگاهها و شرکتهای فناوری از کشورهای مختلف همکاری کردهاند.
براساس اطلاعات مذکور، رمزنگاری پساکوانتومی در ایالات متحده نه تنها در سطح نظری، بلکه به مرحله طراحی و پیادهسازی عملی رسیده است. معاون رئیسجمهور به نهایی شدن نخستین استانداردهای این نوع رمزنگاری در اوت ۲۰۲۴ اشاره کرد و الگوریتمهایی همچون ML-KEM و ML-DSA را به عنوان اقدامات مهم در این زمینه معرفی کرد.
در سطح بینالمللی، کشورها در حال توسعه برنامههایی برای تقویت زیرساختهای خود در برابر تهدیدات کوانتومی هستند. هر کشور در مراحل مختلفی از این فرآیند قرار دارد؛ برخی در حال تدوین استانداردها و برخی دیگر با انتشار نقشههای راه، به پیادهسازی تدریجی پرداختهاند.
آمریکا به عنوان پیشرو در این حوزه شناخته میشود. NIST استانداردهای رمزنگاری را تدوین کرده و دولت نیز در حال آمادهسازی سیستمهای دولتی برای گذار به شیوههای مقاوم در برابر تهدیدات کوانتومی است. نهادهای امنیت ملی این کشور نیز به برنامهریزی برای جایگزینی تدریجی الگوریتمهای آسیبپذیر پرداختهاند.
همچنین انگلستان به شدت به مسئله تهدیدات ناشی از رایانههای کوانتومی پرداخته و مرکز ملی امنیت سایبری بریتانیا (NCSC) از نهادهای مختلف خواسته است تا برنامهریزی لازم برای مهاجرت به رمزنگاری پساکوانتومی را آغاز کنند. در نقشه راه این کشور، سازمانها موظف به شناسایی داراییها و سامانههای رمزنگاری تا سال ۲۰۲۸ و انتقال مهمترین سیستمها تا سال ۲۰۳۱ هستند.
کمیسیون اروپا نیز به کشورهای عضو توصیه کرده است که برنامهای ملی برای گذار به رمزنگاری پساکوانتومی تهیه کنند تا این انتقال به صورت هماهنگ و بر اساس استانداردهای مشترک در کشورهای اروپایی صورت گیرد.
آلمان و فرانسه نیز در این زمینه فعالیتهای خود را آغاز کردهاند. اداره فدرال امنیت اطلاعات آلمان بر روی شناسایی وابستگیهای سیستمها به رمزنگاری موجود تاکید کرده و در حال تدوین نقشهای برای مهاجرت است. در همین حال، فرانسه از یک رویکرد هیبریدی برای تسهیل گذار به فناوریهای مقاوم در برابر کوانتوم حمایت میکند.### آلمان و فرانسه در راستای مهاجرت پساکوانتومی
آلمان، مانند بسیاری از کشورهای دیگر، بر اساس مهاجرت تدریجی و به کارگیری استانداردهای مورد تایید، حرکت میکند. فرانسه نیز بهمدت سالها در خصوص خطرات کوانتومی و ضرورت فراهمسازی زیرساختهای رمزنگاری دستورالعملهایی را منتشر کرده است. آژانس امنیت سایبری این کشور (ANSSI) به طور خاص بر حفاظت از اطلاعات ضروری تأکید میکند که باید به مدت طولانی محفوظ بمانند. همچنین، فرانسه از رویکرد «هیبریدی» در دوران گذار پشتیبانی میکند که در آن، رمزنگاری کلاسیک و پساکوانتومی بهطور همزمان به کار گرفته میشوند تا خطر مهاجرت ناگهانی کاهش یابد.
### روند مهاجرت پساکوانتومی به سطح جهانی
موضوع مهاجرت پساکوانتومی چیزی فراتر از چند کشور بزرگ بوده و نهادهای امنیت سایبری کشورهای مختلف اروپا در سالهای اخیر بیانیهها و توصیههای مشترکی را برای آمادگی در برابر این تغییر منتشر کردهاند. به این ترتیب، میتوان گفت که این مسأله به روندی جهانی تبدیل شده است، هرچند که میزان آمادگی و سرعت اجرای برنامهها در کشورها متفاوت است.
### روشهای پیادهسازی رمزنگاری هیبریدی
معاون علمی رئیسجمهور در خصوص مراحل اجرای این فرآیند توضیح داد که مهاجرت پساکوانتومی معمولاً به عنوان یک پروژه بلندمدت تعریف میشود. اولین نیاز این است که یک سازمان بداند کجا از رمزنگاری استفاده میکند. یک بانک میتواند صدها یا هزاران سیستم داشته باشد که به گواهیهای دیجیتال و امضاهای الکترونیکی وابسته است. پس از شناسایی این سیستمها، تعیین میشود کدام یک حساستر و در اولویت مهاجرت قرار دارند.
وی اضافه کرد که در مرحله بعد، الگوریتمها و محصولات جدید باید در محیطهای آزمایشی ارزیابی شوند تا اثرات آنها بر سیستمهای موجود سنجیده شود. این امر به دورهای از مهاجرت «هیبریدی» منجر میشود که در آن، رمزنگاری کلاسیک و پساکوانتومی بهطور همزمان استفاده میشوند.
### ضرورت تدوین نقشه برای مهاجرت سامانهها
افشین در پاسخ به این سوال که آیا خطر کوانتومی فوری است، اظهار کرد: در حال حاضر هیچ رایانه کوانتومی شناخته شدهای وجود ندارد که قابلیت شکست رمزنگاریهای مرسوم در مقیاس وسیع را داشته باشد. لذا نباید تصور کرد که RSA یا بانکداری اینترنتی بهزودی ناامن خواهد شد. با این حال، انتظار برای ظهور چنین فناوری منطقی نیست، چرا که مهاجرت زیرساختها ممکن است سالها به طول بینجامد. بنابراین، نهادهای امنیتی توصیه میکنند که سازمانها از هماکنون داراییهای رمزنگاری خود را شناسایی کنند و برنامههایی برای مهاجرت تدوین کنند.
### رمزنگاری پساکوانتومی: گامی پیشگیرانه در برابر تهدیدات آینده
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور با تأکید بر اینکه رمزنگاری پساکوانتومی میتواند نسل جدید قفلهای دیجیتال باشد، گفت: قفلهای کنونی علیرغم قدرت بسیار هم ممکن است در برابر رایانههای کوانتومی آسیبپذیر شوند. به همین منظور، پژوهشگران الگوریتمهایی را طراحی کردهاند که انتظار میرود در برابر چنین حملاتی مقاومت داشته باشند. انتقال به این فناوری نشانهای از بحران فوری نیست، بلکه اقدامی پیشگیرانه و زیرساختی بهمنظور مقابله با چالشهای آینده است.
وی گفت: میتوان رمزنگاری پساکوانتومی را به مقاومسازی ساختمانها در برابر زلزله تشبیه کرد؛ اگرچه نمیدانیم زلزله چه زمانی خواهد آمد، اما اگر بدانیم سازههای فعلی در برابر آن آسیبپذیرند، آغاز حرکت به سمت مقاومسازی منطقی است.
