**تغییرات مصرف در ایران در دوران جنگ: بررسی رفتار مصرفکنندگان**
با آغاز بحران جنگ، گزارشها حاکی از کاهش ۳۵ تا ۶۰ درصدی سفرهای درونشهری سرویسهای حملونقل مانند اسنپخودرو هستند. در عوض، تقاضا برای سفرهای بینشهری در هفته اول جنگ افزایش چشمگیری معادل ۱۶۴ درصد را نشان میدهد. با این حال، کاهش فعالیت برخی از رانندگان منجر به افت ۲۳ درصدی تعداد سفرهای بینشهری شده است.
تغییرات در عادات خرید کاربران نیز قابل مشاهده است؛ تراکنشهای اسنپفود ۴۰ تا ۶۰ درصد کاهش یافته و خرید اقساطی در زمینه پوشاک، محصولات زیبایی و دیجیتال به ترتیب ۴۲، ۴۴ و ۵۴ درصد افت کرده است. در مقابل، کاربران بیش از پیش به سمت خرید کالاهای اساسی همچون برنج و گوشت متمایل شده و سفارشات آب معدنی و مواد غذایی کنسروی به بالاترین سطح خود رسیدهاند.
در حوزه سفر، رزرو هتلهای داخلی از طریق اسنپتریپ با افت ۷۰ درصدی مواجه شده و نرخ لغو رزروها نیز شش برابر افزایش یافته است. اما با این حال، رزرو ویلا و اقامتگاهها ۳۵ درصد افزایش داشته و فروش بلیت قطار ۲.۵ برابر شده است. این آمار نشان میدهد که نیاز به سفر کماکان وجود دارد، اما مسافران به سمت گزینههای جایگزین گرایش پیدا کردهاند.
در تحلیل رفتار مشتریان در صنعت بیمه نیز، تمرکز به جای زیبایی و ظاهر خودرو به مدیریت ریسک تغییر یافته و استفاده از پوشش خسارت جنگی در بیمهنامهها سه برابر شده است. به عبارتی دیگر، مصرفکنندگان در این شرایط به خسارات با احتمال وقوع بالا توجه بیشتری نشان میدهند.
در بخش سلامت، درخواست برای خدمات پزشکی و پرستاری در منزل به میزان ۲۴ درصد رشد داشته و ۱۲۰ پزشک و روانشناس جدید به پلتفرم اسنپدکتر اضافه شدهاند. اما، سفارش آنلاین داروها و محصولات داروخانهای با کاهش ۳۲ درصدی مواجه شده است.
اختلالات اینترنتی و شبکه بانکی نیز موجب تغییراتی در زیرساختهای کسبوکارهای آنلاین شده و شرکتها مانند اسنپ از سیستمهای جایگزین و تقویت ارتباطات داخلی برای حفظ دسترسی کاربران بهرهبرداری کردهاند.
این تغییرات فراتر از آمار یک سوپراپلیکیشن است و نمایی روشن از رفتار مصرفکننده ایرانی در شرایط بحران و بیاطمینانی ارائه میدهد.
براساس این گزارش، جنگ به معنای توقف تقاضا نیست بلکه تغییر در ترکیب و اولویتهای آن را به همراه دارد. خانوارها در این شرایط، هزینههای خود را از موارد غیرضروری به سمت نیازها و امنیت منتقل میکنند.
افزایش ۱۶۴ درصدی تقاضا برای سفرهای بینشهری نشاندهنده تمایل مردم به خروج از شهر است، در حالی که کاهش سفرهای واقعی به原因های امنیتی و محدودیتهای عرضه نیز مرتبط میشود.
حرکت به سمت «تابآوری» با کاهش ۵۴ درصدی خرید اقساطی کالاهای دیجیتال و افزایش خریدهای اساسی مشهود است. این امر نشاندهنده یک بازتنظیم اقتصادی در شرایط بحرانی است که خانوارها منابع خود را برای نیازهای ضروری آینده ذخیره میکنند.
در حوزه بیمه نیز، تمرکز به سمت ریسک و خسارات قابل وقوع جلب شده و استفاده از پوششهای جدید رونق یافته است. بدین ترتیب، رفتار مصرفکنندگان در شرایط کنونی به وضوح تغییر کرده و نیاز به همراهی با تحولات جدید را نمایان میسازد.تحولات اخیر در الگوهای مصرف نشاندهنده افزایش ریسکگریزی مصرفکنندگان است. به نظر میرسد افراد برای محافظت از داراییهای خود، تمایل دارند هزینههای بیشتری را متقبل شوند و خرید کالا یا خدمات جدید را به تعویق بیندازند.
در این راستا، افزایش ۲۴ درصدی خدمات پزشکی و پرستاری در منزل در کنار کاهش ۳۲ درصدی خرید دارو و محصولات داروخانهای جالب توجه است. اگرچه این دو رفتار به نظر متناقض میرسند، اما میتوان دلیل مشترکی برای آنها یافت: کاهش تمایل به جابجایی فیزیکی و افزایش ارزش خدماتی که در منزل قابل دریافت هستند. به عبارت دیگر، بحران نه تنها میزان مصرف را تحت تأثیر قرار میدهد، بلکه نحوه مصرف را نیز تغییر میدهد. خدماتی که امکان ارائه آنها بدون خروج از منزل وجود دارد، در شرایط بحرانی جذابتر میشوند.
خلاصه این آمار نشان میدهد که بحران مصرف را از «انتخاب» به «اولویت» منتقل کرده است. در شرایط عادی، مصرفکنندگان بین گزینههای مختلف تصمیمگیری میکنند، اما در زمان بحران به دنبال نیازهای ضروری، ریسکهای کمتر و تأمین نیازها با کمترین مواجهه با خطر هستند.
از این رو، کاهش خرید کالاهای دیجیتال، افزایش خرید اقلام ضروری، تغییر مسیر سفر، گسترش پوششهای بیمهای با ریسک بالا و رشد خدمات پزشکی در منزل، همگی نشاندهنده یک رفتار واحد هستند: کاهش مصرف غیرضروری و افزایش هزینه برای امنیت، بقا و دسترسی مطمئن به نیازهای اساسی.
