**تحول در نگرش به هوش مصنوعی و تأثیرات آن بر توسعه ملی**
به گزارش خبرنگار اقتصادی، تغییرات اخیر در نگرش به هوش مصنوعی نه تنها اثرات چشمگیری در حوزه اقتصادی داشته، بلکه در عرصه ژئوپلیتیک نیز تأثیرات عمیقتری برجای گذاشته است. کشورها را به بازنگری در استراتژیهای توسعه ملی خود واداشته است.
تجربیات ملی کشورهای پیشرفته نشاندهنده این است که هوش مصنوعی به تدریج از مرحله آزمایش و نمونهبرداری به مرحله یکپارچگی در ساختارهای عملیاتی نهادهای دولتی منتقل شده است. این تغییر نیازمند بازطراحی فرآیندها و ساختارهای حکمرانی است. پژوهشها نشان میدهند سازمانهایی که هوش مصنوعی را به عنوان بخشی اساسی از عملیات خود به کار میبرند، به مزیت رقابتی قابل ملاحظهای دست مییابند.
این موضوع بهخصوص برای کشورهای در حال توسعه نظیر ایران حائز اهمیت است، چرا که گسست بین کشورهایی که در حال توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی هستند و سایر کشورها در حال افزایش است. تحقق هوش مصنوعی در سطح ملی به نوعی فراتر از پروژههای مجزای جزئی است و نیازمند سیاستگذاریهای جامع و ایجاد زیرساختهای لازم و تربیت نیروی انسانی متخصص است.
**ظهور سیستمهای هوش مصنوعی عاملمحور و تأثیرات بر نیروی کار**
نقش سیستمهای هوش مصنوعی عاملمحور در بحثهای اخیر در داووس ۲۰۲۶ بسیار پررنگ بوده است. این سیستمها توانایی برنامهریزی، تصمیمگیری و اجرای مستقل وظایف را دارند و میتوانند فرآیندهای کاری را بهطور کامل مدیریت کنند. کارشناسان میگویند این تحول موجب دگرگونی در مدلهای سنتی نرمافزارهای خدماتی و حرکت به سمت پلتفرمهای بومی هوش مصنوعی خواهد شد.
تأثیر این سیستمها بر نیروی کار کشورهای مختلف غیرقابل انکار است. تجربیات کشورها نشان میدهد مشاغل که بر تحلیلهای روتین تکیه دارند، در معرض کنار گذاشته شدن قرار دارند. به همین دلیل، نیاز به توسعه برنامههای بازآموزی و ایجاد مسیرهای شغلی جدید که با هوش مصنوعی هماهنگ باشند، بیشتر احساس میشود.
**حکمرانی سرعت در عصر هوش مصنوعی**
متخصصان حاضر در کنفرانس داووس بر این باورند که یکی از چالشهای اساسی کشورهای در حال توسعه در حوزه هوش مصنوعی، تعادل بین سرعت پیادهسازی و مدیریت ریسکهای اجتماعی و امنیتی است. رویکرد نوین حکمرانی هوش مصنوعی بر “سرعت کنترلشده” تأکید دارد که نیازمند ادغام نظارت و اصلاح بلادرنگ در فرآیندهاست.
این نوع حکمرانی مستلزم یکپارچهسازی قابلیتهای ممیزی و کنترل دادهها در فعالیتهاست. کشورهایی که موفق به ایجاد چنین تعادلی شوند، میتوانند از مزایای استراتژیک هوش مصنوعی بهرهمند شوند و چالشهای اجتماعی و امنیتی آن را مدیریت کنند.
برای ایران، اهمیت این رویکرد دوچندان است، زیرا کشورهای منطقه در حال سرمایهگذاری در این حوزهاند. توسعه یک چارچوب حکمرانی متناسب که هم با سرعت نوآوری و هم با ارزشهای اجتماعی همخوانی داشته باشد، برای دستیابی به توسعه پایدار در حوزه هوش مصنوعی ضروری است.
**هوش مصنوعی حاکمیتی و معادلات ژئوپلیتیک**
تحلیلگران اقتصادی همچون ری دالیو در مجمع جهانی اقتصاد بر اهمیت پیروزی در رقابت فناورانه به عنوان عاملی کلیدی برای موفقیت در زمینه ژئوپلیتیک تأکید کردهاند. این شناخت، کشورها را ترغیب به ایجاد ابتکارات هوش مصنوعی حاکمیتی و سرمایهگذاری در مراکز داده داخلی و آموزش مدلهای بومی کرده است.
این رویکرد هدف انزوا ندارد، بلکه در تلاش است تابآوری ملی را افزایش دهد و تعادل بین قابلیتهای داخلی و تعاملات بینالمللی ایجاد کند. کشورهایی که در این عرصه عقب بمانند، به خطر وابستگی استراتژیک و از دست دادن استقلال فناورانه خواهند افتاد. این امر بهویژه برای کشورهایی مانند ایران که تحت تحریمهای فناوری قرار دارند، از اهمیت بیشتری برخوردار است.
هشدارهای مطرح شده از سوی مقامات برجسته فناوری درباره احتمال ایجاد خلأ در قدرت در حوزه هوش مصنوعی، واقعیتی است که نباید نادیده گرفت.### تأثیر هوش مصنوعی بر ساختار قدرت جهانی
فناوری هوش مصنوعی به عنوان یک ابزار حیاتی در تعیین نحوه توزیع قدرت جهانی به شمار میرود. کشورهایی که در این رقابت عقب بمانند، نه تنها از مزایای اقتصادی محروم خواهند شد، بلکه نفوذ خود در سطح بینالمللی را نیز از دست میدهند.
### رویکردهای متنوع توسعه هوش مصنوعی: درسهایی برای ایران
تجربههای کشورهای مختلف نشان میدهد، رویکردهای متفاوتی برای توسعه هوش مصنوعی وجود دارد. در حالی که اروپا بر تنظیمگری تمرکز کرده و در حال شکلدادن استانداردهای جهانی است، ایالات متحده و برخی کشورهای خاورمیانه با اتخاذ رویکردی تهاجمی، به هماهنگی در سیاستگذاری، سرمایهگذاری و ایجاد زیرساختها پرداختهاند. این تجربیات نشان میدهند که کشورهایی که زودتر زیرساختها را توسعه میدهند، میتوانند استانداردهای فنی و تجاری را تعیین کرده و سایر کشورها را به پذیرش آنها مجبور کنند. از این رو، این نکته برای جمهوری اسلامی ایران حائز اهمیت است، زیرا تأخیر در این حوزه میتواند به وابستگی به فناوریها و استانداردهای دیگران منجر شود.
### هوش مصنوعی تخصصی و فرصتهای بخشهای مختلف
بر اساس ارزیابیها، هوش مصنوعی تخصصی در حوزههایی مانند بهداشت، بیوتکنولوژی، انرژی و کشاورزی اهمیت ویژهای پیدا کرده است. کارشناسان بر این باورند که تحقق موفقیت در این بخشها نیازمند همکاری نزدیک میان مهندسان، متخصصان و تنظیمگران است. شفافیت، قابلیت تأیید و پاسخگویی، جزو پیشنیازهای این سیستمها به شمار میروند.
با توجه به تواناییهای ایران در زمینههایی نظیر پتروشیمی و کشاورزی، توسعه هوش مصنوعی تخصصی میتواند رقابتپذیری را افزایش دهد و همچنین امکان صدور خدمات فنی به کشورهای منطقه را فراهم کند.
### انسانمحوری در عصر هوش مصنوعی
در اجلاس داووس ۲۰۲۶، تأکید بر نقش انسان در هدایت هوش مصنوعی بسیار مورد توجه قرار گرفت. رویکرد انسانمحور در توسعه این فناوری نه تنها از نظر اخلاقی بلکه از جنبه کارایی نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. تجربه کشورهای پیشرفته نشان میدهد، سیستمهای مبتنی بر مشارکت انسان، نتایج بهتری را به دنبال دارند.
برای کشورهایی مانند ایران که نیروی کار فنی مستعدی دارند، اتخاذ این رویکرد میتواند راهگشای توسعه مدلهای هوش مصنوعی باشد که با ارزشهای فرهنگی جامعه مطابقت داشته باشد. سرمایهگذاری در آموزش نیروی انسانی متخصص برای پیادهسازی و حکمرانی مؤثر بر فناوری ضروری است.
### ضرورت توسعه هوش مصنوعی در مقیاس ملی
متخصصان متفقالقول بر این نکته تأکید میکنند که هوش مصنوعی به یک زیرساخت اساسی تبدیل شده و کشورهایی که در این حوزه پیشرفت میکنند، با کارآمدی در حکمرانی و یکپارچگی فرایندها، برتری خود را حفظ خواهند کرد. توسعه هوش مصنوعی در ایران نه تنها یک انتخاب، بلکه الزامی برای تامین جایگاه کشور در نظام جهانی است و نیاز به تدوین یک استراتژی جامع و سرمایهگذاری در زیرساختهای لازم دارد. تأخیر در این حوزه میتواند به تضعیف موقعیت استراتژیک کشور و از دست رفتن فرصتهای اقتصادی بیانجامد.
