**غزال زیاری**: جنگها در قرن بیست و یکم دیگر تنها با قدرت تخریب نظامی سنجیده نمیشوند. به جای نبردهای فیزیکی قبلی، امروزه استراتژیهای جدیدی با تمرکز بر «جنگ زیرساختی و فلجسازی راهبردی» به وجود آمده است.
در عرصه جنگ، سلاحهایی به کار میروند که هدف اصلی آنها، از کار انداختن سیستمهای حیاتی یک کشور نظیر شبکههای برق و مخابرات است، نه صرفاً کشتار انسانی. در این گزارش، به بررسی چهار نسل از بمبهای پیشرفته خواهیم پرداخت که تأثیر عمیقی بر امنیت جهانی گذاشتهاند.
### بمبهای الکترومغناطیسی (EMP)؛ صاعقه در جعبه
بمب الکترومغناطیسی، نماینده مفهوم «جنگ خاموش» است. این سلاح به جای استفاده از نیروی انفجار فیزیکی، با ایجاد پالسهای انرژی قوی، سیستمهای الکترونیکی و نیمهرساناها را هدف قرار میدهد. این بمبها با تولید میدان مغناطیسی شدید، جریان الکتریکی بالایی را ایجاد کرده و قطعات حساس الکترونیکی مانند پردازندهها را از کار میاندازند. در بحرانهای اخیر ونزوئلا، قطعی برق گستردهای به وقوع پیوست که برخی به حمله EMP نسبت دادند، هرچند اثبات این ادعا دشوار است.
### بمب گرافیتی؛ قاتل خاموش نیروگاهها
برخلاف بمبهای پیچیده EMP، بمب گرافیتی یا بمب نرم، یک سلاح ساده و مؤثر برای فلج کردن زیرساختهای اقتصادی یک کشور محسوب میشود. این بمب از رشتههای نازک کربن تشکیل شده که با انفجار در ارتفاعی مشخص، بر روی خطوط انتقال برق پخش میشوند. تماس گرافیت با خطوط برق باعث ایجاد اتصال کوتاه و انفجار ترانسفورماتورها میشود.
### بمب ترموباریک (خلاء)؛ هیولای اکسیژنخوار
بمبهای معمولی در محیطهای بسته نظیر تونلها یا سنگرها کارایی ندارند و در این شرایط، بمبهای هوای-سوختی (FAE) به کار میروند. این بمبها دارای دو مرحله هستند: در مرحله اول، چاشنی اولیه سوخت را در یک ناحیه وسیع پخش میکند و در مرحله دوم، شعلهور شدن این ابر باعث ایجاد یک انفجار شدید میشود. این بمب با مکیدن اکسیژن محیط و سپس انفجار، تأثیر ویرانگری دارد.در یک وضعیت اضطراری ناشی از انفجار، افرادی که در میدان تأثیر انفجار قرار دارند، حتی اگر از موج اولیه جان سالم به در برند، به دلیل ایجاد خلأ، احتمال آسیب جدی به ریهها و اندامهای داخلی را دارند.
در این میان، روسیه با ارائه بمبی به نام «پدر همه بمبها» (FOAB) مدعی است که قویترین سلاح غیرهستهای را در اختیار دارد.
### بمبهای نفوذکننده؛ کابوس زیرزمین
با توجه به پیشرفتهای چشمگیر در حوزه دفاع غیرعامل، بسیاری از مراکز نظامی و تاسیسات هستهای به اعماق زمین و زیر لایههای کلفت بتن منتقل شدهاند. در این راستا، بمبهای سنگرشکن به عنوان پاسخ تکنولوژیک به این تغییرات به کار گرفته شدهاند.
#### مهندسی نفوذ
این نوع بمبها با طراحی شبیه به مدادهای نوکتیز و از موادی مقاومتزا مانند تنگستن یا اورانیوم ضعیف ساخته میشوند. بدنه سنگین و آیرودینامیک این تسلیحات به آنها اجازه میدهد تا با سرعت نزدیک به سرعت صوت به زمین اصابت کنند.
#### فیوز هوشمند
برخلاف بمبهای متعارف که هنگام برخورد منفجر میشوند، این بمبها مجهز به فیوزهای تاخیری یا شمارنده طبقات هستند که قادرند لایههای زمین و بتن را بشکشند. این فیوزها در زمانهای مشخصی فعال میشوند، هنگامی که حسگرهای شتابسنج متوجه توقف حرکت بمب میشوند یا به فضای خالی درون سنگر میرسند.
توسعه و واردات این نوع تسلیحات نشاندهنده پیچیدگی و دشواری مفهوم دفاعی در قرن بیست و یکم است.
#### منابع:
cyber.army.mil، researchgate، theguardian
